Examkin

Soru

Zorluk: OrtaSorumluluğun İleri Sürülmesi ve Diplomatik Koruma

Uluslararası hukukta bir devletin, başka bir devletin haksız fiili nedeniyle sorumluluğu ileri sürebilmesi için kural olarak "iç hukuk yollarının tüketilmesi" şartını yerine getirmesi beklenir. Ancak bu kural, yalnızca devletin kendi vatandaşına verilen bir zarar nedeniyle "diplomatik koruma" yoluna başvurduğu (dolaylı zarar) durumlar için geçerlidir; devletin doğrudan zarara uğradığı hallerde ise bu şart aranmaz.

Buna göre, aşağıdaki olayların hangisinde zarar gören devletin uluslararası bir talepte bulunmadan önce diğer devletin iç hukuk yollarının tüketilmesini bekleme zorunluluğu yoktur?

  1. Bir devletin yabancı bir ülkedeki büyükelçilik binasının yerel makamlarca hukuka aykırı şekilde basılarak resmi arşivlerine el konulmasıCevap
  2. B
    Bir devlet vatandaşının yabancı bir ülkede yürüttüğü ticari faaliyetler sırasında mülkiyet haklarının tazminatsız kısıtlanması
  3. C
    Yabancı bir ülkede turist olarak bulunan bir şahsın, yerel kolluk kuvvetleri tarafından haksız yere gözaltına alınarak kötü muameleye maruz kalması
  4. D
    Bir devletin özel hukuk tüzel kişiliğine sahip yatırım şirketinin, yabancı bir devletle imzaladığı imtiyaz sözleşmesinin haksız şekilde feshedilmesi
  5. E
    XX Devleti vatandaşı olan bir şahsın, YY Devleti sınırları içerisinde uğradığı haksız fiil nedeniyle uğradığı maddi kaybın tazmin edilmemesi

Cevap

Bir devletin yabancı bir ülkedeki büyükelçilik binasının yerel makamlarca hukuka aykırı şekilde basılarak resmi arşivlerine el konulması durumu, devlete yönelik doğrudan bir zarar teşkil ettiği için iç hukuk yollarının tüketilmesi şartına tabi değildir.
Doğru yanıt olan elçilik binası ve arşivlerine el konulması olayı, uluslararası hukukta bir devletin doğrudan (direct injury) zarar gördüğü durumların en tipik örneğidir. 2001 tarihli UHK Taslak Maddeleri ve uluslararası teamül hukukuna göre, devletin egemenlik haklarının, diplomatik temsilciliklerinin veya devlet mülkiyetindeki varlıkların (savaş uçağı, savaş gemisi vb.) zarar gördüğü hallerde, zarar gören devlet doğrudan uluslararası sorumluluğu ileri sürebilir. Bu tür durumlarda haksız fiili işleyen devletin mahkemelerine başvurma zorunluluğu yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Haksız fiilin mağdurunu ve niteliğini belirle.
Büyükelçilik ve arşivlere yapılan saldırı, devletin egemenliğine ve doğrudan organlarına yönelik bir saldırıdır; yani zarar 'doğrudan' devlete verilmiştir.
Diplomatik koruma ile doğrudan devlet zararını ayırt etmek gerekir.
2
İç hukuk yollarının tüketilmesi kuralının (Local Remedies Rule) uygulama alanını kontrol et.
Bu kural sadece diplomatik koruma (devletin vatandaşı lehine harekete geçmesi) durumlarında geçerlidir.
Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun 2001 ve 2006 tarihli çalışmaları bu ayrımı netleştirmiştir.
3
Seçeneklerdeki olayları bu kurala göre tasnif et.
Diğer seçenekler şahısların veya şirketlerin zararlarını içerirken, elçilik baskını doğrudan devletin haklarını ihlal eder.
Devletin doğrudan mağdur olduğu durumlarda başka bir devletin yargı organlarına başvurma zorunluluğu egemenlik eşitliği ilkesiyle çelişir.

Anahtar Kavram

Doğrudan Zarar vs. Dolaylı Zarar (Diplomatik Koruma) Ayrımı
Bu soruyu puanla

Konular

Sorumluluğun İleri Sürülmesi ve Diplomatik Koruma