Examkin

Soru

Zorluk: OrtaYargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)

Birleşmiş Milletler (BMBM) Şartı ve Uluslararası Adalet Divanı (UADUAD) Statüsü uyarınca, devletlerin Divan Statüsü'ne taraf olma durumları ile Divan'ın yargı yetkisinin (jurisdiction) tesisi arasındaki ilişkiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Tüm BMBM üyesi devletler UADUAD Statüsü'ne kendiliğinden (ipso facto) taraftır; ancak bu durum Divan'ın bir uyuşmazlıkta yargı yetkisine sahip olması için tek başına yeterli değildir.Cevap
  2. B
    Divan Statüsü’ne taraf olan her devlet, diğer bir devlet tarafından kendisine karşı açılan tüm davalarda Divan’ın zorunlu yargı yetkisini peşinen kabul etmiş sayılır.
  3. C
    BMBM üyesi olmayan devletlerin uyuşmazlıklarını Divan önüne taşıyabilmesi için öncelikle BMBM üyeliğine tam kabul edilmeleri hukuki bir zorunluluktur.
  4. D
    Sadece Seçimlik Şart’ı (Madde 36/236/2) imzalayarak zorunlu yargı yetkisini kabul eden devletler UADUAD Statüsü’nün asil tarafı olarak kabul edilirler.
  5. E
    Divan, uyuşmazlık taraflarından birinin Statüye taraf olmaması durumunda, diğer tarafın rızası olsa dahi uyuşmazlığı inceleme yetkisine sahip değildir.

Cevap

Birleşmiş Milletler üyesi olan her devletin Divan Statüsü'ne kendiliğinden taraf olduğu ancak uyuşmazlığın çözümü için tarafların rızasının (yargı yetkisi kabulünün) ayrıca gerekli olduğu ifadesi doğrudur.
Doğru yanıt, Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) temel işleyiş prensibini yansıtır. Birleşmiş Milletler (BM) Şartı'na göre tüm üye devletler Divan Statüsü'ne kendiliğinden taraftır; ancak Divan'ın yargı yetkisi 'rıza' prensibine dayanır. Yani bir devletin Statüye taraf olması, onun her uyuşmazlıkta Divan tarafından yargılanmayı kabul ettiği anlamına gelmez. Yargı yetkisinin kurulabilmesi için devletlerin uyuşmazlık özelinde veya genel olarak (Seçimlik Şart gibi yöntemlerle) Divan'ın yetkisini tanıdıklarını beyan etmeleri gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
BM Şartı Madde 9393'ü analiz et.
Tüm BMBM üyeleri UADUAD Statüsü'ne kendiliğinden taraftır.
Statüye taraf olmak, Divan'ın yargılama usullerine ve yapısına dahil olmayı sağlar.
2
UADUAD Statüsü Madde 3636'yı analiz et.
Divan'ın yargı yetkisi tarafların rızasına (consent) dayanır.
Uluslararası hukukta yargı yetkisi egemen devletlerin rızası olmadan kurulamaz; Statüye taraf olmak tek başına bu rızayı içermez.
3
Üyelik ve yargı yetkisi arasındaki ayrımı yap.
Statüye taraf olmak 'yargılanabilme ehliyetini' (standing) verirken, uyuşmazlığın görülmesi için 'yargı yetkisinin tesisi' (jurisdiction) gerekir.
Bu iki kavramın ayrımı, Divan'ın ihtiyari yargı yetkisi sisteminin temelidir.

Anahtar Kavram

İhtiyari Yargı Yetkisi ve Statüye Taraf Olma Ayrımı
Bu soruyu puanla

Konular

Yargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)