Examkin

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)

67 soru

Tüm türler67Çoktan seçmeli35Eşleştirme32
Soru 1Soru →

Bahçende açılmış güllerin vardır,
Gönlümde bitmeyen küllerin vardır,
Söylemeye aciz dillerin vardır,
Seni sevdiğime şahit olan yar.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki ahenk unsuru analizlerinden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11’li hece ölçüsüyle yazılmıştır; “-ül” sesleri tam kafiye, “-lerin vardır” kısımları ise rediftir.

Cevap

Dörtlük 11’li hece ölçüsüyle yazılmıştır; köklerdeki '-ül' sesleri tam kafiye, ek ve sözcük halindeki '-lerin vardır' kısımları ise rediftir.
Şiirin ahengi incelendiğinde; her dizenin 11 heceden oluştuğu görülür. İlk üç dizenin sonunda yer alan '-ler' çoğul eki, '-in' iyelik eki ve 'vardır' sözcüğü hem yazılış hem de görev bakımından aynı olduğu için rediftir. Geriye kalan 'gül', 'kül' ve 'dil' kelime köklerinde ise 'ü' ve 'l' olmak üzere iki ses benzerliği bulunmaktadır, bu da tam kafiyeyi oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerdeki hece sayılarını saymak.
11 hece (4+4+3 duraklı).
Şiirin ölçüsünü belirlemek için hece sayımı yapılır.
2
Dize sonlarındaki kelimeleri kök ve eklerine ayırmak.
gül-ler-in var-dır / kül-ler-in var-dır / dil-ler-in var-dır.
Kafiye ve redif ayrımını doğru yapabilmek için kelime yapısını analiz etmek gerekir.
3
Görevdaş ekleri ve tekrar edilen kelimeleri belirlemek.
'-lerin vardır' kısımları rediftir.
Yazılışları ve görevleri aynı olan ek/sözcükler redif oluşturur.
4
Köklerde kalan ses benzerliklerini incelemek.
'gül', 'kül', 'dil' kelimelerinde '-ül' sesleri benzerdir (2 ses = Tam Kafiye).
Köklerdeki ses benzerliği kafiye türünü belirler.

Anahtar Kavram

Kafiye ve Redif Ayrımı
Soru 2Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye (uyak) türlerini, sağda verilen kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ertesi gün başladı gün doğmadan yolculuk / Soğuk bir mart sabahı.. Buz tuttu her oluk
Başım dağ, saçlarım kardır / Deli rüzgârlarım vardır
Üstümüzden gelen boran kış gibi / Yavru şahin pençesinde kuş gibi
Niçin kondun a bülbül kapımdaki asmaya / Ben yarimden vazgeçmem götürseler asmaya

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda; yolculuk/oluk dizeleri Zengin Kafiye, kar/var dizeleri Tam Kafiye, kış/kuş dizeleri Yarım Kafiye ve asmaya/asmaya dizeleri Cinaslı Kafiye ile eşleşmektedir.
Kafiye türleri ses benzerliği sayısına göre ayrılır: Tek ses benzerliği yarım, iki ses benzerliği tam, üç ve daha fazla ses benzerliği zengin kafiyedir. Cinaslı kafiye ise anlamca farklı sesteş sözcüklerle kurulur. Örneklerde bu kurallara tam uyum sağlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Kelimelerin kök ve eklerini ayırarak redifleri tespit edin.
İkinci dizede '-dır', üçüncü dizede 'gibi' kelimeleri rediftir. Birinci ve dördüncü dizelerde redif yoktur.
Kafiye miktarını doğru belirlemek için önce aynı görevdeki ekler (redif) dışarıda bırakılmalıdır.
2
Köklerdeki ses benzerliği sayısını belirleyin.
'ş' (1 ses), 'ar' (2 ses), 'oluk' (4 ses).
Ses sayısı kafiyenin türünü (yarım, tam, zengin) belirler.
3
Dördüncü dizedeki kelimelerin anlamlarını kontrol edin.
Kelimelerin yazılışları aynı ancak anlamları farklıdır (sesteşlik).
Sesteş kelimelerle yapılan kafiye türü cinaslı kafiyedir.

Anahtar Kavram

Şiirde ahengi sağlayan temel unsurlar; ses benzerliği sayısına göre isimlendirilen kafiye türleri (yarım, tam, zengin, tunç) ve aynı görevli eklerin/kelimelerin tekrarıyla oluşan rediftir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 3Soru →

Bahçenizde her gün açan güllerdi
Seni benden ayıran o dillerdi
Gariplere vatan olan ellerdi
Şimdi hepsi birer hayal oldu yar

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dizelerde tam kafiye örneğine yer verilmiştir.

Cevap

Dizelerde tam kafiye değil, tek ses benzerliğine dayanan yarım kafiye kullanılmıştır.
Verilen dörtlükte 'güllerdi, dillerdi ve ellerdi' kelimeleri incelendiğinde; '-lerdi' kısımları hem yazılış hem de görev bakımından (çoğul eki + ek-fiil) aynıdır. Bu bölümler redif olarak kabul edilir. Geriye kalan 'gül, dil, el' kelime köklerinde ise ortak olan tek ses 'l' harfidir. Tek ses benzerliği edebiyatta yarım kafiye olarak adlandırılır. Ancak seçeneklerden birinde bu durumun 'tam kafiye' olduğu iddia edildiği için bu ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Hece ölçüsünü kontrol et.
Dizelerdeki ünlü harfler sayıldığında her dizenin 11 heceden oluştuğu görülür (11'li hece ölçüsü).
Şiirin ritmik yapısını belirlemek için ölçü kontrolü yapılır.
2
Kafiye ve redif analizi yap.
Dize sonlarındaki 'güllerdi - dillerdi - ellerdi' kelimelerinde; '-ler' (çoğul eki) ve '-di' (ek-fiil) ekleri görevce aynıdır. Bu kısımlar rediftir. Kelime kökleri olan 'gül - dil - el' arasında ise sadece 'l' sesi ortaktır.
Ses benzerliklerinin kökte mi yoksa ekte mi olduğunu ayırmak, ahenk unsurlarını doğru tespit etmek için gereklidir.
3
Kafiye türünü belirle.
Sadece tek bir ünsüz ('l') benzeştiği için bu yarım kafiyedir.
Benzeşen ses sayısına göre kafiye türü adlandırılır (Tek ses: yarım, iki ses: tam).

