Examkin

Soru

Zorluk: OrtaYargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)

Birleşmiş Milletler (BM) uzmanlık kuruluşlarından biri olan Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) ile üyesi olan V Devleti arasında, örgütün bu ülkedeki bölgesel ofisine tanınan ayrıcalık ve muafiyetlerin yorumlanması hususunda hukuki bir uyuşmazlık doğmuştur. ICAO, sorunun kesin ve bağlayıcı bir karara bağlanması amacıyla V Devleti'ne karşı Uluslararası Adalet Divanında (UAD) bir 'çekişmeli dava' (contentious case) açmıştır. V Devleti ise Divan Statüsü'nün ihtiyari yetki şartını (Madde 36/2) herhangi bir çekince koymaksızın peşinen kabul etmiş bir devlettir.

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü hükümleri dikkate alındığında, bu dava başvurusu neticesinde ortaya çıkacak hukuki durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. UAD önündeki çekişmeli davalara yalnızca devletler taraf olabileceğinden ICAO'nun başvurusu usulden reddedilir; örgüt ancak yetkili organları aracılığıyla Divan'dan tavsiye görüşü talep edebilir.Cevap
  2. B
    V Devleti ihtiyari yetki şartını peşinen kabul etmiş olduğundan, örgütün tek taraflı başvurusuyla Divan'ın zorunlu yargı yetkisi doğar ve dava esastan incelenir.
  3. C
    ICAO uluslararası tüzel kişiliğe sahip olduğu için dava ehliyetine sahiptir; ancak davanın görülebilmesi için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin Divan'ı özel olarak yetkilendirmesi zorunludur.
  4. D
    UAD, uluslararası örgütlerin taraf olduğu uyuşmazlıklarda yargısal karar veremediğinden başvuruyu reddeder; bunun yerine taraflar arasında hukuken bağlayıcı olmayan bir uzlaştırma raporu yayımlar.
  5. E
    V Devleti'nin diplomatik muafiyetlere ilişkin işlemleri mutlak egemenlik hakkı kapsamında olduğundan, mutlak yargı bağışıklığı ilkesi gereği Divan bu uyuşmazlığa bakamaz.

Cevap

UAD'de görülen çekişmeli davalara yalnızca devletler taraf olabileceğinden ICAO'nun bu davası usulden reddedilir; örgüt ancak kendi faaliyet alanıyla ilgili konularda Divan'dan tavsiye görüşü talep edebilir.
Doğru seçenek, UAD'nin yargı yetkisi sınırlarını eksiksiz yansıtmaktadır. Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 34. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, Divan önündeki çekişmeli davalara (contentious cases) yalnızca devletler taraf olabilir. BM uzmanlık kuruluşları, sivil toplum örgütleri veya bireylerin Divan'da taraf ehliyeti yoktur. ICAO bir uluslararası örgüt olduğundan davacı olamaz ve V Devleti ihtiyari yetki şartını kabul etmiş olsa dahi bu eksiklik giderilemez. Ancak ICAO, yetkili organları vasıtasıyla faaliyet alanıyla ilgili konularda UAD'den tavsiye görüşü (advisory opinion) isteyebilir.

Adım Adım Çözüm

1
Uluslararası Adalet Divanı'nda (UAD) kimlerin taraf olabileceğini belirlemek.
UAD Statüsü Madde 34/1 gereğince, Divan önündeki çekişmeli davalara yalnızca devletler taraf olabilir.
Uluslararası örgütlerin (BM dahil) UAD'de taraf olarak dava açma (contentious case) ehliyeti hukuken mevcut değildir.
2
V Devleti'nin ihtiyari yetki şartını (Madde 36/2) kabul etmesinin bu duruma etkisini değerlendirmek.
İhtiyari yetki beyanı, taraf ehliyetini genişletemez; sadece aynı yükümlülüğü kabul eden 'diğer devletler' için yargı yetkisi doğurur.
Statü'deki kişi bakımından yetkisizlik (ratione personae), tarafların rızası veya beyanı ile aşılamayacak mutlak bir kuraldır.
3
ICAO gibi BM uzmanlık kuruluşlarının UAD'den nasıl yararlanabileceğini tespit etmek.
Yetkili kılınmış BM organları ve uzmanlık kuruluşları, yalnızca kendi faaliyet alanlarına giren konularda Divan'dan bağlayıcı olmayan 'tavsiye görüşü' (advisory opinion) isteyebilirler.
Örgütler hukuki sorunların aydınlatılması için tavsiye mekanizmasını kullanabilir ancak taraf sıfatıyla mahkumiyet talep edemezler.

Anahtar Kavram

UAD Statüsü'ne Göre Taraf Ehliyeti (Kişi Bakımından Yetki) ve Tavsiye Görüşü

Alternatif Yöntem

Soruyu çözerken öncelikle 'kimler UAD'ye dava açabilir?' şeklindeki temel kuralı (ratione personae) hatırlamak yeterlidir. UAD'nin kapasitesini 'çekişmeli dava (sadece devletler)' ve 'tavsiye görüşü (yetkili BM organları ve uzmanlık kuruluşları)' olarak ikiye ayırmak, diğer tüm çeldiricileri doğrudan elemeyi sağlar.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Yargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)