Soru

Zorluk: Çok zorDevlet Kavramı ve Unsurları

"Tierra" adlı siyasi bir yapı, sınırları belirli bir kara parçası üzerinde kesin ve sürekli bir fiili kontrol tesis etmiş, yerleşik nüfusu üzerinde kamu düzenini sağlayacak teşkilatlı bir otorite kurmuştur. Hatta komşusu "Aura" devleti ile sınır ticareti ve gümrük rejimini düzenleyen teknik bir antlaşma akdetmiştir. Ancak uluslararası toplumun geri kalanı, Tierra'nın bağımsızlığını siyasi nedenlerle şiddetle reddetmekte ve hiçbir devlet tarafından resmi bir tanınma işlemine tabi tutulmamaktadır. Bir süre sonra Tierra'nın mülkiyetinde olan ve münhasıran kamu hizmetinde kullanılan bir devlet gemisi, açık denizde "Lumina" devleti yetkililerince alıkonulur. Tierra, egemen bir devlet olduğunu ileri sürerek geminin yargı bağışıklığına sahip olduğunu iddia ederken; Lumina devleti, Tierra'nın uluslararası toplumca tanınmamış olması sebebiyle uluslararası hukuk kişiliği bulunmadığını ve herhangi bir egemenlik hakkı iddia edemeyeceğini savunur.

Modern uluslararası hukukun genel kabul gören kuralları ve 1933 Montevideo Sözleşmesi'nde belirlenen kriterler çerçevesinde, bu uyuşmazlığın çözümüne ilişkin aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi en isabetlidir?

  1. A
    Uluslararası hukukta yeni bir siyasi varlığın kişiliğinin doğması kurucu tanıma teorisi gereğince diğer devletlerin ortak rızasına bağlı olduğundan, Tierra'nın nesnel unsurları tek başına ona devlet statüsü kazandırmaya yetmez.
  2. B
    Olaydaki uyuşmazlık, yeni bir devletin ortaya çıkışından ziyade otoriteyi sağlayan idarenin meşruiyetine dayandığından, mesele devletin değil hükümetlerin tanınması usulleri kapsamında değerlendirilmeli ve bağışıklık reddedilmelidir.
  3. Tierra, devletin varlığı için gerekli nesnel unsurları fiilen tamamlamış olduğundan, açıklayıcı (beyan edici) tanıma teorisi uyarınca resmi olarak tanınmamış olsa dahi uluslararası hukukun asli süjesi sıfatını kazanmıştır ve egemenlik haklarını ileri sürebilir.Cevap
  4. D
    Tierra'nın uluslararası ilişkiler kurma kapasitesi diğer aktörlerce siyaseten engellendiğinden, Montevideo Sözleşmesi'nde aranan asli unsurlar kümülatif olarak oluşmamış kabul edilir ve bu durum devlet sıfatının doğmasını mutlak surette engeller.
  5. E
    Tierra nesnel bir devlet hüviyeti taşısa bile, sınırlı yargı bağışıklığı teorisine göre gemi işletmek doğrudan ticari bir eylem (jure gestionis) niteliğinde sayıldığından, mutlak bağışıklık kuralından hiçbir surette yararlanamaz.

Cevap

Doğru yanıt, devlet olmanın nesnel unsurlarının tamamlanmasıyla uluslararası kişiliğin kendiliğinden doğduğunu ve tanınmanın yalnızca mevcut durumu açıklayıcı bir etkiye sahip olduğunu belirten ifadedir.
Doğru değerlendirme, modern uluslararası hukukta benimsenen açıklayıcı (beyan edici) teoriye uygun olarak, nesnel unsurları (nüfus, ülke, hükümet, ilişki kurma kapasitesi) bünyesinde barındıran bir yapının fiilen ve hukuken devlet vasfı kazandığını vurgulamaktadır. 1933 Montevideo Sözleşmesi'ne göre bu asli unsurlara sahip olan bir varlık, diğer uluslararası aktörler onu resmen tanımasa dahi uluslararası kişiliğe ve dolayısıyla egemenlikten doğan yargı bağışıklığı gibi temel devlet haklarına kendiliğinden sahip olur.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki siyasi yapının (Tierra) Montevideo Sözleşmesi'ndeki kurucu unsurlara sahip olup olmadığını tespit et
Tierra; belirli ülke, yerleşik nüfus, teşkilatlı otorite (hükümet) ve komşusuyla antlaşma yapabilme (ilişki kurma ehliyeti) unsurlarının tamamını eylemli olarak sağlamaktadır.
Bir varlığın devlet vasfı kazanabilmesi için öncelikle asgari nesnel şartların oluşması gerekir.
2
Tanınma işleminin hukuki niteliğini modern uluslararası hukuk çerçevesinde değerlendir
Modern hukukta 'açıklayıcı (beyan edici) teori' geçerlidir; yani devlet diğer devletlerin onu tanımasıyla yaratılmaz, tanınma var olan nesnel durumu sadece hukuken teyit eder.
Kurucu teorinin aksine açıklayıcı teori, yeni doğan devletlerin var olma ve korunma hakkını diğer devletlerin keyfi siyasi iradesine (tanımaya) terk etmez.
3
Tierra'nın tanınmamış olmasının, kamu hizmeti yürüten devlet gemisinin bağışıklığına etkisini analiz et
Tierra nesnel unsurlarıyla egemen bir devlet niteliği taşıdığından, egemen eşitlik ilkesi gereği jure imperii (kamusal yetki) kapsamındaki araç ve fiilleri için yargı bağışıklığından yararlanır.
Tanınmamış olmak, bir devletin uluslararası hukuktan kaynaklanan temel hak ve ayrıcalıklara (örneğin yargı ve icra bağışıklığına) sahip olmasını engellemez.

Anahtar Kavram

1933 Montevideo Sözleşmesi Çerçevesinde Devletin Unsurları ve Açıklayıcı Tanıma Teorisi
Bu soruyu puanla