Soru

Zorluk: ZorHalk Anlatıları (Halk Hikâyeleri, Masal, Efsane, Dede Korkut)

Aşağıda bir halk anlatısından alınan bir kesit verilmiştir:

*Tepegöz eyitti:*
*— Bre yiğit! Sen benim elimden nasıl kurtuldun?*
*Basat eyitti:*
*— Tanrı'm kurtardı!*
*Tepegöz eyitti:*
*— Sana ölüm yokmuş! Şu mağaranın köşesinde bir kınsız kılıç var. Benim başımı o kılıçla kes.*
*Basat kılıcın yanına vardı, kabzasını tuttu. Kılıç meğer tılsımlı imiş. Ne zaman birisi kabzasını tutsa kılıç kendi kendine inip kalkarmış. Basat hemen bir parça et fırlattı, kılıç eti biçti. Başaramayacağını anlayınca kendi kılıcını çekip Tepeg��z'ün başını kesti.*

Bu parçanın biçim, içerik ve üslup özellikleri dikkate alındığında, ait olduğu anlatı türü ve bu türün özellikleri hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A
    Türklerin İslamiyet öncesi dönemine ait, tamamen manzum biçimde kuşaktan kuşağa aktarılan ve tarihi bir göç ya da savaş�� konu edinen saf bir destan örneğidir.
  2. B
    Olayların geçtiği zaman ve mekânın tamamen belirsiz olduğu, olağanüstü varlıklarla örülü evrensel mesajlar taşıyan ve kalıplaşmış bir tekerlemeyle başlayan klasik bir masal kesitidir.
  3. C
    Bölgesel bir oluşumu veya doğaüstü bir doğa olayını halk inanışlarına dayandırarak açıklayan, inandırıcılık iddiası taşıyan ve kutsal ögeler barındıran bir efsane örneğidir.
  4. D
    Âşıkların saz eşliğinde kahvehanelerde anlattığı, olayların nesir, karşılıklı duygusal konuşmaların ise hece ölçülü şiirlerle sunulduğu aşk temalı klasik bir halk hikâyesi parçasıdır.
  5. Destan geleneğinden halk hikâyeciliğine geçiş dönemi ürünü olan Dede Korkut Hikâyeleri'nden alınmış olup hem epik (destansı) mücadeleleri hem de İslami ve gerçekçi unsurları barındıran bir halk anlatısıdır.Cevap

Cevap

Destan geleneğinden halk hikâyeciliğine geçiş dönemi ürünü olan Dede Korkut Hikâyeleri'nden al��nmış olup hem epik (destansı) mücadeleleri hem de İslami ve gerçekçi unsurları barındıran bir halk anlatısıdır.
Doğru seçenek metnin Dede Korkut Hikâyeleri'nden alındığını ve bu türün destandan halk hikâyeciliğine geçiş dönemi özelliklerini (epik mücadelelerin İslami ve mensur unsurlarla harmanlanması) yansıttığını belirtmektedir. Metinde geçen Basat ve Tepegöz karakterleri epik-mitolojik unsurları, 'Tanrı'm' ifadesi İslami ögeleri, anlatımın düzyazı (mensur) biçimi ise halk hikâyeciliğine yakınlığı ortaya koymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki kahramanları ve olay örgüsünü inceleme
Metinde 'Tepegöz' ve 'Basat' karakterlerinin geçtiği, kahramanın tılsımlı bir kılıç ve dev bir canavarla mücadele ettiği görülür. Bu unsurlar mitolojik ve epik (destansı) nitelikler taşır.
Anlatının kaynağını ve türsel özelliklerini belirlemek için olay örgüsü ve karakter analiz edilmelidir.
2
Metindeki dil ve inanç unsurlarını analiz etme
Metinde geçen 'Tanrı'm kurtardı' ifadesi, anlatının arka planında İslami inancın yer aldığını göstermektedir.
Kültürel ve inançsal ögeler, metnin hangi döneme ve anlatı geleneğine ait olduğunu ayırt etmeye yardımcı olur.
3
Anlatının biçimsel ve yapısal özelliklerini belirleme
Metin mensur (düzyazı) bir yapıdadır. Destanlar tamamen manzum iken, halk hikâyeleri nazım-nesir karışıktır. Dede Korkut Hikâyeleri ise destan ile halk hikâyesi arasında geçiş özelliği gösterir.
Biçimsel özellikler, anlatının destan, masal veya halk hikâyesi türlerinden hangisine daha yakın olduğunu ortaya koyar.
4
Elde edilen verileri seçeneklerle karşılaştırarak doğru seçeneğe ulaşma
Metin, destandan halk hikâyesine geçişin en önemli eseri olan Dede Korkut Hikâyeleri'ne aittir. Bu anlatılar epik mücadeleleri, İslami unsurları ve kısmen gerçekçi/mensur yapıyı bir arada bulundurur. Dolayısıyla doğru yanıt destan geleneğinden halk hikâyeciliğine geçiş dönemini belirten seçenektir.
Çıkarımları seçeneklerle eşleştirerek doğru edebi türü ve özelliklerini saptamak gerekir.

Anahtar Kavram

Dede Korkut Hikâyeleri'nin destandan halk hikâyeciliğine geçiş özelliği taşıması, bünyesinde epik, mitolojik ve İslami ögeleri barındırması.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla