Immanuel Wallerstein’ın Modern Dünya Sistemi analizine göre, dünya-ekonomisi içerisindeki iş bölümü statik bir coğrafi dağılım değil, üretim süreçlerinin niteliğine dayalı hiyerarşik bir yapıdır. Wallerstein, bir bölgenin sistemdeki konumunu belirleyen temel unsurun, o bölgede gerçekleşen ekonomik faaliyetlerin kârlılık düzeyi ve bu kârlılığı koruyan siyasi mekanizmalar olduğunu savunur.
Buna göre, Dünya Sistemleri Teorisi çerçevesinde bir bölgenin "merkez" (core) ya da "çevre" (periphery) olarak tanımlanmasını sağlayan temel yapısal ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?
- Güçlü devlet mekanizmaları tarafından korunan 'yarı-monopol' (quasi-monopoly) nitelikli kârlı üretim süreçlerinin varlığı ile serbest rekabete açık düşük kârlı süreçlerin dağılımıCevap
- BMerkez ülkelerin çevre ülkeler üzerinde doğrudan siyasi denetim kurarak hammadde kaynaklarını sömürgeleştirme ve askeri işgal altında tutma düzeyi
- CUluslararası sistemdeki anarşik yapı nedeniyle devletlerin sahip olduğu mutlak askeri kapasite ve güç dengesi politikalarındaki konumu
- DMerkez ve çevre arasındaki eşitsizliğin temel nedeni olarak ticaret hadlerinin sürekli çevre aleyhine bozulması ve dış ticaret bağımlılığı
- EUluslararası örgütlerin ve rejimlerin, küresel piyasalardaki ticaret kotalarını hangi bölgelerin ekonomik ihtiyaçlarına göre düzenlediği
Cevap
Dünya Sistemleri Teorisi'nde merkez ve çevre ayrımını belirleyen temel ölçüt, güçlü devlet koruması altındaki 'yarı-monopol' nitelikli üretim süreçlerinin yoğunlaşmasıdır.
Doğru yanıt olan seçenek, Wallerstein'ın analizinin kalbinde yer alan üretim niteliği farkına odaklanır. Merkez alanlar; teknolojik olarak ileri, sermaye yoğun ve en önemlisi devlet gücüyle korunan 'yarı-monopol' süreçlerin merkezidir. Çevre ise tamamen serbest piyasa koşullarına bırakılmış, kâr marjı düşük ve zayıf devlet yapıları nedeniyle korunmayan üretim süreçlerinin olduğu bölgelerdir. Bu durum, artı-değerin çevreden merkeze akmasına (eşitsiz değişim) neden olur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Yarı-monopol (Quasi-monopoly) ve Eşitsiz Değişim
Daha Fazla Pratik
Wallerstein'ın 'yarı-çevre' (semi-periphery) kategorisinin sistemin istikrarındaki siyasi rolünü inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 40s