Examkin

Soru

Zorluk: ZorTürk-İslam Devletlerinde Devlet Teşkilatı ve Toplum Yapısı

Büyük Selçuklu Devleti'ndeki idari ve askeri teşkilatlanma 'merkez' (saray ve hükümet) ile 'taşra' (eyaletler ve yerel yönetimler) şeklinde yapılandırılmıştır. Bu teşkilatta görev yapan devlet adamları, üstlendikleri sorumlulukların kapsamı, yetki alanlarının coğrafi genişliği ve idari nüfuzlarının büyüklüğü bakımından belirli bir hiyerarşiye tabidir.

Buna göre, aşağıda verilen görevlileri devlet genelindeki yetki sınırlarının genişliği ve idari nüfuz alanlarının büyüklüğü bakımından en üstten en alta (merkezden en yerel taşra birimine) doğru sıralayınız.

  1. 1Vezir (Sahib-i Divan-ı Saltanat): Hükümdarın mutlak vekili olarak Divan-ı Saltanat'a başkanlık eden, tüm ülkenin idari, askeri ve mali işlerinden sorumlu olan genel yönetici.
  2. 2Hacibü'l-Hüccab: Saray teşkilatının amiri olup hükümdar ile devlet adamları ve halk arasındaki protokolü, elçilik kabullerini ve görüşmeleri yöneten en yetkili saray görevlisi.
  3. 3Şıhne: Taşra teşkilatında eyaletlerin askeri yönetiminden ve güvenliğinden sorumlu olan, doğrudan merkeze bağlı askeri vali.
  4. 4Muhtesib: Taşra teşkilatında şehir ve kasaba ölçeğinde çarşı-pazar denetiminden, tartı aletlerinin kontrolünden, fiyat belirlemeden (narh) ve asayişten sorumlu olan yerel görevli.

Cevap

Devlet genelindeki yetki sınırlarının genişliği ve idari nüfuz alanının büyüklüğü bakımından en üstten en alta doğru doğru sıralama Vezir, Hacibü'l-Hüccab, Şıhne ve Muhtesib şeklindedir.
Doğru sıralama Vezir, Hacibü'l-Hüccab, Şıhne ve Muhtesib şeklindedir. Vezir, sultanın mutlak vekili olarak tüm ülkeyi kapsayan genel bir idari ve askeri yürütme yetkisine sahiptir. Hacibü'l-Hüccab, saray teşkilatının başında bulunarak hükümdarla devlet organları arasındaki iletişimi kontrol eden en yüksek saray makamıdır. Şıhne, taşrada geniş bir idari birim olan eyaletin başındaki askeri validir. Muhtesib ise sadece kent ve pazar gibi lokal düzeyde denetim yetkileri bulunan en alt basamaktaki idari görevlidir.

Adım Adım Çözüm

1
Merkez teşkilatı ile taşra teşkilatı görevlilerini birbirinden ayırt etmek.
Vezir ve Hacibü'l-Hüccab merkez teşkilatında görev alırken; Şıhne ve Muhtesib taşra teşkilatında yer alır. Genel kural olarak merkez teşkilatı görevlileri, taşra teşkilatı görevlilerinden daha üst düzey yetkilere sahiptir.
Hiyerarşik sıralamayı doğru kurabilmek için öncelikle görevin yapıldığı idari merkezin düzeyini saptamak gerekir.
2
Merkez teşkilatındaki görevlileri yetki geni��liklerine göre kendi aralarında sıralamak.
Vezir, sultanın mutlak vekili olup devletin tüm iç ve dış işlerini yürütür. Hacibü'l-Hüccab ise saray düzeninden ve hükümdarla temas kuran kişilerin denetiminden sorumludur. Bu doğrultuda Vezir genel idarede en yetkili kişiyken, Hacibü'l-Hüccab saray hiyerarşisinde vezirden sonra gelir.
Merkez düzeyindeki idari ağırlık farkını ortaya koymak.
3
Taşra teşkilatındaki görevlileri etki ve sorumluluk alanlarının büyüklüğüne göre sıralamak.
Şıhne, doğrudan merkeze bağlı olarak koca bir eyaletin askeri ve idari idaresini yürütür. Muhtesib ise sadece belirli bir şehir veya kasabadaki pazar esnafını, fiyatları ve asayişi denetler. Dolayısıyla Şıhne'nin yetki alanı, yerel bir görevli olan Muhtesib'den çok daha büyüktür.
Eyalet düzeyindeki askeri/idari sorumluluk ile belediye düzeyindeki yerel sorumluluğu karşılaştırmak.
4
Merkezden yerele doğru tüm basamakları birleştirerek nihai sıralamayı elde etmek.
Vezir (1. sıra), Hacibü'l-Hüccab (2. sıra), Şıhne (3. sıra) ve Muhtesib (4. sıra) şeklinde en üstten en alta doğru sıralama tamamlanır.
Sorunun talep ettiği makro düzeyden mikro düzeye hiyerarşik akışı kesinleştirmek.

Anahtar Kavram

Türk-İslam devletlerindeki merkez ve taşra yönetim yapısı ile idari görevlilerin hiyerarşik yetki sınırları
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Türk-İslam Devletlerinde Devlet Teşkilatı ve Toplum Yapısı