Gama Devleti vatandaşı olan Bayan K, Delta Devleti'nde yürütmekte olduğu bilimsel araştırmalar sırasında Delta Devleti istihbarat görevlilerince hukuka aykırı şekilde alıkonulmuş ve ağır hak ihlallerine maruz kalmıştır. Olayın ardından Delta Devleti, ulusal güvenlik gerekçesiyle çıkardığı bir idari kararname ile istihbarat birimlerinin söz konusu tarihlerdeki eylemlerine karşı yapılabilecek her türlü yargısal ve idari başvuruyu kesin olarak yasaklamıştır. Bayan K'nin sınır dışı edilmesinin ardından Gama Devleti, kendi vatandaşına yapılan bu muamele nedeniyle uğranılan zararın tazmini için derhal diplomatik koruma hakkını kullanmak üzere Delta Devleti'ne başvurmuştur. Delta Devleti ise bu girişime 'iç hukuk yollarının tüketilmediği' gerekçesiyle itiraz etmiştir.
Uluslararası teamül hukuku ve Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonunun (ILC) 2006 tarihli Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri dikkate alındığında, bu olaydaki itirazın hukuki durumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- İtiraz hukuken dayanaksızdır; yerel mahkemelere başvuru imkânının idari veya yasal bir işlemle fiilen ortadan kaldırıldığı ve etkili bir telafi sunulmadığı durumlarda iç hukuk yollarının tüketilmesi şartı aranmaz.Cevap
- Bİtiraz geçerlidir; uluslararası hukuk gereği devletin diplomatik koruma yetkisini işletebilmesi için, mağdurun ilgili ülkedeki tüm yargı mercilerine şeklen de olsa başvurmuş olması mutlak ve istisnasız bir zorunluluktur.
- Cİtiraz geçerlidir; diplomatik koruma mekanizmasında asıl hak sahibi devlet değil birey olduğundan, mağdurun diplomatik kanallardan ziyade doğrudan uluslararası yargı organlarına şahsen başvuru yapması gerekirdi.
- Dİtiraz hukuken dayanaksızdır; istihbarat görevlilerinin eylemleri yetki aşımı niteliğinde olduğundan doğrudan kişisel sorumluluk doğurur ve devlete isnat edilemeyeceği için iç hukuk yolları baştan itibaren işletilemez.
- Eİtiraz geçerlidir; ancak bunun nedeni iç hukuk yolları değil, ağır insan hakları ihlallerinde koruma yetkisinin vatandaşlık bağına bakılmaksızın evrensellik ilkesi gereği yalnızca Birleşmiş Milletler organlarına ait olmasıdır.