Soru

Zorluk: OrtaDevlet Görevlilerinin Bağışıklıkları (Kişisel ve İşlevsel)

Uluslararası hukukta devletin en üst düzey temsilcileri olan 'Troyka' (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) üyelerinin sahip olduğu yargı bağışıklıkları ile ilgili olarak; bu kişilerin görev süreleri sona erdikten sonraki hukuki durumlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Görev süresi sona eren bir dışişleri bakanı, görevde olduğu dönemde gerçekleştirdiği tüm fiiller (resmî veya özel) için ömür boyu kişisel bağışıklık (ratione personae) korumasından yararlanmaya devam eder.
  2. B
    Görevden ayrılan devlet görevlisi, görev süresi içinde işlediği iddia edilen uluslararası suçlar söz konusu olduğunda, yabancı devlet mahkemeleri önünde hiçbir şekilde yargılanamaz.
  3. Görev süresi dolan bir hükümet başkanı, görevdeyken 'resmî sıfatla' gerçekleştirdiği fiiller bakımından işlevsel bağışıklık (ratione materiae) kapsamında korunmaya devam ederken; özel nitelikli fiilleri için yabancı devlet mahkemeleri önünde yargılanabilir.Cevap
  4. D
    Uluslararası Adalet Divanı'nın Yerodia kararına göre, bir dışişleri bakanı görevdeyken işlediği iddia edilen savaş suçları nedeniyle, görev süresi devam etse dahi yabancı bir devletin ulusal mahkemesi tarafından tutuklanabilir.
  5. E
    Devlet görevlilerinin sahip olduğu yargı bağışıklıkları mutlak nitelikte olup, suçun niteliği ne olursa olsun bu bağışıklıklardan feragat edilmesi hukuken mümkün değildir.

Cevap

Görev süresi dolan bir üst düzey yetkilinin, resmî fiilleri için işlevsel bağışıklığının devam ettiği ancak özel fiilleri için yargılanabileceği seçeneği doğrudur.
Uluslararası hukukta, devletin en üst düzey üç temsilcisi (Troyka) görev süreleri boyunca yabancı devlet mahkemeleri önünde mutlak bir kişisel bağışıklığa (ratione personae) sahiptir. Ancak bu kişiler görevden ayrıldıklarında, kişisel bağışıklıkları sona erer. Bu aşamadan sonra sadece görevdeyken gerçekleştirdikleri 'resmî fiiller' (official acts) için işlevsel bağışıklık (ratione materiae) korumasından yararlanırlar. Görevde oldukları dönemde gerçekleştirdikleri 'özel fiiller' (private acts) ise artık yargılama engeline takılmaz ve yabancı mahkemeler bu fiiller üzerinden işlem yapabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Kişisel ve işlevsel bağışıklık ayrımını yapın.
Kişisel bağışıklık (ratione personae) makama bağlıdır ve görevle biter; işlevsel bağışıklık (ratione materiae) fiilin niteliğine bağlıdır ve görevden sonra da resmî fiiller için sürer.
Bağışıklık türlerinin zamansal ve içeriksel sınırlarını belirlemek sorunun çözüm anahtarıdır.
2
Yerodia (2002) kararı prensiplerini uygulayın.
Dışişleri bakanı gibi 'Troyka' üyeleri görevdeyken tam dokunulmazdır; ancak görevden ayrılınca özel fiilleri için yabancı mahkemelerce yargılanabilirler.
Uluslararası Adalet Divanı'nın yerleşik içtihadı bu ayrımı esas almaktadır.

Anahtar Kavram

Troyka üyeleri görevden ayrıldıktan sonra 'ratione personae' bağışıklığını kaybeder, ancak resmî fiilleri için 'ratione materiae' bağışıklığından yararlanmaya devam ederler.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla