Soru

Zorluk: OrtaTürk-İslam Devletlerinde Devlet Teşkilatı ve Toplum Yapısı

Büyük Selçuklu Devleti'nde adalet işleri şer'i ve örfi olmak üzere iki ana kola ayrılmıştır. Şer'i yargı sistemi, kendi içinde dikey bir hiyerarşik yapıya sahip olup yerel mahkemelerden en üst temyiz ve şikâyet merciine kadar uzanan bir kademelenme göstermektedir.

Buna göre, Türk-İslam devletlerinde şer'i hukuk sisteminde yer alan aşağıdaki kurum ve görevlileri, yetki genişliği ve karar mercisi açısından en üstten en alta doğru sıralayınız.

  1. 1Divan-ı Mezalim
  2. 2Kadıü'l-Kudat
  3. 3Kadı
  4. 4Naib

Cevap

Şer'i yargı sistemindeki en üst makam Divan-ı Mezalim'dir. Ardından başkentteki başkadı olan Kadıü'l-Kudat, eyalet ve şehirlerdeki Kadı ve en alt basamakta yer alan yardımcı yargıç olan Naib gelir.
Türk-İslam devletlerinde şer'i yargının en üst basamağında kararların son inceleme yeri olan Divan-ı Mezalim yer alır. Teşkilatın başkentteki genel yöneticisi Kadıü'l-Kudat'tır. Taşradaki bağımsız yargıç olan Kadı üçüncü sırada, onun yetki devriyle kasaba veya köylerde görev yapan yardımcısı Naib ise en alt basamakta bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Şer'i yargı sistemindeki en üst kuruluşu belirleme
Sultanın başkanlık ettiği Divan-ı Mezalim'in en yüksek yargı ve temyiz organı olduğu tespit edilir.
Divan-ı Mezalim, kadı kararlarına yapılan itirazları inceleme ve devlet adamlarını yargılama yetkisine sahip en üst mercidir.
2
Merkezi şer'i yargı yöneticisini belirleme
Başkentte bulunan Kadıü'l-Kudat'ın (başkadı) yargı teşkilatının başı olduğu belirlenir.
Kadıü'l-Kudat, yerel kadıların atama ve denetiminden sorumlu olup yetki bakımından Divan-ı Mezalim'den sonra gelir.
3
Yerel mahkeme hakimini belirleme
Eyalet ve şehirlerdeki bağımsız şer'i davalara bakan Kadı'nın konumu belirlenir.
Kadı, doğrudan davaları çözmekle görevli yerel yargıç olup kadı vekili olan naiblerin amiridir.
4
Yargı hiyerarşisinin en alt basamağını belirleme
Kadı yardımcısı veya vekili olan Naib'in en alt sırada yer aldığı tespit edilir.
Naib, kadının yetki alanındaki daha küçük yerleşimlerde veya onun adına görev yapan yardımcı hakimdir.

Anahtar Kavram

Büyük Selçuklu Devleti ve Türk-İslam Devletlerinde Şer'i Yargı Teşkilatı
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla