Soru

Zorluk: OrtaDivan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Eğilimler

Divan şiirinde şairler, yüzyıllar boyunca farklı estetik anlayışlar ve üslup özellikleri çerçevesinde çeşitli edebî akım ve eğilimlerin etkisi altında kalmışlardır.

Buna göre, aşağıda verilen beyitlerden hangisi, şiiri salt bir duygu aracı olarak görmeyip onu hayata dair gözlemlerin, ahlaki öğütlerin ve bilgece düşüncelerin aktarıldığı öğretici bir zemin olarak kabul eden hikemî tarzın (Nâbî ekolü) temsilcisi olan bir şaire aittir?

  1. A
    Mey süzülsün sâkî-i gül-çehre peymâneler dönsün
    Gülelim oynayalım kâm alalım dünyâdan
  2. Bağ-ı dehrin hem hazânın hem bahârın görmüşüz
    Biz neşâtın da gamın da rüzgârın görmüşüz
    Cevap
  3. C
    Yine zevrak-ı derûnum kırılıp kenâra düştü
    Yola çıkmışken ümîdim yine râh-ı yâra düştü
  4. D
    Görüp cem��lini ey dost can feda kılayım
    Seni sever bu gönül ben sana kul olayım
  5. E
    Aşk derdiyle hoşem el çek ilâcımdan tabîb
    Kılma derman kim helâkim zehri dermânındadır

Cevap

Bağ-ı dehrin hem hazânın hem bahârın görmüşüz / Biz neşâtın da gamın da rüzgârın görmüşüz
Dünya bahçesinin hem sonbaharını hem ilkbaharını görmüşüz; biz neşenin de üzüntünün de rüzgarını tecrübe etmişiz anlamındaki beyit, 17. yüzyıl şairi Nâbî'ye aittir. Şair bu beyitte hayata dair tecrübesini ve olgun bilge tavrını ortaya koyarak hikemî (didaktik-felsefi) tarzın en tipik örneğini vermiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki edebi akım olan hikemî tarzın (Nâbî ekolü) nitelikleri (bilgelik, hayat tecrübesi, öğreticilik, ahlaki bakış) analiz edilir.
Bu doğrultuda seçeneklerde felsefi ve didaktik yönü ağır basan bir beyit aranması gerektiği anlaşılır.
Hikemî tarz, divan şiirinde soyut aşk acılarından ziyade hayata dair tecrübeleri aktarmayı amaçlar.
2
Seçeneklerdeki beyitlerin anlamları ve ait oldukları edebi akımlar incelenir.
Dünya hayatının iniş çıkışlarını (hazan ve baharını) tecrübe ettiğini bilgece dile getiren beyit tespit edilir.
Her beyit, divan edebiyatındaki farklı bir estetik eğilimi (Mahallileşme, Sebk-i Hindi, Türk-i Basit, Tasavvuf) yansıttığından yanlış olanlar elenir.
3
Belirlenen beytin şairi olan Nâbî ile akım arasındaki bağ doğrulanır.
Bu bilgece ifadelerin hikemî tarzın kurucusu Nâbî'ye ait olduğu kesinleştirilir.
Nâbî, 17. yüzyılda bu tarzın en önemli temsilcisi olup beyit doğrudan onun üslubunu yansıtır.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Hikemî Tarz
Bu soruyu puanla