Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorYargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 36/2. maddesinde düzenlenen 'Seçimlik Kural' (Optional Clause) çerçevesinde Divan'ın zorunlu yargı yetkisini karşılıklı olarak tanıyan iki devlet arasındaki bir uyuşmazlıkta;

- AA Devleti, kabul beyanında "1 Ocak 2018 tarihinden sonra ortaya çıkan uyuşmazlıklar" (rationeratione temporistemporis) için yetkiyi tanıdığını belirtmiştir.
- BB Devleti ise kabul beyanında "1 Ocak 2012 tarihinden sonra ortaya çıkan uyuşmazlıklar" için yetkiyi tanıdığını belirtmiştir.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık 2014 yılında doğmuş, ancak uyuşmazlığın çözümüne yönelik diplomatik nota teatisi 2022 yılına kadar devam etmiştir. BB Devleti, 2023 yılında AA Devleti'ne karşı Divan'da dava açmıştır.

Bu durumda Divan'ın yargı yetkisine ilişkin aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi 'karşılıklılık' (reciprocityreciprocity) ilkesi uyarınca doğrudur?

  1. Divan yargı yetkisi bakımından yetkisizdir; çünkü karşılıklılık ilkesi gereği Divan'ın yetkisi, her iki devletin beyanındaki zaman sınırlarından 'daha dar ve kısıtlı olanı' (2018 sonrası) ile sınırlıdır ve uyuşmazlık bu kritik tarihten önce doğmuştur.Cevap
  2. B
    Divan yetkilidir; çünkü davanın açıldığı tarihte (2023) her iki devletin de beyanı yürürlüktedir ve uyuşmazlığın çözümsüz kaldığı son tarih (2022) her iki beyan kapsamındadır.
  3. C
    Divan yetkilidir; çünkü davacı devletin (BB) beyanı uyuşmazlık tarihini kapsadığı sürece, davalı devletin (AA) daha dar bir zaman sınırı belirlemiş olması karşılıklılık ilkesini etkilemez.
  4. D
    Divan, uyuşmazlık 2010 yılından sonra doğduğu için 'derdestlik' ilkesi gereği davayı kabul etmeli ancak esasa dair kararı BM Güvenlik Konseyi'ne bırakmalıdır.
  5. E
    Divan yetkilidir; çünkü Seçimlik Kural beyanları arasındaki zaman farkı, uyuşmazlığın niteliği 'insancıl hukuk' ise Divan tarafından re'sen görmezden gelinir.

Cevap

Divan, karşılıklılık ilkesi gereği tarafların rızasının örtüştüğü en dar alan (2018 sonrası) üzerinden yetki kurabileceği için, 2014 yılında doğan bu uyuşmazlıkta yetkisizdir.
Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi devletlerin rızasına dayanır. Seçimlik Kural çerçevesinde devletler, beyanlarına zaman (rationeratione temporistemporis), konu (rationeratione materiaemateriae) veya kişi (rationeratione personaepersonae) bakımından rezervasyonlar (sınırlamalar) koyabilirler. 'Karşılıklılık' ilkesi uyarınca, Divan'ın yargı yetkisi uyuşmazlığın her iki tarafının beyanlarının 'örtüştüğü' en dar alanla sınırlıdır. Bu olayda, AA Devleti sadece 2018 sonrası uyuşmazlıkları kabul etmişken, BB Devleti 2012 sonrasını kabul etmiştir. Ortak yetki alanı 2018 sonrası uyuşmazlıklardır. Uyuşmazlık 2014'te doğduğuna göre Divan yetkisizdir.

Adım Adım Çözüm

1
Tarafların 'Seçimlik Kural' (UAD Statüsü m. 36/2) beyanlarındaki zaman sınırlarını (ratione temporis) belirleme.
A Devleti: 2018 sonrası; B Devleti: 2012 sonrası.
Zaman bakımından yetki sınırları, Divan'ın hangi tarihten sonraki olaylara bakabileceğini belirler.
2
Karşılıklılık (reciprocity) ilkesini uygulama.
Divan'ın yetki alanı iki beyanın ortak kesişim kümesi olan '2018 sonrası' ile sınırlanır.
Statü m. 36/2 ve Divan içtihadı (Örn: Norwegian Loans, Right of Passage), yetkinin 'en dar' beyan çerçevesinde tesis edileceğini öngörür.
3
Uyuşmazlığın doğum tarihini (2014) tespit edilen yetki sınırı (2018) ile karşılaştırma.
2014 yılı 2018'den önce olduğu için uyuşmazlık zaman bakımından yetki dışı kalır.
Uyuşmazlığın esasına girilebilmesi için kökeninin (origin) beyanda belirtilen tarihten sonra olması şarttır.

Anahtar Kavram

Karşılıklılık İlkesi (Reciprocity) ve Zaman Bakımından Yetki (Ratione Temporis)

Daha Fazla Pratik

UAD'nin 'İnterhandel' veya 'Norveç Tahvilleri' (Norwegian Loans) davalarındaki karşılıklılık ve iç yetki rezervasyonları uygulamalarını inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Yargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)