Anahtar Kavram

Şiirde redif ve kafiye ayrımı

Daha Fazla Pratik

Kafiye ve redif ayrımını pekiştirmek için özellikle 'iç kafiye' ve 'tunç kafiye' örneklerini de içeren karma analiz soruları çözülebilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4Soru →

Geçti artık istemem yola gelmeni,
Karanlık gecelerde bulmuşum seni,
Hatırlamam bir daha dündeki beni,
Eski gençliğimi ver bana geri.

Bu dörtlükle ilgili olarak a��ağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İlk üç dizede ek halinde redif kullanılmış, kafiye ise iki ses benzerliğine dayanan tam kafiye olarak belirlenmiştir.

Cevap

İlk üç dizede belirtme durum eki olan '-i' sesinin ek halinde redif oluşturduğu ve geriye kalan 'gelmen', 'sen', 'ben' kısımlarındaki '-en' seslerinin iki ses benzerliğine dayanarak tam kafiye oluşturduğu yargısı doğrudur.
İlk üç dize sonundaki 'gelmeni', 'seni' ve 'beni' kelimelerinde yer alan '-i' ekleri, belirtme durum eki görevinde olduklarından ek halinde rediftir. Geriye kalan 'gelmen', 'sen' ve 'ben' kelime sonlarındaki '-en' sesleri (iki ses benzerliği) ise tam kafiye oluşturmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin hece sayılarını ve duraklarını heceleyerek kontrol etme.
Bütün dizelerin 11 heceden oluştuğu ve durakların kelimeleri bölmeden 6+5 şeklinde (Geçti artık istemem / yola gelmeni) düzenlendiği saptanır.
Şiirin ölçüsel yapısını ve durak birimlerini doğru belirlemek için.
2
İlk üç dizenin sonundaki 'gelmeni', 'seni' ve 'beni' sözcüklerini kök ve eklerine ayırma.
'gel-me-n-i' (belirtme eki), 'sen-i' (belirtme eki) ve 'ben-i' (belirtme eki) yapısı elde edilir.
Sözcüklerin sonundaki seslerin ek mi yoksa kök mü olduğunu belirleyerek redif analizini doğru yapabilmek için.
3
Aynı görevdeki ekleri (redif) belirleme.
Her üç dizede ortak olan tek ek '-i' belirtme durum ekidir; dolayısıyla '-i' sesteki benzerlik rediftir.
Yazılış ve görev ortaklığı taşıyan eklerin redif sayılması kuralını uygulamak için.
4
Redif çıktıktan sonra kalan kısımlardaki ses benzerliklerini inceleme.
'gelmen', 'sen' ve 'ben' sözcükleri arasında kalan '-en' seslerinin (e ve n olmak üzere iki ses) tam kafiye oluşturduğu görülür.
Kafiye türünü doğru saptamak için.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye ve redif tahlili yaparken kelimelerin kök ve ek yapılarını doğru ayırt etmek, kökte yer alan seslerle ekteki seslerin aynı görevdeymiş gibi karıştırılmasını önlemek.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru →

Aşağıdaki dizeleri (sol sütun), içerdikleri kafiye ve redif özellikleriyle (sağ sütun) doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Cihanda derdime derman ararken her bir ara,
Cefasıyla helak etti beni şuh u dilara.
Karanlık gecelerde mumlar gibi eridi,
O eski sevdalardan geriye ne er idi?
Hayalin gözlerimde bir nur gibi yanardı,
Gönül o bezm-i şevkte heman seni anardı.
Yıllar yılı bu yolda ömrümüz geçti,
Gönül ecel elinden badeyi içti.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerin kafiye ve redif özellikleri yönüyle doğru eşleşmesi şu şekildedir:
- Birinci dize ('ara' / 'dilara') -> Tunç kafiye barındıran ve redif kullanılmayan şiir örneği
- İkinci dize ('eridi' / 'er idi') -> Cinaslı kafiye barındıran şiir örneği
- Üç��ncü dize ('yanardı' / 'anardı') -> Tam kafiye ve ek halinde redif içeren şiir örneği
- Dördüncü dize ('geçti' / 'içti') -> Yarım kafiye ve ek halinde redif içeren şiir örneği
Dizeler doğru ahenk unsurları özellikleriyle eşleştirilmiştir. Birinci dizede 'ara' kelimesinin 'dilara' içinde tam olarak yer alması tunç kafiyeyi gösterir. İkinci dizede 'eridi' ve 'er idi' ifadelerinin sesteşliği cinaslı kafiyeyi gösterir. Üçüncü dizede 'yan-' ve 'an-' köklerindeki iki ses benzerliği ('an') tam kafiyeyi, ortak görevli '-ardı' ekleri redifi gösterir. Dördüncü dizede ise 'geç-' ve 'iç-' köklerindeki tek ses benzerliği ('ç') yarım kafiyeyi, ortak görevli '-ti' ekleri ise redifi gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci dizeyi kafiye ve redif açısından analiz etmek.
Dize sonundaki 'ara' sözcüğü, 'dilara' sözcüğünün içinde eksiksiz şekilde bulunmaktadır. Dizelerde başka ek veya tekrarlanan kelime bulunmamaktadır.
Bir kelimenin başka bir kelimenin içinde aynen yer alması tunç kafiyeyi oluşturur; ek bulunmadığı için redif yoktur.
2
İkinci dizeyi kafiye ve redif açısından analiz etmek.
Birinci dizenin sonundaki 'eridi' sözcüğü 'erimek' fiilinin geçmiş zaman çekimidir. İkinci dizenin sonundaki 'er idi' ise 'er' (yiğit, kahraman) ismi ile ek-fiilin birleşimidir. Sesleri aynı, anlamları farklıdır.
Yazılışları aynı, anlamları farklı olan sözcüklerin oluşturduğu ses uyumu cinaslı kafiyedir.
3
Üçüncü dizeyi kafiye ve redif açısından analiz etmek.
Dize sonundaki 'yanardı' ve 'anardı' kelimelerinin kökleri 'yan-' ve 'an-' fiilleridir. Bu köklerin sonundaki 'an' sesleri ortaktır (iki ses benzerliği). Kökten sonra gelen '-ar-dı' ekleri ise geniş zamanın hikayesi görevindedir.
Köklerdeki iki ses benzerliği tam kafiyeyi; aynı görev, anlam ve işlevdeki ekler ise ek halinde redifi oluşturur.
4
Dördüncü dizeyi kafiye ve redif açısından analiz etmek.
Dize sonundaki 'geçti' ve 'içti' kelimelerinin kökleri 'geç-' ve 'iç-' fiilleridir. Bu köklerin sonundaki tek ortak ses 'ç' ünsüzüdür. Kökten sonra gelen '-ti' ekleri ise görülen geçmiş zaman eki görevindedir.
Köklerdeki tek ses benzerliği yarım kafiyeyi; aynı görev, anlam ve işlevdeki ekler ise ek halinde redifi oluşturur.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 6Soru →

Dokunur kalbime o dostun eli,
Aşkından dönerim divane deli,
Gözümden çağlayan yaşların seli,
Sanki bu dergâhta aziz bir veli.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dörtlükte redif kullanılmamış, dize sonlarındaki '-eli' sesleriyle zengin kafiye yapılmıştır.

Cevap

Dörtlükte redif kullanılmamış, dize sonlarındaki '-eli' sesleriyle zengin kafiye yapılmıştır.
Dize sonlarında yer alan 'deli' ve 'veli' kelimeleri kök durumunda olduğundan, bu kelimelerin sonundaki '-i' sesleri bir ek değildir. Dolayısıyla tüm dizelerde ortak görevli bir ek bulunmadığından redif yoktur. Dize sonlarındaki ses benzerlikleri incelendiğinde 'e-l-i' seslerinin ortak olduğu görülür. Üç ses benzerliği zengin kafiye oluşturduğundan doğru yanıt redif kullanılmadığı ve zengin kafiye yapıldığı yönündeki ifadedir.

Adım Adım Çözüm

1
Dize sonlarındaki kelimeler belirlenir ve kök-ek tahlili yapılır.
'eli' (el-i: iyelik eki), 'deli' (kök hâlinde), 'seli' (sel-i: iyelik eki), 'veli' (kök hâlinde) şeklinde tahlil edilir.
Kafiye ve rediflerin doğru belirlenebilmesi için kelimelerin yapısının analiz edilmesi gerekir.
2
Redif olup olmadığı kontrol edilir.
Dize sonlarında yer alan '-i' sesleri 'deli' ve 'veli' kelimelerinde köke dahilken, 'eli' ve 'seli' kelimelerinde ektir. Görevdaş ek veya sözcük tekrarı tüm dizelerde ortak olmadığından redif yoktur.
Redif olabilmesi için aynı görevdeki eklerin veya aynı anlamdaki sözcüklerin tekrarlanması zorunludur.
3
Kafiye türü belirlenir.
Dize sonlarındaki ortak sesler olan 'e', 'l', 'i' (-eli) sesleridir. Üç ses benzerliği olduğu için zengin kafiye yapılmıştır.
Redif elendikten sonra dize sonlarındaki ortak ses benzerlikleri kafiyeyi oluşturur ve üç ses zengin kafiyeye karşılık gelir.
4
Hece ölçüsü ve durak düzeni incelenir.
Tüm dizeler 11'li hece ölçüsüyle yazılmış ve 'Dokunur kalbime (6) / o dostun eli (5)' örneğinde olduğu gibi 6+5 durak düzenine uymaktadır.
Diğer seçeneklerin doğruluğunu veya yanlışlığını teyit etmek için hece ve durak analizi tamamlanır.

Anahtar Kavram

Şiirde ahenk unsurlarını belirlerken kelimelerin kök ve ek yapısının çözümlenmesi, özellikle kök durumundaki sözcüklerin sonundaki seslerin eklerden ayırt edilerek kafiye ve redif ayrımının doğru yapılması.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 7Soru →

Bizim eller ne de güzel yaz olur,
Hani bizim ellerde de saz olur,
Dertli dertli söyleşirken naz olur.

Bu dizelerin ahenk özellikleri incelendiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11'li hece ölçüsü ve tam kafiye kullanılmıştır.

Cevap

Dizelerde 11'li hece ölçüsü ve tam kafiye kullanılmış olması
Verilen dizelerde her satır 11 heceden oluşmaktadır. Dize sonlarında yer alan 'yaz', 'saz' ve 'naz' kelimeleri kök halindedir ve bu kelimelerdeki '-az' sesleri iki ses benzerliğine dayandığı için tam kafiyedir. Kelime köklerinden sonra gelen ve her üç dizede de aynı anlamda kullanılan 'olur' kelimeleri ise sözcük halinde rediftir.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin hece sayılarını kontrol etmek.
Dizelerin her birinin 11 heceden oluştuğu görülür (2+2+1+1+2+1+2=112+2+1+1+2+1+2 = 11).
Şiirin veznini (ölçüsünü) belirlemek için hece sayımı yapılır.
2
Dize sonlarındaki sözcüklerin kök ve eklerini ayırmak.
Kelimelerin kökleri 'yaz', 'saz' ve 'naz'dır. 'olur' sözcükleri ise her dizede aynı anlam ve görevde kullanılan sözcüklerdir.
Kafiye ve redif ayrımını doğru yapabilmek için sözcük yapısını analiz etmek gerekir.
3
Kafiye türünü ve redifi belirlemek.
'olur' sözcükleri sözcük halinde rediftir. Köklerdeki '-az' sesleri (2 ses) tam kafiyedir.
İki ses benzerliği tam kafiyeyi, aynı görevdeki sözcük/ekler ise redifi oluşturur.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları (Tam Kafiye ve Sözcük Halinde Redif)
Soru 8Soru →

