Mü (µ) opioid reseptörleri üzerinde tam agonist etki gösteren 'İlaç X'in yüksek dozda bulunduğu ve maksimum yanıtın (Emax) elde edildiği bir izole doku banyosuna; aynı reseptörlere İlaç X'ten çok daha yüksek afinite ile bağlanan, ancak içsel aktivitesi (intrinsic activity, α) 0,3 olan 'İlaç Y' eklenmiştir.
Buna göre, İlaç Y'nin eklenmesiyle doku yanıtında meydana gelen değişim ve bu durumun farmakolojik mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- ADoku yanıtı değişmez; İlaç Y'nin içsel aktivitesi düşük olduğu için, yüksek afiniteli olsa bile reseptörde konformasyonel değişiklik yapamaz.
- BDoku yanıtı artar; İlaç Y ortamdaki yedek reseptörleri de aktive ederek İlaç X ile sinerjistik (aditif) bir etki oluşturur.
- Doku yanıtı azalır; İlaç Y, tam agonist İlaç X'i bağlanma bölgelerinden uzaklaştırarak ortamda bir antagonist gibi davranır.Cevap
- DDoku yanıtı sıfırlanır; İlaç Y, İlaç X ile kovalent bağ kurarak onu kimyasal olarak nötralize eder (Kimyasal Antagonizma).
- EDoku yanıtı azalır; ancak bunun nedeni İlaç Y'nin reseptörün allosterik bölgesine bağlanarak İlaç X'in etkinliğini değiştirmesidir (Allosterik Modülasyon).
Cevap
Doku yanıtı azalır; İlaç Y, tam agonist İlaç X'i bağlanma bölgelerinden uzaklaştırarak ortamda bir antagonist gibi davranır.
Parsiyel agonistler (İlaç Y), hem agonist hem de antagonist özellik gösterebilen moleküllerdir. Tek başlarına verildiklerinde reseptörü aktive ederler (agonist etki). Ancak ortamda tam agonist (İlaç X) varken ve reseptörler tam agonist ile doymuş durumdayken verildiklerinde; yüksek afiniteleri sayesinde tam agonisti reseptörden kovar ve yerine geçerler. Tam agonistin oluşturduğu %100'lük yanıtın yerini, parsiyel agonistin oluşturduğu daha düşük (örneğin %30) bir yanıt alır. Bu durum, net klinik tablonun 'yanıt azalması' veya 'antagonizma' şeklinde görülmesine neden olur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Parsiyel Agonistlerin Dual Etkisi