Examkin

Soru

Zorluk: OrtaHukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Haller

Uluslararası hukukta devletin sorumluluğunu ortadan kaldıran hallerden biri olan "tehlike" (distress), fiili gerçekleştiren şahsın kendisinin veya gözetimi altındaki şahısların hayatını kurtarmak için hukuka aykırı fiili işlemekten başka makul bir yolunun bulunmadığı durumları kapsamaktadır.

Buna göre, "tehlike" (distress) halini "mücbir sebep" (force majeure) kavramından ayıran temel hukuki fark aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Tehlike durumunda failin hayat kurtarmak amacıyla kısıtlı da olsa bir iradi seçim yapma imkanının bulunması, mücbir sebepte ise fiilin tamamen irade dışı ve kaçınılmaz olmasıCevap
  2. B
    Tehlike halinin emredici hukuk (jus cogens) kurallarını ihlal eden eylemleri dahi hukuka uygun hale getirmesi, mücbir sebebin ise bu yetkisinin bulunmaması
  3. C
    Tehlike halinin sadece devletin "temel bir menfaatini" (essential interest) koruma şartına bağlı olması, mücbir sebepte ise böyle bir şartın aranmaması
  4. D
    Tehlike durumunda sadece maddi zararların tazmin edilmesi gerekirken, mücbir sebep halinde hiçbir şekilde tazminat yükümlülüğünün doğmaması
  5. E
    Tehlike halinin sadece deniz ve hava araçlarının kaptanları tarafından ileri sürülebilmesi, mücbir sebebin ise sadece yargı organlarını bağlaması

Cevap

Tehlike (distress) halini mücbir sebepten ayıran temel fark, tehlike altında olan kişinin hayat kurtarmak amacıyla kısıtlı da olsa bir iradi seçim/tercih yaparak hukuka aykırı fiili işlemesidir; oysa mücbir sebepte fiil tamamen failin kontrolü dışında ve kaçınılmazdır.
Doğru yanıt olan seçenek, tehlike (distress) ile mücbir sebep (force majeure) arasındaki en ayırt edici hukuki farkı vurgulamaktadır. Tehlike durumunda, örneğin fırtınaya yakalanan bir gemi kaptanı hayatları kurtarmak için izinsiz bir limana girmeyi 'tercih' eder (bilinçli bir seçim vardır). Mücbir sebepte ise (örneğin kontrol dışı sürüklenme) kaptanın hiçbir seçim şansı yoktur, fiil kaçınılmazdır.

Adım Adım Çözüm

1
Tehlike (Distress) kavramının tanımını analiz et.
ILC Madde 24'e göre tehlike, şahsın kendi veya koruması altındakilerin hayatını kurtarmak için hukuka aykırı yolu 'seçmesi' durumudur.
Tehlikede teknik bir imkansızlık değil, 'başka makul yolun olmaması' nedeniyle yapılan zorunlu bir tercih vardır.
2
Mücbir Sebep (Force Majeure) kavramı ile karşılaştır.
ILC Madde 23'e göre mücbir sebep, devletin kontrolü dışındaki bir güç nedeniyle fiilin yerine getirilmesinin 'maddi olarak imkansız' hale gelmesidir.
Mücbir sebepte failin önüne hiçbir seçenek gelmez; olay irade dışı gerçekleşir.
3
Seçeneklerdeki irade ayrımını tespit et.
Doğru seçenek bu iki hal arasındaki iradi/iradi olmayan ayrımını net bir şekilde ortaya koymaktadır.
Uluslararası hukuk doktrininde tehlike 'göreceli imkansızlık', mücbir sebep ise 'mutlak imkansızlık' olarak nitelendirilir.

Anahtar Kavram

Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Hallerde İrade ve İmkansızlık Ayrımı

İpuçları

1
Bu iki kavram arasındaki temel fark, eylemi gerçekleştiren kişinin o anki seçim şansıyla ilgilidir.
2
Tehlikede 'insan hayatı' ön plandayken, failin kısıtlı da olsa bir iradesi vardır. Mücbir sebepte ise olay tamamen kontrol dışıdır.

Daha Fazla Pratik

ILC Taslak Maddeleri'nin 25. maddesinde düzenlenen 'Zaruret Hali' (Necessity) şartlarını ve tehlikeden farklarını tekrar ediniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Haller