Examkin

Soru

Zorluk: OrtaSorumluluğun İleri Sürülmesi ve Diplomatik Koruma

AA Devleti sınırları içerisinde faaliyet gösteren bir sanayi tesisinden kaynaklanan sınır ötesi hava kirliliği, sınırın hemen öte tarafında BB Devleti'nde ikamet eden ve tarımla uğraşan Bay MM'nin mahsulüne büyük zarar vermiştir. Bay MM, AA Devleti ile hiçbir ticari veya hukuki bağı bulunmayan, hayatı boyunca bu ülkeye gitmemiş bir kişidir. BB Devleti, vatandaşı Bay MM'nin zararının tazmini için AA Devleti'ne karşı diplomatik koruma prosedürünü başlatmaya karar vermiştir.

BM Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun (UHK) 2006 tarihli "Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri" uyarınca, bu uyuşmazlıkta "iç hukuk yollarının tüketilmesi" kuralı bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Bay M ile A Devleti arasında makul bir bağlantı (relevant connection) bulunmadığı için B Devleti, iç hukuk yollarının tüketilmesini beklemeden diplomatik koruma yetkisini kullanabilir.Cevap
  2. B
    Diplomatik koruma prosedürünün başlatılabilmesi için Bay M'nin A Devleti mahkemelerinde dava açması zorunludur; yerel yollar tüketilmeden devletin koruma hakkı doğmaz.
  3. C
    Bay M, A Devleti'nin yargı yetkisi dışında kaldığı için A Devleti mahkemelerinde dava açma ehliyetine sahip değildir ve bu nedenle doğrudan uluslararası yargıya gidilmelidir.
  4. D
    İç hukuk yollarının tüketilmesi şartı sadece diplomatik ajanlar için geçerli olup, özel kişilerin uğradığı zararlarda bu şart teamül hukuku gereği aranmaz.
  5. E
    A Devleti sınırları içindeki tesis özel bir şirkete ait olduğundan, bu fiil devlete isnat edilemez ve B Devleti sorumluluk ileri sürme hakkına sahip değildir.

Cevap

Bay M ile A Devleti arasında makul bir bağlantı (relevant connection) bulunmadığı için B Devleti, iç hukuk yollarının tüketilmesini beklemeden diplomatik koruma yetkisini kullanabilir.
Doğru cevap, Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun 2006 tarihli Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri'nin 15(c) maddesinde düzenlenen istisnayı temel almaktadır. Bu kurala göre, zarar gören kişi ile ihlali gerçekleştiren devlet arasında 'makul bir bağlantı' (relevant connection) veya 'gönüllü bir ilişki' (voluntary link) bulunmadığı durumlarda, iç hukuk yollarının tüketilmesi şartı aranmaz. Sınır ötesi kirlilik vakalarında kişi, kendi ülkesinde otururken başka bir devletin fiilinden zarar gördüğü ve o devletle herhangi bir hukuki/ticari ilişkiye girmediği için bu istisna doğrudan uygulanır.

Adım Adım Çözüm

1
Uluslararası sorumluluğun ileri sürülmesindeki temel şartı belirle.
Diplomatik koruma için kural olarak 'iç hukuk yollarının tüketilmesi' gerekir.
Devlete, kendi ülkesinde meydana gelen bir haksızlığı uluslararası alana taşınmadan önce düzeltme fırsatı verilmelidir.
2
Soru kökündeki özel durumu (sınır ötesi kirlilik ve bağ eksikliği) analiz et.
Zarar gören kişi ile ihlali yapan devlet arasında 'gönüllü bir ilişki' (voluntary link) yoktur.
Bay M, A devletine gitmemiş, orada yatırım yapmamış veya ticari bir faaliyette bulunmamıştır.
3
UHK 2006 Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri Madde 15'teki istisnaları uygula.
Madde 15(c) uyarınca, makul bir bağlantı (relevant connection) yoksa yerel yolların tüketilmesi şartı aranmaz.
Kişinin hiçbir bağının olmadığı bir devletin hukuk sistemine hapsedilmesi adalet ilkesine aykırıdır.

Anahtar Kavram

Diplomatik Korumada İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi İstisnası (Makul Bağlantı Yokluğu)
Bu soruyu puanla

Konular

Sorumluluğun İleri Sürülmesi ve Diplomatik Koruma