Ekstrakorporeal eliminasyon yöntemlerinden biri olan hemodiyaliz, belirli farmakokinetik ö… — TUS - Tıpta Uzmanlık Sınavı

Ekstrakorporeal eliminasyon yöntemlerinden biri olan hemodiyaliz, belirli farmakokinetik özelliklere sahip ilaç ve toksinlerin zehirlenmelerinde atılımı hızlandırmak için kullanılan etkili bir yöntemdir.

Aşağıdaki tabloda, aşırı dozda alındığı tespit edilen beş farklı ilacın temel farmakokinetik özellikleri verilmiştir:

İlaç	Molekül Ağırlığı (Da)	Sanal Dağılım Hacmi (L/kg)	Plazma Proteinlerine Bağlanma (%)
I	$120$	$0.4$	$15$
II	$5500$	$0.3$	$20$
III	$250$	$8.5$	$10$
IV	$180$	$0.5$	$95$
V	$350$	$6.2$	$85$

Zehirlenme tedavisinde genel prensipler dikkate alındığında, bu ilaçlardan hangisinin hemodiyaliz ile vücuttan uzaklaştırılma (temizlenme) etkinliği en yüksektir?

A
İlaç III
B
İlaç IV
İlaç ICevap
D
İlaç V
E
İlaç II

Cevap

Verilen tabloda hemodiyaliz için tüm farmakokinetik kriterleri (düşük molekül ağırlığı, düşük sanal dağılım hacmi, düşük protein bağlanması) en iyi sağlayan İlaç I doğru seçenektir.

Bir ilacın veya toksinin hemodiyalizle etkin bir şekilde temizlenebilmesi için düşük molekül ağırlığına (

< 500

Da), düşük sanal dağılım hacmine (Vd

< 1

L/kg) ve düşük plazma protein bağlanma oranına sahip olması; ayrıca suda yüksek oranda çözünür olması gerekir. Tabloda verilen özelliklere bakıldığında, İlaç I (

120

Da molekül ağırlığı,

0.4

L/kg dağılım hacmi ve

\%15

protein bağlanma oranı) tüm bu ideal kriterleri sağladığı için hemodiyalizden en çok fayda görecek ve klirensi en yüksek olacak olan ajandır (örn. lityum, salisilat).

Adım Adım Çözüm

Hemodiyaliz prensibini hatırla.

İlacın kandan diyalizata geçebilmesi için zardan geçebilecek kadar küçük ve serbest halde olması, ayrıca diyaliz edilebilecek yeterli miktarda ilacın kan dolaşımında bulunması gerekir.

Diyaliz, sadece kanda serbestçe dolaşan ve membrandan geçebilecek fiziksel özelliklere sahip moleküllere etki edebilir.

Hemodiyalizi kolaylaştıran spesifik farmakokinetik özellikleri listele.

Düşük molekül ağırlığı (

< 500

Da), Düşük sanal dağılım hacmi (Vd

< 1

L/kg) ve Düşük plazma proteinlerine bağlanma oranı olmalıdır.

Bu üç parametre, ilacın membran porlarından geçişini ve kan kompartmanındaki miktarını belirleyen en önemli faktörlerdir.

Tablodaki ilaçların özelliklerini analiz et.

İlaç I tüm kriterleri karşılarken; İlaç II'nin molekül ağırlığı, İlaç III'ün dağılım hacmi, İlaç IV'ün protein bağlanması, İlaç V'in ise hem Vd'si hem de bağlanma oranı çok yüksektir.

Zehirlenme tedavisinde bir ilacın ekstrakorporeal yöntemle uzaklaştırılabilmesi için bu engellerin hiçbirine takılmaması gerekir.

Anahtar Kavram

Toksikokinetik özelliklerin hemodiyaliz klirensine etkisi

İpuçları

Hemodiyalizin sadece kan dolaşımındaki serbest ve küçük molekülleri temizleyebilen bir 'süzgeç' sistemi olduğunu düşünün.

İlacın vücutta büyük oranda nerede bulunduğunu sanal dağılım hacmi (Vd) belirler. Kanda değil de dokularda olan bir zehir diyalizle temizlenebilir mi?

İdeal bir diyaliz adayı; membrandan geçebilecek kadar küçük (Düşük molekül ağırlığı), albümine yapışmamış (Düşük protein bağlanması) ve dokulara dağılmayıp kanda kalmış (Düşük Vd) bir madde olmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Protein bağlanması yüksek olan fenobarbital, teofilin veya karbamazepin gibi ilaçların zehirlenmelerinde hemodiyaliz yerine hangi ekstrakorporeal yöntemin (örn. hemoperfüzyon) tercih edildiğini gözden geçirin.

Alternatif Yöntem

Tablodaki her parametreyi diyalize 'engel' olma potansiyeline göre kodlayabilirsiniz. Yüksek Vd = Kan dışı yerleşim (Engel), Yüksek Bağlanma = Büyük kompleks (Engel), Yüksek MA = Süzgeçten geçememe (Engel). Sadece tümü düşük olan seçenek temizlenebilir.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Konular

Bu konudan daha fazla soru