Aşağıdaki şiir dizelerini, sonlarında yer alan baskın kafiye (uyak) türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Dostun elinden zehir içerim
Yarimden vazgeçer, candan geçerim
Yollarda kalan gözlerimizin nuru söner
Gurbette vatan hasreti kalbimizde döner
Niçin kondun a bülbül kapımdaki asmaya
Ben yarimden vazgeçmem götürseler asmaya

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki ses benzerlikleri ve eklerin görevleri incelendiğinde; 'içerim/geçerim' dizeleri yarım kafiye, 'söner/döner' dizeleri tam kafiye, 'asmaya/asmaya' dizeleri ise cinaslı kafiye ile eşleşmektedir.
Dizelerin analizinde; 'içerim/geçerim'de tek sessiz (ç) benzeştiği için yarım, 'söner/döner'de iki ses (ön) benzeştiği için tam, 'asmaya/asmaya'da sesteşlik bulunduğu için cinaslı kafiye tespit edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Dize sonlarındaki kelimelerin ek ve köklerini ayırarak aynı görevli ekleri (redifleri) belirleyin.
'içerim/geçerim' dizelerinde '-erim' ekleri, 'söner/döner' dizelerinde ise '-er' ekleri rediftir.
Kafiye bulunmadan önce kelime kökünde olmayan ve aynı işlevdeki eklerin ayrılması gerekir.
2
Kalan köklerdeki ses benzerliklerini sayarak kafiye türünü tespit edin.
'iç-' ve 'geç-' köklerinde sadece 'ç' (1 ses), 'sön-' ve 'dön-' köklerinde ise 'ön' (2 ses) benzerliği vardır.
Benzeşen ses sayısı kafiyenin türünü (yarım, tam, zengin) belirler.
3
Dize sonundaki kelimelerin yazılışı aynı fakat anlamları farklıysa bunu cinas olarak işaretleyin.
Üçüncü örnekte 'asmaya' kelimeleri biri bitki adı diğeri asmak eylemi olduğu için cinaslıdır.
Sesteş kelimelerin dize sonunda kafiye oluşturmasına cinas denir.

Anahtar Kavram

Şiirde ahengi sağlayan redif (ek tekrarı) ve kafiye (kök ses benzerliği) unsurlarının doğru analiz edilmesi.

Alternatif Yöntem

Önce dize sonundaki kelimelerin anlamlarını kontrol ederek cinaslı kafiyeyi aradan çıkarmak, süreci hızlandırabilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru →

Elvan çiçeklerden sokma başına
Kudret kalemini çekmiş kaşına

Bu dizelerdeki ahenk unsurları (kafiye ve redif) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tam kafiye ve ek hâlinde redif kullanılmıştır.

Cevap

Dizelerde tam kafiye ve ek hâlinde redif kullanılmıştır.
Verilen dizelerde 'baş' ve 'kaş' kelime kökleridir. Bu köklerdeki '-aş' sesleri iki ses benzerliğine dayandığı için tam kafiyedir. Kelime köklerinden sonra gelen '-ına' ekleri ise her iki dizede de aynı dil bilgisi görevinde (iyelik ve yönelme eki) kullanıldığı için ek hâlinde rediftir.

Adım Adım Çözüm

1
Dize sonlarındaki kelimeleri eklerine ayırarak incele.
"baş-ı-n-a" ve "kaş-ı-n-a" şeklinde eklerine ayrılır.
Redifi kafiyeden ayırmak için kelimenin kökünü ve eklerini belirlemek gerekir.
2
Eklerin görevlerini kontrol et.
"-ı-n-a" ekleri her iki dizede de iyelik ve yönelme durumu ekidir.
Yazılışları ve görevleri aynı olan bu parçalar 'ek hâlinde redif' oluşturur.
3
Kelimelerin köklerindeki ses benzerliklerini say.
"baş" ve "kaş" kelimelerinde "-aş" sesleri ortaktır.
Köklerdeki iki ses benzerliği 'tam kafiye' olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Şiirde ses benzerliklerinde görevleri aynı olan eklerin redif, köklerdeki seslerin ise kafiye oluşturması.
Soru 10Soru →

Aşağıdaki dizelerde yer alan kafiye (uyak) türlerini, karşılarında verilen doğru kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Önümüzde uzanan ıssız bir yol
Kırıldı tutunduğum ince dal
Ufukta parlayan koca bir derya
Gördüğüm en güzel pembe bir rüya
Seni bekler her zaman o sıcak kucak
Hasretinle tüter her bir evde ocak
Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç
Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şiirlerdeki ses benzerlikleri incelendiğinde; tek ses benzerliği olan dize yarım kafiye, iki ses benzerliği olan tam kafiye, üç ses benzerliği olan zengin kafiye ve sesteş kelimelerle kurulan dize cinaslı kafiye ile eşleşir.
Doğru eşleştirmede; 'yol/dal' tek sesle yarım, 'derya/rüya' iki sesle tam, 'kucak/ocak' üç sesle zengin ve anlamları farklı 'geç' kelimeleri cinaslı kafiye kurallarını tam olarak karşılamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Dize sonlarındaki ses benzerliklerini tespit et.
Yol-dal (-l), derya-rüya (-ya), kucak-ocak (-cak), geç-geç (sesteş).
Kafiye türünü belirlemek için benzeşen ses sayısını saymak gerekir.
2
Ses sayılarına göre kafiye türlerini adlandır.
1 ses: Yarım, 2 ses: Tam, 3 ses: Zengin, Sesteş: Cinaslı.
Edebiyat bilgilerine göre ses sayıları kafiye türlerini belirleyen temel ölçüttür.
3
Eşleştirmeyi tamamla.
L1-R1, L2-R2, L3-R3, L4-R4.
Tespit edilen türlerin kavramlarla eşleştirilmesi sorunun çözümünü sağlar.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye türleri ses sayısına ve sözcüklerin anlam ilişkisine (sesteşlik) göre belirlenir.

