Soru

Zorluk: ZorÂşık Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türleri

Aşağıda verilen dörtlükleri, sahip oldukları yapısal ve tematik özelliklere göre sağ sütundaki nazım biçimi ve türü tanımlarıyla eşleştiriniz.

  • Yiğit olan yiğitliğin bildirir / Kılıç çekip hasmın bağrın deldirir / Ecel gelmiş canın Hakka saldırır / Daha ne beklersin al kılıcı elineMeydan okuyan, epik bir üslupla 11'li hece ölçüsüyle kurgulanmış, yiğitlik temalı nazım türü.
  • Bre ağalar bre beyler / Ölmeden bir dem sürelim / Gözümüze toprak dolmadan / Dünya muradına erelimGüneydoğu Anadolu bölgesindeki boylara has, 'bre, hey' gibi nidalar içeren 8'li hece ölçülü nazım biçimi.
  • Şu yalan dünyaya geldim geleli / Severim Elif'i zatı büzürktür / Gönül gözü ile gördüm göreli / Ilgıt ılgıt akan taze bir süttürTabiat güzelliklerini veya sevgiliyi övmek amacıyla 11'li ölçüyle oluşturulan, koşmanın bir nazım türü.

Cevap

Eşleşme şu şekildedir: Yiğitlik temalı 11'li dörtlük koçaklama ile, Elif güzellemesini konu alan 8'li dörtlük semai ile, 'bre' ünlemiyle başlayan 8'li dörtlük varsağı ile ve 11'li hece ölçüsüyle aşkı anlatan dörtlük güzelleme ile eşleşmektedir.
Verilen dörtlüklerdeki hece sayıları (11'li ve 8'li ayrımı) ile metinlerdeki izlekler (yiğitlik, aşk, nida kullanımı) Âşık edebiyatının temel nazım birimleriyle örtüşmektedir. Özellikle 11'li ölçüyle yazılanların konuya göre koçaklama veya güzelleme olarak, 8'li ölçüyle yazılanların ise üsluba göre semai veya varsağı olarak nitelendirilmesi edebî gelenekle uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüklerin hece ölçülerini belirleyin.
Birinci ve dördüncü dörtlük 11'li; ikinci ve üçüncü dörtlük 8'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Âşık edebiyatında koşma ve türleri 11'li, semai ve varsağı ise 8'li hece ölçüsüyle ayırt edilir.
2
Dörtlüklerin temalarını ve anahtar kelimelerini analiz edin.
Birinci dörtlükte 'yiğitlik, kılıç'; ikinci dörtlükte 'aşk, Elif'; üçüncü dörtlükte 'bre' nidası; dördüncü dörtlükte 'sevgiliye övgü' öne çıkmaktadır.
Nazım türleri (güzelleme, koçaklama vb.) içeriklerine göre; bazı nazım biçimleri (varsağı) ise özel kelime/nida kullanımlarına göre belirlenir.
3
Elde edilen verileri nazım biçimi ve türü kavramlarıyla eşleştirin.
11'li + Yiğitlik = Koçaklama; 11'li + Övgü = Güzelleme; 8'li + Lirik = Semai; 8'li + Bre = Varsağı.
Tanımlardaki hece sayıları, türün içeriği (biçim vs tür ayrımı) ve üslup özellikleri tam bir eşleşme sağlar.

Anahtar Kavram

Âşık edebiyatında nazım biçimleri (koşma, semai, varsağı) hece ölçüsü ve üslup ile; nazım türleri (güzelleme, koçaklama) ise konu ile belirlenir.

Daha Fazla Pratik

Karacaoğlan'ın bir şiiri üzerinden semai ve varsağı ayrımını yapmak için hece sayısının yanı sıra ezgi ve nida farkına odaklanan pratikler yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla