yaşında romatoid artrit tanısıyla haftalık düşük doz metotreksat tedavisi alan bir kadın hasta, şiddetli bel ağrısı nedeniyle bir haftadır reçetesiz olarak temin ettiği yüksek dozda bir nonsteroid antiinflamatuar ilaç () kullanmaktadır. Hastanın son birkaç gündür ağzında yaralar çıkması (stomatit), halsizlik ve yaygın vücut ağrısı şikayetiyle yapılan tetkiklerinde pansitopeni saptanmış ve serum metotreksat düzeyinin toksik aralıkta olduğu görülmüştür.
Bu klinik tabloda kullanımı sonrası gelişen metotreksat toksisitesinin temel mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- Proksimal tübüllerdeki organik anyon transportörleri () düzeyinde yarışmalı inhibisyon yaparak renal klirensi azaltmaları.Cevap
- BPlazma proteinlerine bağlanma yarışına girerek metotreksatın dağılım hacmini () ileri derecede düşürmeleri.
- CKaraciğerdeki enzim sistemini inhibe ederek metotreksatın biyotransformasyonunu yavaşlatmaları.
- DSiklooksijenaz-2 () enzimini inhibe ederek kemik iliğinde metotreksatın etkisini potansiyalize eden pro-inflamatuar sitokinleri artırmaları.
- EGastrointestinal mukoza bütünlüğünü bozarak oral alınan metotreksatın ilk geçiş etkisini tamamen ortadan kaldırmaları.
Cevap
Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar, proksimal tübüllerdeki organik anyon transportörleri (OAT) aracılığıyla metotreksatın renal sekresyonunu yarışmalı olarak inhibe ederek toksisiteye neden olurlar.
Doğru seçenek, NSAİİ'lerin proksimal tübüllerdeki organik anyon taşıyıcılarını (OAT1 ve OAT3) yarışmalı olarak bloke ederek metotreksatın böbreklerden atılımını engellediğini belirtmektedir. Bu durum metotreksatın yarı ömrünü uzatır ve serum düzeyini toksik seviyelere çıkararak kemik iliği süpresyonu ve mukoza hasarı gibi bulgulara yol açar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
NSAİİ - Metotreksat Etkileşimi (Renal Klirens İnhibisyonu)