Daha Fazla Pratik

Farklı nazım biçimlerinde (koşma, gazel) redif ve kafiye ayrımı üzerine pratik yapılması önerilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 11Soru →

Ala gözlü benli dilber
Koma beni el yerine
Altın kemerin olayım
Dola beni bel yerine

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "el" ve "bel" sözcüklerindeki "-el" sesleri tam kafiye örneğidir.

Cevap

Dizelerdeki "el" ve "bel" sözcüklerinde yer alan "-el" sesleri iki ses benzerliğinden dolayı tam kafiye oluşturmaktadır.
Verilen dörtlükte ikinci ve dördüncü dizelerin sonundaki "yerine" sözcükleri hem yazılış hem de görev bakımından aynıdır, bu yüzden rediftir. Bu rediflerden hemen önce gelen "el" ve "bel" sözcüklerindeki "e" ve "l" harfleri ise iki ses benzerliği oluşturduğu için tam kafiye olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin hece sayılarını kontrol etmek.
Dizelerin tamamının 88 heceden oluştuğu görülür (88'li hece ölçüsü).
Şiirin ölçüsünü belirlemek ahenk unsurlarını analiz etmenin ilk adımıdır.
2
Dize sonlarındaki yazılışları, görevleri ve anlamları aynı olan ek veya sözcükleri belirlemek.
İkinci ve dördüncü dizelerdeki "yerine" sözcükleri aynı anlamda ve görevde kullanılmıştır.
Anlam ve görev birliği olan tekrarlar redif olarak tanımlanır.
3
Rediften önceki ses benzerliklerini incelemek.
"el" ve "bel" sözcüklerinde "-el" seslerinin (iki ses) benzeştiği görülür.
İki ses benzerliği tam kafiyeyi oluşturur.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye ve redif ayrımı
Tahmini Süre:45s
Soru 12Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye (uyak) türlerini, verilen örneklerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yarım Kafiye
Tam Kafiye
Zengin Kafiye
Tunç Kafiye

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki kafiye türleri; tek ses benzerliği olan 'eğmiş/değmiş' için yarım, iki ses benzerliği olan 'uzaklara/tuzaklara' için tam, üçten fazla ses benzerliği olan 'miskin/keskin' için zengin ve bir kelimenin diğeri içinde geçmesi durumu olan 'yar/diyar' için tunç kafiye olarak eşleşmektedir.
Yarım kafiye tek ses (ğ), tam kafiye iki ses (ak), zengin kafiye üçten fazla ses (skin) ve tunç kafiye bir kelimenin diğerinin içinde yer alması (yar/diyar) prensibine dayanır.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin sonundaki kelimeleri ek ve köklerine ayırın.
eğ-miş/değ-miş, uzak-lara/tuzak-lara, miskin/kes-kin, yar/diyar.
Redifleri kafiyeden ayırmak için kelime yapısını incelemek gerekir.
2
Aynı görevdeki ekleri (redifleri) belirleyip eleyin.
'-miş' ve '-lara' ekleri aynı görevde oldukları için rediftir. 'Miskin/keskin' ve 'yar/diyar' örneklerinde ise ortak görevli ek yoktur.
Redifler kafiye incelemesine dahil edilmez.
3
Köklerdeki ses benzerliği sayısına göre kafiye türünü saptayın.
1 ses = yarım, 2 ses = tam, 3+ ses = zengin, kelime içi geçiş = tunç.
Kafiye türleri ses sayısına ve niteliğine göre isimlendirilir.

Anahtar Kavram

Şiirde Kafiye ve Redif Ayrımı
Soru 13Soru →

Karac’oğlan der ki kondum göçülmez
Aşkın zehri acıdır, hiç içilmez
Güzellerin kaşı, gözü seçilmez
Hepsi de birbirine benzer şimdi

Bu dörtlüğün ahenk özellikleri hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "-ülmez / -ilmez" bölümleri redif, "ç" sesleri yarım kafiyedir

Cevap

"-ülmez / -ilmez" bölümleri redif, "ç" sesleri yarım kafiyedir ifadesi doğrudur.
Verilen dörtlükte 'göç-ül-mez', 'iç-il-mez' ve 'seç-il-mez' kelimelerinde yer alan '-ülmez / -ilmez' ekleri hem yazılış hem de dil bilgisi görevi (edilgenlik + geniş zaman olumsuzu) bakımından özdeştir, bu yüzden rediftir. Kelime köklerinde kalan 'ç' sesleri ise tek ses benzerliği olduğu için yarım kafiye oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Dize sonlarındaki kelimeleri ek ve köklerine ayırın.
göç-ül-mez, iç-il-mez, seç-il-mez.
Kafiye ve redifi doğru ayırt edebilmek için kelime yapısını analiz etmek gerekir.
2
Eklerin görevlerini kontrol edin.
"-ül/-il" edilgenlik eki, "-mez" ise geniş zamanın olumsuzluk ekidir. Görevleri aynıdır.
Aynı görevdeki ekler veya kelimeler redif oluşturur.
3
Kelimelerin köklerindeki ses benzerliğini bulun.
"göç", "iç" ve "seç" köklerinde sadece "ç" sesi ortaktır.
Köklerdeki ses benzerliği kafiyeyi belirler.
4
Kafiye türünü adlandırın.
Tek ses benzerliği olduğu için "yarım kafiye"dir.
Ses sayısına göre kafiye türleri isimlendirilir.

Anahtar Kavram

Şiirde Redif ve Yarım Kafiye Ayrımı
Tahmini Süre:50s
Soru 14Soru →

Aşağıdaki dizelerin sonlarındaki ahenk unsurlarını (koyu yazılan bölümleri) temsil ettikleri kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Gönlümden akan bir sel,
Sahile vuran bir yel.
Her tarafta bir neşe var,
Bitmek bilmez bir kış bu zor.
Derenin suları coşup taşar,
Yiğit olan her engeli aşar.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki ses benzerlikleri incelendiğinde; köklerdeki tek ses benzerliği yarım kafiyeyi, iki ses benzerliği tam kafiyeyi, dize sonundaki aynı görevli ekler ise redifi oluşturur.
Verilen dizelerde 'sel/yel' köklerinde iki ses benzeştiği için tam kafiye, 'var/zor' köklerinde tek ses benzeştiği için yarım kafiye ve 'taşar/aşar' kelimelerindeki aynı görevli ekler redif olarak eşleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Dize sonundaki kelimelerin kök ve eklerini ayırınız.
L1: sel/yel (kök), L2: var/zor (kök), L3: taş-ar/aş-ar (kök+ek).
Ahenk unsurlarını belirlemek için öncelikle kelimenin yapısal analizi yapılmalıdır.
2
Dize sonlarındaki eklerin görevlerini kontrol ederek redifi tespit ediniz.
L3'teki '-ar' ekleri geniş zaman eki olduğu için rediftir.
Redif olması için eklerin veya kelimelerin görev ve anlamca özdeş olması gerekir.
3
Kelime köklerinde kalan ses benzerliklerinin sayısını belirleyerek kafiye türünü bulunuz.
L1'de '-el' (2 ses) tam kafiye, L2'de '-r' (1 ses) yarım kafiyedir.
Ses benzerliği sayısı kafiye türünü belirler: 1 ses yarım, 2 ses tam kafiyedir.

Anahtar Kavram

Şiirde ses benzerliği (kafiye) ve ek/kelime tekrarı (redif)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 15Soru →

Bizim elde bahar olur, yaz olur
Göllerin üstünde ördek, kaz olur

Bu dizelerdeki kafiye (uyak) türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tam Kafiye

Cevap

Dizelerdeki kafiye türü tam kafiyedir.
Dizelerin sonunda tekrar eden 'olur' kelimeleri redif görevindedir. Redifler çıktıktan sonra geriye kalan 'yaz' ve 'kaz' kelimelerinin köklerinde 'a' ve 'z' sesleri (22 ses) benzeşmektedir. Edebiyat bilgisinde iki ses benzerliğine dayanan uyak türüne tam kafiye denir.

Adım Adım Çözüm

1
Dize sonlarındaki tekrar eden görevli ekleri veya sözcükleri tespit etmek
Her iki dizenin sonunda yer alan 'olur' sözcükleri aynı anlamda ve görevde kullanılmıştır.
Aynı görevdeki seslerin veya sözcüklerin tekrarı redifi oluşturur.
2
Redifleri ayırdıktan sonra köklerdeki ses benzerliklerini incelemek
'yaz' ve 'kaz' sözcükleri arasında 'az' seslerinin ortak olduğu görülür.
Kafiye, rediflerden önceki köklerde aranan ses benzerliğidir.
3
Benzer ses sayısına göre kafiye türünü adlandırmak
'a' ve 'z' olmak üzere 22 ses benzerliği bulunmaktadır.
Türk şiir bilgisinde iki ses benzerliği tam kafiye olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Şiirde redif ve kafiye ayrımı yapıldıktan sonra ses sayısına göre kafiye türünün belirlenmesi.
Soru 16Soru →

Aşağıdaki dizelerde yer alan ahenk unsurlarını dikkate alarak, sol sütundaki kavramları sağ sütundaki uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Örnek Dizeler:
*Dağlar var, dumanı tütmez,*
*Kuşlar var, dalında ötmez.*

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yarım Kafiye
Redif
Hece Ölçüsü

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda; Yarım Kafiye tek ses benzerliğiyle (t-t), Redif aynı görevdeki ek tekrarıyla (-mez), Hece Ölçüsü ise hece sayılarının eşitliğiyle (8=8) eşleşmektedir.
Verilen örnek dizelerde 'tüt-' ve 'öt-' köklerindeki '-t' sesi yarım kafiyeyi; aynı görevdeki '-mez' ekleri redifi; dizelerin 8'li hece yapısı ise hece ölçüsünü temsil eder. Bu durum tanımlarla birebir örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Dize sonlarındaki kelimelerin köklerini ve eklerini ayırın.
tüt-mez ve öt-mez kelimeleri tüt- ve öt- köklerinden oluşmaktadır.
Kafiye ve redifi birbirinden ayırmak için kelime köküne bakmak gerekir.
2
Aynı görevde kullanılan ekleri veya kelimeleri belirleyin.
'-mez' ekleri her iki dizede de aynı görevdedir (olumsuzluk eki).
Yazılışı, anlamı ve görevi aynı olan bu ekler redif olarak adlandırılır.
3
Kelime kökünde kalan ses benzerliklerini inceleyin.
Köklerde sadece '-t' sesi benzeşmektedir.
Tek ses benzerliği yarım kafiye tanımına uyar.
4
Dizelerin hecelerini sayarak ölçüyü kontrol edin.
Her iki dize de 8 heceden oluşmaktadır.
Dizelerin hece sayısı eşitliği hece ölçüsünü gösterir.

