Soru

Zorluk: ZorŞiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)

A��ağıdaki sol sütunda verilen numaralanmış şiir parçalarını, sağ sütunda yer alan ahenk özellikleri (kafiye ve redif türleri) ile doğru şekilde eşleştiriniz.

  • Deli gönül ne yatar bir köşede,
    Bütün dertler erir tatlı neşede,
    Hayat bulur insan camdan şişede.
    Tam kafiye ve ek hâlinde redif
  • Sona erdi artık o eski devran,
    Yüreğimi yakan bu acı hicran.
    Redifsiz zengin kafiye
  • Her sabah yollarını gözler dururum,
    Gönül kuşu kanadını sana bağlar.
    Hasretinden deli divane olurum,
    Bülbülün feryat ettiği viran bağlar.
    Cinaslı kafiye
  • Aşılmaz dağlar olsa da sen gel,
    Yoluna çıksa da binbir engel.
    Tunç kafiye

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Birinci şiir parçası - Tam kafiye ve ek hâlinde redif, İkinci şiir parçası - Redifsiz zengin kafiye, Üçüncü şiir parçası - Cinaslı kafiye, Dördüncü şiir parçası - Tunç kafiye.
Şiir parçalarının ahenk özellikleri analiz edildiğinde; birinci parçada bulunma durum eki '-de' redif, 'şe' sesleri tam kafiyedir. İkinci parçada ek yoktur, 'ran' sesleri zengin kafiyedir. Üçüncü parçadaki 'bağlar' kelimeleri sesteş olduğu için cinaslı kafiyedir. Dördüncü parçada ise 'gel' sözcüğü 'engel' sözcüğünün içinde aynen geçtiği için tunç kafiye oluşmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
İlk şiir parçasındaki dize sonu sözcüklerinin (köşede, neşede, şişede) kök ve ek tahlili yapılır.
Sözcüklerin kökleri 'köşe', 'neşe' ve 'şişe'dir. Sonlarındaki '-de' bulunma durum ekleri aynı işlevde olduğu için rediftir. Köklerde kalan 'şe' sesleri ise iki ses benzerliğiyle tam kafiyedir.
Kafiye ve redif tespiti için öncelikle kelimelerin ek ve köklerine doğru şekilde ayrılması gerekir.
2
İkinci şiir parçasındaki dize sonu sözcüklerinin (devran, hicran) yapısı incelenir.
İki sözcük de kök hâlindedir, dolayısıyla redif yoktur. Sözcüklerin sonundaki 'ran' sesleri üç ses benzerliği gösterdiğinden zengin kafiyedir.
Ek almamış kelimeler arasında sadece kafiye aranır.
3
Üçüncü şiir parçasındaki dize sonu sözcüklerinin (bağlar, bağlar) anlamları karşılaştırılır.
İlk 'bağlar' sözcüğü 'bağlamak' fiilinin geniş zamanı iken ikinci 'bağlar' sözcüğü 'üzüm bağı' isminin çoğuludur. Yazılışları aynı, anlamları farklı olduğu için cinaslı kafiyedir.
Eş sesli sözcüklerin dize sonunda kullanılması cinaslı kafiye oluşturur.
4
Dördüncü şiir parçasındaki dize sonu sözcüklerinin (gel, engel) ses yapısı karşılaştırılır.
'gel' sözcüğü, 'engel' sözcüğünün içinde tamamen yer almaktadır.
Bir kelimenin diğer kelimenin içinde tamamen yer alması tunç kafiye özelliğidir.

Anahtar Kavram

Şiirde ahenk unsurlarını belirlerken kök-ek ayrımına dikkat edilmesi ve kafiye türlerinin ayırt edilmesi.
Bu soruyu puanla