Examkin

Soru

Zorluk: ZorŞiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)

Aşağıdaki sol sütunda verilen numaralanmış şiir parçalarını, sağ sütunda yer alan ahenk özellikleri (ölçü, kafiye ve redif) ile doğru şekilde eşleştiriniz.

  • Karac'oğlan der ki kondum göçülmez
    Aşkın şerbetidir yârsız içilmez
    Gönül kapısıdır kolay açılmaz
    Sırrını ellere faş etme gönül    11'li hece ölçüsü, yarım kafiye ve ek hâlinde redif
  • Cihânı hüsnünün nûruyla tenvîr eylersin ey dost
    Gönül mülkünü lûtfunla ta'mîr eylersin ey dost    Aruz ölçüsü, zengin kafiye ve sözcük hâlinde redif
  • Derelerden sel gibi
    Esip geçen yel gibi
    Gurbet elde kalmışım
    Bükülmüştüm bel gibi    7'li hece ölçüsü, tam kafiye ve sözcük hâlinde redif
  • Her nefeste eyledim yüz bin günah
    Bir günaha etmedim bir gün ah    Aruz ölçüsü ve cinaslı kafiye

Cevap

Sol sütundaki şiir parçaları ile sağ sütundaki ahenk özellikleri şu şekilde eşleşmektedir: Karac'oğlan ile başlayan dörtlük '11'li hece ölçüsü, yarım kafiye ve ek hâlinde redif' özelliğiyle; 'Cihânı hüsnünün...' beyti 'Aruz ölç��sü, zengin kafiye ve sözcük hâlinde redif' özelliğiyle; 'Derelerden sel gibi...' dörtlüğü '7'li hece ölçüsü, tam kafiye ve sözcük hâlinde redif' özelliğiyle; 'Her nefeste eyledim...' beyti ise 'Aruz ölçüsü ve cinaslı kafiye' özelliğiyle eşleşir.
Şiir parçaları incelendiğinde; Karac'oğlan'ın dörtlüğü 11'li hece ölçüsü, yarım kafiye ve ek hâlinde redif içerir. Tenvîr/ta'mîr kelimelerini barındıran beyit aruz ölçüsü, zengin kafiye ve sözcük hâlinde redif içerir. Sel/yel/bel dizelerinden oluşan dörtlük 7'li hece ölçüsü, tam kafiye ve sözcük hâlinde redif içerir. Son beyit ise aruz ölçüsü ve cinaslı kafiye içerir. Bu durum eşleştirmelerin tam uyumlu olduğunu kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci şiir parçasının hece sayısı ve dize sonu ses benzerlikleri incelenir.
Dizelerin 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı, '-ülmez / -ilmez / -ılmaz' eklerinin redif olduğu ve 'göç-', 'iç-', 'aç-' köklerindeki 'ç' sesinin yarım kafiye oluşturduğu saptanarak birinci özellik ile eşleştirilir.
Halk şiirinde yaygın olan 11'li hece ölçüsü ve yarım kafiye yapısını tespit etmek ahenk çözümlemesinin ilk adımıdır.
2
İkinci şiir parçasının ölçüsü ve dize sonlarındaki sözcüklerin işlevi analiz edilir.
Beytin aruz ölçüsüyle yazıldığı, 'eylersin ey dost' kelimelerinin redif olduğu, 'tenvîr' ve 'ta'mîr' kelimelerindeki '-îr' seslerinin zengin kafiye oluşturduğu saptanarak ikinci özellik ile eşleştirilir.
Divan şiiri geleneğindeki aruz ölçüsü ve uzun ünlünün zengin kafiye oluşturma özelliğini bilmek doğru eşleştirme için gereklidir.
3
Üçüncü şiir parçasının hece sayısı ve dize sonlarındaki kafiye ve redifler çözümlenir.
Dörtlüğün 7'li hece ölçüsüyle yazıldığı, 'gibi' kelimelerinin sözcük hâlinde redif olduğu ve 'sel', 'yel', 'bel' kelimelerindeki '-el' seslerinin tam kafiye oluşturduğu belirlenerek üçüncü özellik ile eşleştirilir.
Mani tipi veya kısa heceli halk şiirlerindeki tam kafiye ve kelime redifi unsurlarını ayırt etmek gerekir.
4
Dördüncü şiir parçasının dize sonlarındaki kelimelerin anlam ilişkileri incelenir.
Beytin aruz ölçüsüyle yazıldığı, dize sonlarındaki 'günah' ile 'gün ah' kelimelerinin sesteş (yazılışları aynı, anlamları farklı) olduğu ve cinaslı kafiye oluşturduğu belirlenerek dördüncü özellik ile eşleştirilir.
Cinaslı kafiyenin sesteş kelimelerle veya kelime gruplarıyla kurulduğunu bilmek doğru analizi tamamlar.

Anahtar Kavram

Şiirlerdeki ölçü, kafiye ve redif unsurlarının ait oldukları gelenekler (Halk ve Divan şiiri) çerçevesinde ayırt edilip doğru tasnif edilmesi.
Bu soruyu puanla

Konular

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)

Bu konudan daha fazla soru