Anahtar Kavram

Şiirde ses benzerliği (kafiye), ek/kelime tekrarı (redif) ve ritim (ölçü) temel ahenk unsurlarıdır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 17Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen şiir dizelerini, sağ sütunda yer alan ahenk unsurları (uyak ve redif türleri) ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Cihanda âşık-ı nâlâna yâr olan kalmaz
Bu derd-i hicre tabîb-i nigâr olan kalmaz
Sabahtan uğradım ben bir güzele
Sözlerin benzettim taze gazele
Dökülmüş yapraklar kalmış gazele
Çınla ey temiz su, süzülerek ak
Dalgalarından bize bir ışık yak
Üstümüzden gelen boran kış gibi
Yavru şahin pençesinde kuş gibi
Gözüm yaşı akar gider yaş gibi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk beyit zengin uyak ve kelime hâlinde redif içeren ifadeyle; ikinci dörtlük cinaslı uyakla; üçüncü beyit tunç uyakla; dördüncü dörtlük ise yarım uyak ve kelime hâlinde redif içeren ifadeyle eşleşmelidir.
Dizeler doğru ahenk kurallarına göre analiz edildiğinde; birinci beyitte üç ses değerindeki benzerlik zengin kafiyeyi ve tekrarlanan söz grubu redifi; ikinci dörtlükte sesteşlik cinaslı kafiyeyi; üçüncü beyitte tam kelime içermesi tunç kafiyeyi; son dörtlükte tek ünsüz benzerliği ise yarım kafiyeyi ve edat redifini vermektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin sonlarındaki kelimeleri ve ekleri belirleyerek kök ile ek ayrımı yapmak.
Dizelerdeki sözcüklerin kökleri ve ekleri (veya dize sonundaki edat gibi bağımsız sözcükler) analiz edilerek kafiye ve redif sınırları netleştirilir.
Şiirlerde ahenk unsurlarının doğru tespit edilmesi için öncelikle kelime sınırlarının ve eklerin görevlerinin belirlenmesi gerekir.
2
Dize sonlarında yer alan ve aynı görev/anlamda olan ek veya kelimeleri (redifleri) saptamak.
Birinci beyitteki "olan kalmaz" öbeklerinin ve dördüncü dörtlükteki "gibi" kelimelerinin redif olduğu; ikinci ve üçüncü örneklerde ise redif bulunmadığı anlaşılır.
Uyak aramadan önce varsa rediflerin elenmesi, yanlış ses benzerliklerinin uyak olarak değerlendirilmesini önler.
3
Köklerde kalan ortak seslerin sayısını ve niteliğini inceleyerek uyak türlerini belirlemek.
İlk örnekte uzun ünlü a^\hat{a} (iki ses) ve rr sesleriyle üç seslik zengin uyak; ikinci örnekte sesteş sözcüklerle cinaslı uyak; üçüncü örnekte kelimenin diğerinin içinde yer almasıyla tunç uyak; son örnekte ise tek ünsüz benzerliğiyle yarım uyak belirlenir.
Uyak türleri, ortak seslerin sayısı, niteliği ve sözcüklerin anlam ilişkilerine göre sınıflandırılır.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları (Uyak ve Redif Türleri)
Soru 18Soru →

Gül yüzün görmek için can atar pervâneler,
Aşkının zincirine bağlıdır dîvâneler,
Dertli gönlüme mesken olur hep meyhâneler,
Hangi bir dertten yana gözyaşı döker beşer?

Yukarıdaki dörtlükle ilgili olarak;

I. Şiirin ahenk analizinde sözcük kökleri doğru ayrıştırıldığında dizeler arasında dört ses benzerliğine dayanan zengin kafiye olduğu görülür.
II. Ek halindeki redif belirlenirken kök sınırının karıştırılması durumunda, "-neler" kısmı redif kabul edilerek kafiye türü yanlışlıkla "tam kafiye" veya "yarım kafiye" olarak saptanabilir.
III. Şiir, hece ölçüsünün 7+7 duraklı 14'lü kalıbıyla yazılmıştır.
IV. Hem ek hem de kelime biçiminde redife yer verilmiştir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

I, II ve III öncüllerini içeren seçenek doğrudur.
Dörtlük incelendiğinde kelime köklerinin 'pervâne', 'dîvâne' ve 'meyhâne' olduğu görülür. Dize sonundaki '-ler' çoğul ekleri aynı görevde olduğu için ek halinde rediftir. Köklerde kalan '-âne' sesleri ise zengin kafiyedir, çünkü uzun ünlü 'â' iki ses değerindedir ve toplamda dört ses benzerliği (â:2, n:1, e:1) mevcuttur. Eğer kök sınırı karıştırılıp '-neler' redif alınsaydı, geride kalan 'â' sesi nedeniyle yanlışlıkla yarım veya tam kafiye saptanacaktı. Ayrıca şiir 7+7 duraklı 14'lü hece ölçüsüyle yazılmıştır ve dize sonlarında tekrarlanan ortak bir kelime bulunmadığından kelime şeklinde redif yoktur. Dolayısıyla I, II ve III numaralı yargılar doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin hece sayılarını ve durak yapısını incelemek.
Tüm dizelerin 14 heceli olduğu görülür (Gül-yü-zün gör-mek i-çin / can a-tar per-vâ-ne-ler). Duraklar ise kelime bölünmesi yaşanmadan 7+7 şeklinde ayrılmıştır. Bu durum üçüncü öncülü doğrular.
Şiirde kullanılan ölçü ve durak düzenini tam olarak saptamak ahenk analizinin temel aşamasıdır.
2
Dize sonlarındaki kelimelerin morfolojik (k��k-ek) analizini yapmak.
"pervâne-ler", "dîvâne-ler", "meyhâne-ler" kelimelerindeki "-ler" eki çoğul ekidir. Kelime kökleri ise sırasıyla "pervâne", "dîvâne" ve "meyhâne" biçimindedir. Dolayısıyla ek halindeki redif yalnızca çoğul eki olan "-ler"dir.
Redif ve kafiyenin doğru ayrılabilmesi için sözcük kökünün sınırlarının doğru belirlenmesi gerekir.
3
Köklerdeki ses ortaklıklarını saptayıp kafiye türünü bulmak.
Kelimelerin köklerinde ortak olan sesler "-âne" biçimindedir. Türk şiirinde uzun ünlüler iki ses gücünde kabul edildiği için "â" (2 ses) + "n" (1 ses) + "e" (1 ses) = 4 ses benzerliğiyle zengin kafiye oluşur. Bu durum birinci öncülü doğrular.
YKS müfredatında uzun ünlülerin iki ses değerinde kabul edildiği bilgisini kullanarak kafiye türünü doğru saptamak.
4
Yaygın bir kavramsal hata olan kök-ek karıştırma durumunu analiz etmek.
Öğrenci eğer kelime köklerini hatalı analiz edip dize sonundaki "-neler" kısmını redif zannederse, kökte geriye kalan "pervâ", "dîvâ", "meyhâ" kısımlarında sadece "â" sesini ortak bulacaktır. Bu durumda "â" sesini iki ses kabul ederse "tam kafiye", tek ses kabul ederse "yarım kafiye" yanılgısına düşecektir. Bu durum ikinci öncülü doğrular.
Çeldirici seçeneklerin ve öğrenci yanılgılarının mantıksal zeminini değerlendirmek.
5
Şiirde kelime şeklinde redif olup olmadığını kontrol etmek.
Şiirin dize sonlarında yazılış ve görevleri aynı olan herhangi bir kelime tekrarı bulunmadığından kelime halinde redif yoktur. Bu durum dördüncü öncülün yanlış olduğunu gösterir.
Redif türlerinin şiirdeki varlığını tam olarak denetlemek.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)
Soru 19Soru →

