Uluslararası hukukta devletlerin halefiyeti (halefiyet/ardıllık) rejiminde; sömürge idaresinden kurtularak kurulan "yeni bağımsızlaşan devletler" (newly independent states) ile mevcut bir devletin ülkesinin bir kısmının ayrılarak yeni bir devlet kurması (ayrılma/secession) durumları arasında, selef devletin borçlarının intikali bakımından farklı hukuki rejimler öngörülmüştür.
Buna göre; taraflar arasında aksine bir anlaşma bulunmadığı takdirde, bir devletin ülkesinin bir kısmının ayrılması (separation) sonucunda yeni bir bağımsız devletin ortaya çıkması durumunda, selef devletin borçlarının akıbetiyle ilgili genel uluslararası hukuk kuralı aşağıdakilerden hangisidir?
- A"Tabula rasa" (temiz sayfa) ilkesi uyarınca, yeni kurulan devletin selef devletin hiçbir borcunu üstlenmekle yükümlü olmaması
- Borçların; halef devlete geçen mülkiyet, hak ve menfaatler dikkate alınarak "hakkaniyete uygun bir oranda" (equitable proportion) halef devlete geçmesiCevap
- CSadece yerelleşmiş (localised) borçların geçmesi, genel kamu borçlarının ise "egemenliğin bölünmezliği" gereği tamamen selef devlette kalması
- DBorçların, yeni devletin ve selef devletin yüz ölçümleri ile nüfus oranları temel alınarak matematiksel olarak eşit şekilde bölünmesi
- EBorçların geçişinin, Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) zorunlu yargı yetkisi çerçevesinde vereceği bir tescil kararına kadar askıya alınması
Cevap
Bir devletin bir kısmının ayrılarak yeni bir devlet kurması durumunda, borçlar halef devlete geçen mülkiyet ve haklar oranında hakkaniyete uygun bir pay (equitable proportion) temelinde devredilir.
Doğru cevap, borçların halef devlete geçen mal varlığı ve menfaatlerle orantılı olarak 'hakkaniyete uygun bir pay' temelinde geçeceğini belirten ifadedir. Bu kural, 1983 tarihli Devletlerin Devlet Mallarına, Arşivlerine ve Borçlarına Halefiyeti Hakkında Viyana Sözleşmesi'nin 37. maddesinde açıkça düzenlenmiş olup örf-adet hukukunun da genel eğilimini yansıtmaktadır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Devletlerin Devlet Borçlarına Halefiyeti
İpuçları
1
Sömürge devletleri ile normal yollarla (ayrılma veya parçalanma) kurulan devletler arasında borç halefiyeti kurallarının farklı olduğunu unutmayın.
2
Yeni bağımsızlaşan devletler 'temiz sayfa' (Tabula Rasa) ile başlarken, diğer durumlarda 'hakkaniyet' (equity) ilkesi ön plana çıkar.
3
1983 Viyana Sözleşmesi'ne göre, anlaşma yoksa borçlar, devralınan mülkiyet ve haklar oranında (equitable proportion) halef devlete geçer.
Daha Fazla Pratik
Devletlerin antlaşmalara halefiyetinde 'yerelleşmiş antlaşmalar' ile 'siyasi antlaşmalar' arasındaki farkı incelemek konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:2m 30s