Delta Devleti, ülkesinde aniden patlak veren ve binlerce vatandaşının hayatını tehdit eden bir salgınla mücadele etmek için, komşusu Gama Devleti ile imzaladığı sınır ticaretini kolaylaştırma antlaşmasını askıya almıştır. Yapılan uluslararası tahkikat sonucunda, salgının Delta Devleti'ne ait bir biyoteknoloji tesisindeki ağır denetim ihmalleri ve güvenlik protokollerinin ihlali sonucunda çevreye yayıldığı, ayrıca antlaşmanın askıya alınması sürecinde alınan bazı ek tedbirlerin uluslararası hukukun emredici kurallarından (jus cogens) olan ayrımcılık yasağını ihlal ettiği saptanmıştır. ILC'nin Devlet Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeleri ışığında, bu durumla ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
- Delta Devleti'nin salgının ortaya çıkmasına ağır ihmaliyle katkıda bulunması ve alınan önlemlerin emredici bir kuralı ihlal etmesi nedeniyle 'zaruret hali' (necessity) bir savunma olarak ileri sürülemez.Cevap
- BSalgının yayılması Delta Devleti'nin kontrolü dışında gerçekleşen 'karşı konulamaz bir güç' niteliğinde olduğundan, 'mücbir sebep' (force majeure) hükümleri uyarınca devletin sorumluluğu kendiliğinden ortadan kalkar.
- CUluslararası hukukta emredici normlar (jus cogens), devletin hayati bir çıkarını korumak için başvurduğu 'zaruret hali' durumunda istisnai olarak askıya alınabileceği için Delta'nın eylemi hukuka uygundur.
- DDelta Devleti'nin salgının ortaya çıkmasında payı olsa dahi, 'zaruret hali' savunması, Gama Devleti'nin de benzer bir önlem alma ihtimali bulunması durumunda geçerli kabul edilir.
- EDelta Devleti'nin kendi kusuruyla duruma sebebiyet vermiş olması, sadece ödenecek tazminatın miktarında indirim sebebi sayılır ancak fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldıran savunma hakkını engellemez.
Cevap
Delta Devleti'nin salgının ortaya çıkmasına ağır ihmaliyle katkıda bulunması ve alınan önlemlerin emredici bir kuralı ihlal etmesi nedeniyle 'zaruret hali' (necessity) savunması hukuken geçersizdir.
Doğru yanıt, ILC Taslak Maddeleri'ndeki iki kritik kısıtlamayı birleştirmektedir. İlk olarak, Madde 25/2-b uyarınca, bir devletin zaruret haline dayanabilmesi için o durumun oluşmasına kendi eylemleri veya ihmalleriyle katkıda bulunmamış olması gerekir. Olayda Delta Devleti'nin ağır ihmali saptandığı için bu şart ihlal edilmiştir. İkinci olarak, Madde 26 uyarınca, emredici bir kuralın (jus cogens) ihlal edildiği hiçbir durumda hukuka aykırılığı kaldıran hallere başvurulamaz. Ayrımcılık yasağının ihlali bu kapsamda savunmayı mutlak olarak engeller.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Zaruret Hali ve Jus Cogens Sınırı
Daha Fazla Pratik
ILC Madde 25'te yer alan 'hayati çıkar' (essential interest) ve 'ciddi ve yakın tehlike' (grave and imminent peril) kavramlarının Gabcikovo-Nagymaros davasındaki yorumlarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s