Examkin

Soru

Zorluk: ZorHukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Haller

Uluslararası bir nehir üzerinde kıyıdaş olan T Devleti, nehirdeki ekolojik dengenin tamamen çökmesini ve bölgedeki tarımsal üretimin durma noktasına gelmesini engellemek amacıyla, komşu devletlerle imzaladığı su kullanım kotası antlaşmasını tek taraflı olarak ihlal ederek nehrin akış yönünü değiştirmiştir. Ancak yapılan teknik incelemelerde, T Devleti'nin son on yıl boyunca nehir yatağında yürüttüğü kontrolsüz ve ağır madencilik faaliyetlerinin, ekolojik dengenin bu denli bozulmasındaki en temel etken olduğu saptanmıştır. Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan 'Devletin Uluslararası Aykırı Fiillerinden Doğan Sorumluluğu' taslak maddeleri uyarınca, T Devleti'nin bu fiilinin 'zaruret hali' (necessity) kapsamında değerlendirilerek hukuka aykırılığının ortadan kalkmamasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    İlgili eylemin, yükümlülüğün yerine getirilmesini fiilen imkânsız kılan ve devletin iradesi dışında gelişen bir 'mücbir sebep' (force majeure) niteliği taşımaması.
  2. Zaruret haline konu olan tehlikeli durumun ortaya çıkmasına, T Devleti'nin kendi fiilleriyle önemli ölçüde sebebiyet vermiş olması.Cevap
  3. C
    Söz konusu su paylaşımı antlaşmasının, uluslararası hukukun hiçbir koşulda sapmaya izin vermeyen 'emredici bir normu' (jus cogens) niteliğinde olması.
  4. D
    Çevresel dengenin korunmasının, uluslararası hukukta devletin korunması gereken 'temel bir menfaati' (essential interest) olarak kabul edilmemesi.
  5. E
    Zaruret halinin sadece devletin askeri güvenliği veya toprak bütünlüğü tehlikeye girdiğinde uygulanabilen istisnai bir kural olması.

Cevap

Zaruret haline konu olan tehlikeli durumun ortaya çıkmasına, ilgili devletin kendi fiilleriyle önemli ölçüde sebebiyet vermiş olması bu savunmanın kabul edilmesini engeller.
Doğru yanıt, ILC Taslak Maddeleri 25. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinde yer alan kurala dayanmaktadır. Bu kurala göre, eğer bir devlet zaruret halini doğuran durumun ortaya çıkmasına kendi fiilleriyle (ihmal veya kasıtlı eylem) katkıda bulunmuşsa, bu hali hukuka aykırılığı ortadan kaldıran bir sebep olarak ileri süremez. Soruda T Devleti'nin madencilik faaliyetlerinin ekolojik krizi tetiklediği açıkça belirtilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Fiilin niteliğini ve ileri sürülen savunmayı belirleyin.
T Devleti bir antlaşmayı ihlal etmiş ve gerekçe olarak ekolojik bir krize karşı 'Zaruret Hali'ni (Necessity) göstermiştir.
Hukuka aykırılığı kaldıran hallerin şartlarını test etmek için önce hangi halin iddia edildiği netleştirilmelidir.
2
Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) Taslak Maddeleri 25. maddesindeki sınırlamaları inceleyin.
Zaruret hali; devletin temel bir menfaatini korumak için 'tek yol' olmalı, diğer devletlerin menfaatlerine ağır zarar vermemeli ve devlet bu duruma kendisi 'katkıda' bulunmamış olmalıdır.
Savunmanın geçerliliği ILC tarafından belirlenen kümülatif şartların varlığına bağlıdır.
3
Olaydaki 'katkı' (non-contribution) kuralını analiz edin.
Metinde T Devleti'nin son on yıldır yürüttüğü kontrolsüz madencilik faaliyetlerinin krizin asıl nedeni olduğu belirtilmiştir.
Devletin kendi ihmali veya kusuru ile yarattığı bir tehlikeye dayanarak uluslararası yükümlülüklerinden kaçınması 'iyi niyet' ilkesine ve ILC 25(2)(b) maddesine aykırıdır.

Anahtar Kavram

Zaruret Hali (Necessity) Sınırlamaları ve Katkıda Bulunmama Şartı
Bu soruyu puanla

Konular

Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Haller