Santral Sinir Sistemi Farmakolojisi

Multipl skleroz ($MS$) gibi üst motor nöron lezyonlarına bağlı gelişen spastisite tedavisinde kullanılan, spinal kord düzeyinde $\alpha_2$-adrenerjik reseptörleri aktive ederek etki gösteren ve kullanımı sırasında hepatotoksisite riski nedeniyle karaciğer fonksiyon testlerinin izlenmesi gereken ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Lennox-Gastaut sendromu tanısıyla takip edilen ve valproik asit ile lamotrijin kombinasyonuna rağmen nöbetleri kontrol altına alınamayan $22$ yaşında bir hastanın tedavi şemasına yeni bir antiepileptik ilaç eklenmiştir. Bu ilaç; $NMDA$ reseptörlerindeki glisin bağlanma bölgesini antagonize ederek ve sodyum kanallarını bloke ederek etki göstermektedir. İlacın kullanımı sırasında ortaya çıkabilecek aplastik anemi ve fatal hepatotoksisite riski nedeniyle hasta yakın takip altına alınmıştır. Ayrıca bu ilacın, $CYP2C19$ enzimini inhibe ederek birlikte kullanılan fenitoin ve fenobarbital düzeylerini belirgin şekilde artırdığı saptanmıştır.

Bu klinik özelliklere ve farmakokinetik profile sahip olan antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Lokal anesteziklerin kimyasal yapısı, hem metabolizma yollarını hem de alerjik reaksiyon gelişme riskini belirleyen temel unsurdur. Ester yapılı lokal anestezikler plazma psödokolinesterazı ile hidroliz edilirken, bu süreçte açığa çıkan bir metabolit tip $1$ aşırı duyarlılık reaksiyonlarına zemin hazırlayabilir. Buna göre, metabolizması sonucu para-aminobenzoik asit (PABA) oluşturduğu bilinen ve amid grubu ilaçlara göre alerji riski daha yüksek olan lokal anestezik aşağıdakilerden hangisidir?

$38$ yaşındaki erkek hasta, kazara bir miktar antifriz (etilen glikol) içtikten yaklaşık $6$ saat sonra acil servise başvuruyor. Hastanın laboratuvar incelemesinde belirgin anyon açığı olan metabolik asidoz ($pH$: $7,12$, $HCO_3^-$: $10$ $mEq/L$) ve idrar sedimentinde zarf şeklinde (kalsiyum oksalat) kristaller saptanıyor. Bu hastada izlenen metabolik asidoz tablosundan birincil olarak sorumlu olan temel metabolit aşağıdakilerden hangisidir?

Lokal anestezikler arasında güçlü ve uzun süreli etkisi nedeniyle klinik pratikte yaygın kullanılan, ancak kazaen damar içi uygulamada diğer ajanlara göre çok daha belirgin kardiyotoksik potansiyel (ciddi ventriküler aritmiler) göstermesi nedeniyle intravenöz rejyonal anestezide (Bier bloğu) kullanımı önerilmeyen ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Alkol bağımlılığı tedavisi gören bir hasta, ilaç kullanımı sırasında alkol tüketmiş ve kısa süre sonra şiddetli yüz kızarıklığı, mide bulantısı, kusma ve taşikardi şikayetleriyle acil servise başvurmuştur. Bu hastada asetaldehit birikimine yol açarak bu klinik tabloyu oluşturan ve aldehit dehidrogenaz (ALDH) enzimini irreversibl olarak inhibe eden farmakolojik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

$48$ yaşında, kronik bel ağrısı nedeniyle yaklaşık $1$ yıldır günde $120$ mg morfin sülfat kullanan bir hasta, ani gelişen şiddetli göğüs ağrısı şikayetiyle acil servise başvuruyor. Akut miyokard enfarktüsü (MI) ön tanısı konulan hastaya, morfin stoklarının tükendiği bir merkezde ağrıyı dindirmek amacıyla intravenöz bir opioid analjezik uygulanıyor. Uygulamadan yaklaşık $15$ dakika sonra hastanın göğüs ağrısı şiddetleniyor; ayrıca hastada ajitasyon, yoğun terleme, lakrimasyon ve taşikardi ile karakterize bir tablo gelişiyor. Yapılan invaziv monitorizasyonda ilacın sistemik kan basıncını, pulmoner arter basıncını ve kalp hızını belirgin şekilde artırdığı saptanıyor.

Bu klinik tabloya neden olan ilaç ve bu ilacın reseptör düzeyindeki temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

28 yaşında kadın hasta, şizofreni tanısıyla haloperidol tedavisi almaktadır. Takibinde hastada belirgin ekstrapiramidal yan etkiler ve amenore-galaktore (hiperprolaktinemi) gelişmesi üzerine mevcut tedavisi değiştirilmek isteniyor. Bu hastada nigrostriatal ve tuberoinfundibuler yolaklarda dopamin salınımını artırarak yan etki riskini azaltan, $5-HT_{2A}$ reseptör blokajı $D_2$ reseptör blokajından daha güçlü olan antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$22$ yaşında bir erkek hasta, arkadaşları tarafından bilinç kaybı nedeniyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde hastanın koma durumunda olduğu, solunum sayısının dakikada $4$ kez ve yüzeysel olduğu, pupillerinin ise iki taraflı ileri derecede daralmış (miyozis) olduğu saptanıyor. Bu hastada opioid doz aşımı tanısını kesinleştirmek ve hayat kurtarıcı tedaviyi sağlamak amacıyla öncelikle kullanılması gereken spesifik antagonist ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Majör depresif bozukluk tanısıyla farmakolojik tedavi alan bir hasta; hiperpireksi, konfüzyon ve otonomik instabilite (taşikardi, hipertansiyon) bulguları ile acil servise getiriliyor. Yapılan fizik muayenede saptanan aşağıdaki bulgulardan hangisi, bu tablonun 'Nöroleptik Malign Sendrom'dan ziyade 'Serotonin Sendromu' olduğunu en güçlü şekilde destekler?

Kronik alkol bağımlılığı tedavisi amacıyla disülfiram kullanmaya başlayan $45$ yaşındaki bir hasta, tedavinin beşinci gününde sosyal bir ortamda bir kadeh şarap içtikten kısa süre sonra yüzde şiddetli kızarma, zonklayıcı baş ağrısı ve belirgin hipotansiyon şikayetleriyle acil servise başvuruyor. Hastanın fizik muayehesinde kan basıncı $80/50$ $mmHg$ ölçülüyor. Disülfiram-alkol reaksiyonu olarak değerlendirilen bu tabloda gözlenen şiddetli hipotansiyonun gelişiminde, asetaldehit birikiminin vazodilatör etkisine ek olarak aşağıdaki enzimlerden hangisinin disülfiram tarafından inhibe edilmesiyle sempatik tonusun azalması da rol oynamaktadır?

Genel anestezi indüksiyonu ve idamesinde kullanılan ajanların farmakolojik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$35$ yaşında erkek hasta, paranoid şizofreni tanısıyla intramüsküler haloperidol tedavisi almaktadır. Tedavinin $4$. gününde hastada $40^{\circ}C$ ateş, yaygın "kurşun boru" (lead-pipe) tarzında rijidite, konfüzyon ve belirgin taşikardi gelişiyor. Laboratuvar incelemesinde serum kreatin kinaz ($CK$) düzeyinin ileri derecede arttığı saptanıyor. Bu klinik tablonun spesifik tedavisinde kullanılan ve sarkoplazmik retikulumdan kalsiyum salınımını inhibe ederek etki gösteren ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Lokal anesteziklerin kimyasal sınıflandırması, bu ilaçların vücuttaki biyotransformasyon mekanizmalarını ve yerlerini doğrudan belirler. Buna göre, lidokain ve bupivakain gibi amid yapılı lokal anestezik ilaçların temel metabolizma yeri aşağıdakilerin hangisidir?

24 yaşında erkek hasta, intranazal yolla beyaz bir toz madde kullanımından yaklaşık $30$ dakika sonra gelişen şiddetli çarpıntı, göğüs ağrısı ve aşırı huzursuzluk şikayetiyle acil servise başvuruyor. Fizik muayenede; ajitasyon, kan basıncı $185/115$ mmHg, nabız $125/dk$, vücut ısısı $38.8^\circ C$ ve bilateral midriyazis saptanıyor. EKG incelemesinde QRS süresinin $125$ ms olduğu ve aVR derivasyonunda belirgin R dalgası ($>3$ mm) oluştuğu gözleniyor. Bu hastada gözlenen iletim kusurundan (QRS genişlemesi) sorumlu olan temel farmakolojik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Metanol (odun alkolü) intoksikasyonu nedeniyle takip edilen ve ciddi anyon açığı artmış metabolik asidozu bulunan bir hastanın tedavisinde; fomepizol ve hemodiyalize ek olarak sodyum bikarbonat infüzyonu uygulanmaktadır. Bu hastada sodyum bikarbonat kullanılmasının, asit-baz dengesini düzeltmek dışındaki temel farmakolojik amacı aşağıdakilerden hangisidir?

32 yaşında bir hastaya günübirlik cerrahi kapsamında kısa süreli bir girişim planlanmaktadır. Anestezi uzmanı, operasyon sırasında güçlü bir analjezi sağlamak ancak işlem biter bitmez hastanın hızla uyanmasını ve opioid etkisinden kurtulmasını istemektedir. Bu amaçla kullanılan ve etkisi karaciğer veya böbrek fonksiyonlarından bağımsız olarak, non-spesifik plazma ve doku esterazları tarafından hızla hidrolize edilerek sonlandırılan opioid analjezik aşağıdakilerden hangisidir?

Minimum Alveolar Konsantrasyon (MAC), inhalasyon anesteziklerinin potensini (gücünü) belirten temel parametredir ve farklı ajanların MAC değerleri klinik kullanımda birbirleriyle toplanabilir (additif etki) özellik gösterir.

Normal bir erişkinde sevofluranın tek başına $1$ MAC değeri $\%2.0$ iken, azot protoksitin ($N_2O$) $1$ MAC değeri $\%104$ olarak kabul edilmektedir.

Genel anestezi indüksiyonu sonrası idame aşamasında olan bir hastada, anestezik gaz karışımı içinde sevofluran alveoler konsantrasyonu $\%1.0$ olacak şekilde ayarlanmıştır.

Bu hastada additif etki prensibiyle toplamda $1$ MAC'lık anestezi derinliği hedeflendiğine göre, solutulan gaz karışımına eklenmesi gereken azot protoksit ($N_2O$) konsantrasyonu yaklaşık olarak yüzde kaçtır?

Parkinson hastalığı tedavisinde kullanılan aşağıdaki ilaçlardan hangisinin kullanımı sırasında ciddi hepatotoksisite riski nedeniyle karaciğer fonksiyon testlerinin yakından takibi gereklidir?

Genel anestezi indüksiyonu ve idamesinde kullanılan ajanların fizikokimyasal özellikleri ile klinik etkinlik ve güvenlik profilleri arasındaki ilişki dikkate alındığında, bu ajanlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?