Derdimi söylesem şu yüce dağa,
Bülbül feryat eder indiği bağa,
Selâm verdim bugün gelen her sağa,
Yazık oldu ömürdeki bu çağa.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dize sonlarındaki ses benzerliklerinin tamamı ("-ağa") zengin kafiye olarak kabul edilmelidir.

Cevap

Ses benzerliklerinin tamamının zengin kafiye olarak kabul edilmesi gerektiği ifadesi yanlıştır; çünkü ek olan bölümler redif, kökteki ortak sesler ise kafiyedir.
Dörtlükteki ses benzerlikleri incelendiğinde; 'dağ, bağ, sağ, çağ' kelimelerinin kök olduğu ve sonlarındaki '-a' seslerinin aynı görevde (yönelme durum eki) olduğu görülür. Bu nedenle '-a' sesleri rediftir. Redifler ayrıldıktan sonra köklerde kalan 'ağ' sesleri ise iki ses benzerliği olduğu için 'tam kafiye'dir. Seslerin tamamını (ağa) birleştirip üç ses üzerinden 'zengin kafiye' demek bilimsel olarak yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Hece ölçüsünü ve durakları belirlemek için ünlü harfleri sayın ve durak noktalarını kontrol edin.
Tüm dizeler 11 hecelidir (6+5 duraklı).
Halk şiiri geleneğinde hece sayısının ve durakların uyumu ahengi sağlar.
2
Dize sonlarındaki kelimelerin köklerini ve eklerini ayırarak görevdaş olup olmadıklarını inceleyin.
dağ-a, bağ-a, sağ-a, çağ-a dizilişinde "-a" ekleri yönelme durum ekidir.
Aynı görevdeki sesler redif olarak ayrılmalıdır.
3
Redifleri ayırdıktan sonra köklerde kalan ses benzerliklerini sayın.
"dağ, bağ, sağ, çağ" kelimelerindeki "ağ" sesleri ortaktır.
İki ses benzerliği tam kafiyeyi oluşturur.
4
Kafiye şemasını belirlemek için dize sonlarındaki ses uyumuna göre harflendirme yapın.
aaaa (Düz kafiye).
Kafiye örgüsü şiirin şekil özelliklerini belirler.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye ve redif ayrımı yapılırken eklerin görevdaşlığına dikkat edilmeli, redifler ayrıldıktan sonra kalan ses benzerlikleri kafiye türünü belirlemelidir.

Daha Fazla Pratik

Farklı türden eklerin (örneğin iyelik eki ile yönelme ekinin) bir araya geldiği dizelerde kafiye türünün nasıl değiştiğini incelemek konuyu pekiştirir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 20Soru →

Şiirde ahengi sağlayan en önemli unsurlardan olan kafiye ve redif, dize sonlarındaki ses benzerliklerine dayanır. Aşağıdaki dizelerde yer alan ahenk unsurlarını, karşılarında verilen doğru kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bursa'da bir eski cami avlusu
Mermer şadırvanda şakırdayan su
Üstümüzden gelen boran kış gibi
Şahin pençesinde yavru kuş gibi
Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç
Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç
Yollarda kalan gözlerimin nûrunu yordum
Kimdir o, nasıldır diye rüzgârlara sordum

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki ses benzerlikleri incelendiğinde; 'su/avlusu' tunç kafiye, 'kış/kuş' yarım kafiye ve 'gibi' redif, 'geç/geç' cinaslı kafiye, 'yordum/sordum' ise tam kafiye ve redif olarak eşleşmektedir.
Eşleştirme, Türk şiir geleneğindeki kafiye türlerinin (yarım, tam, zengin, tunç, cinaslı) tanımına ve redif kavramının işlevine dayanmaktadır. Tek ses benzerliği yarım, iki ses benzerliği tam kafiye kabul edilirken; bir kelimenin diğerinin içinde bulunması tunç, sesteş kelimelerin kullanımı cinaslı kafiyeyi oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Dize sonlarındaki kelimelerin anlam ve görevlerini kontrol et.
Eklerin ve kelimelerin görevleri (isim, fiil, zaman eki vb.) belirlendi.
Redif ve kafiyeyi birbirinden ayırmak için kelimenin kök ve ek tahlili yapılmalıdır.
2
Aynı görevdeki ekleri veya aynı anlamdaki kelimeleri (redif) belirle.
Gibi kelimeleri ve -dum ekleri redif olarak ayrıldı.
Redif, kafiyeden sonra gelen görevdaş ses benzerliğidir.
3
Kalan köklerdeki ses benzerliği sayısını tespit et.
Tek ses (ş) yarım, iki ses (or) tam, kelime içi geçiş (su) tunç, sesteşlik (geç) cinas olarak sınıflandırıldı.
Ses sayısı ve niteliği kafiye türünü belirler.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye (uyak) ve redif ayırımı ile kafiye türlerinin belirlenmesi.
Sayfa 1 / 4Sonraki
Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif) Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin