Divan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Eğilimler

15 soru

Soru 1Soru

Aşağıda verilen beyitleri, temsil ettikleri Divan edebiyatı edebî akımlarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Heves-i vuslat-ı cânân ile bî-tâbız biz
Rişte-i nâle-i murğ-ı dil-i sad-pâreyiz
Bağ-ı dehrin hem hazânın hem bahârın görmüşüz
Biz neşâtın da gamın da rüzgârın görmüşüz
Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a
Gülelim oynayalım kâm alalım dünyâdan
Taramış zülfünü dökmüş yüzüne
Benzer o kaşları yayın gözüne

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci beyit Sebk-i Hindî, ikinci beyit Hikemî Tarz, üçüncü beyit Mahallîleşme Akımı ve dördüncü beyit Türk-i Basit akımıyla eşleşmektedir.
Beyitlerin dil, üslup ve içerik özellikleri incelendiğinde; yoğun Farsça tamlamaları ve hayal gücünü ön plana çıkaran birinci beyit Sebk-i Hindî; hayat tecrübesi ve felsefi görüş sunan ikinci beyit Hikemî Tarz; İstanbul yaşamı ve mahallî unsurları barındıran üçüncü beyit Mahallîleşme; tamamen Türkçe kelimelerle yazılan dördüncü beyit ise Türk-i Basit akımının özelliklerini taşır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci beyitin dil ve imge dünyasını incelemek.
Ağır dil ve karmaşık Farsça tamlama yapısı (Sebk-i Hindî)
Sebk-i Hindî şiirinde anlatımı güçleştirmek ve soyut hayaller kurmak esastır.
2
İkinci beyitin temasını ve didaktik yönünü belirlemek.
Hayat tecrübelerine dayalı felsefi ve ahlaki düşünce aktarımı (Hikemî Tarz)
Hikemî şiir, okuyucuya ders vermeyi ve doğru yolu göstermeyi hedefler.
3
Üçüncü beyitte geçen mekân ve günlük yaşam ögelerini tespit etmek.
İstanbul'a ait yerel mekân (Sa'd-âbâd) ve somut yaşam sahneleri (Mahallîleşme Akımı)
Mahallîleşme akımında yerel unsurlara, şehir hayatına ve somut güzellere yer verilir.
4
Dördüncü beyitteki dilin yalınlığını ve kelime kökenlerini değerlendirmek.
Yabancı sözcük barındırmayan arı Türkçe kelime kadrosu (Türk-i Basit)
Türk-i Basit akımı, divan şiirinin kalıpları içinde saf Türkçe ile yazma çabasıdır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatındaki edebî akımların beyitler üzerinden tahlili ve tespiti
Soru 2Soru

Sol sütunda Divan edebiyatında etkili olmuş edebî akım ve eğilimler, sağ sütunda ise bu akımların genel özellikleri ile belirgin temsilcileri verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki akım ve eğilimleri sağ sütundaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sebk-i Hindî
Mahallileşme Akımı
Hikemî Tarz
Türk-i Basit

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sebk-i Hindî akımı anlam derinliğini ve Şeyh Galib'i içeren açıklamayla; Mahallileşme Akımı günlük yaşamı ve Nedim'i içeren açıklamayla; Hikemî Tarz bilgece düşünceleri ve Nâbî'yi içeren açıklamayla; Türk-i Basit eğilimi ise yalın Türkçe kullanımını ve Aydınlı Visalî'yi içeren açıklamayla eşleşir.
Sebk-i Hindî soyut imgeleri ve ağır diliyle Şeyh Galib'in temsil ettiği açıklamayla eşleşmektedir. Mahallileşme Akımı, günlük hayatı ve konuşma dilini şiire taşıyan Nedim'in temsil ettiği açıklamayla örtüşmektedir. Hikemî Tarz, didaktik ve bilgece niteliğiyle Nâbî'nin temsil ettiği açıklamayla uyuşmaktadır. Türk-i Basit ise yalın Türkçe kullanımıyla Aydınlı Visalî ve Tatavlalı Mahremî'nin yer aldığı açıklamayla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sebk-i Hindî akımının temel özelliklerini ve temsilcilerini hatırlamak.
Bu akımın hayal gücüne, soyut ve kapalı anlatıma önem verdiği ve Şeyh Galib'in en önemli temsilcisi olduğu saptanır. Bu özellik dörd��ncü açıklama ile uyuşmaktadır.
Şair-akım ve üslup eşleşmesini doğru yapabilmek.
2
Mahallileşme Akımı'nın niteliklerini gözden geçirmek.
İstanbul hayatını, halk dilindeki deyimleri ve somut dünyayı şiire yansıtan akımın mahallileşme olduğu ve Nedim ile özdeşleştiği belirlenir. Bu özellik üçüncü açıklama ile eşleşmektedir.
Konuşma dilinin ve günlük hayatın şiire girmesini Mahallileşme Akımı ile bağdaştırmak.
3
Hikemî Tarz'ın amacını ve kurucusunu belirlemek.
Şiir yoluyla ahlaki dersler vermeyi ve bilgece düşünceleri aktarmayı hedefleyen didaktik tarza hikemî tarz denildiği ve en büyük temsilcisinin Nâbî olduğu tespit edilir. Bu özellik ikinci açıklama ile örtüşmektedir.
Hikemî tarzın didaktik ve düşünsel niteliğini Nâbî üzerinden tanımlamak.
4
Türk-i Basit eğiliminin hedefini ve öncülerine bakmak.
Arapça ve Farsça kelimelerden uzak durarak sadece Türkçe kelimeler kullanmayı ilke edinen, Aydınlı Visalî ve Tatavlalı Mahremî'nin temsil ettiği eğilimin Türk-i Basit olduğu saptanır. Bu özellik birinci açıklama ile eşleşmektedir.
Sade Türkçe arayışının ilk örneklerinden olan Türk-i Basit eğilimini ayırt etmek.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Eğilimler
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 3Soru

Şiirde kuru duygu ve hayaller yerine toplumsal meselelere, ahlaki öğütlere, akla ve bilgece düşüncelere yer verilmesini savunan; Türk edebiyatındaki en büyük temsilcisi 17. yüzyıl şairi Nâbî olan Divan edebiyatı akımı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hikemî tarz

Cevap

Hikemî tarz
Doğru yanıt olan bilgece ve öğretici üslubu savunan yönelim, Divan edebiyatında hikemî tarz (Nâbî ekolü) olarak bilinir. Nâbî, şiirlerinde didaktik unsurları, ahlakı ve toplumsal eleştiriyi ön plana çıkararak bu akımın kurucusu olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki anahtar kavramları belirleme
Anahtar kavramlar: ahlaki öğütler, akıl, bilgece düşünceler ve 17. yüzyıl şairi Nâbî.
Bu ipuçları bizi doğrudan Divan edebiyatındaki öğretici ve felsefi nitelikli akıma yönlendirir.
2
Şair ve akım eşleştirmesini yapma
Nâbî, Türk edebiyatında hikemî (bilgece) tarzın kurucusu ve en büyük temsilcisidir.
Diğer akımların üslup özellikleri ve şairleri bu tanıma uymamaktadır.

Anahtar Kavram

Hikemî Tarz (Nâbî Ekolü)
Tahmini Süre:45s
Soru 4Soru

Sol sütunda Divan edebiyatında etkili olmuş edebî akımlar ve eğilimler, sağ sütunda ise bu akımların temel estetik ilkeleri ve üslup özellikleri verilmiştir. Sol sütundaki akımları sağ sütundaki doğru açıklamalarla eşle��tiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sebk-i Hindî
Mahallileşme Akımı
Hikemî Tarz (Nâbî Ekolü)
Türk-i Basit

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sebk-i Hindî akımı soyut ve kapalı hayallerle; Mahallileşme akımı somut sevgili tipleri ve yerel söyleyişlerle; Hikemî tarz ahlaki ve felsefi öğütlerle; Türk-i Basit akımı ise Arapça/Farsça kuralları reddedip Türkçe kelimeler kullanma amacıyla eşleşmektedir.
Sebk-i Hindî karmaşık imge dünyasıyla; Mahallileşme günlük yaşam sahneleriyle; Hikemî tarz felsefi ve ahlaki öğütlerle; Türk-i Basit ise Arapça ve Farsça kuralları dışlayıp Türkçe kelimeler kullanma ilkesiyle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Edebî akımların temel felsefelerini ve üslup özelliklerini belirleyin.
Sebk-i Hindî (ağır dil, kapalı anlam), Mahallileşme (somut yaşam, yerel söyleyiş), Hikemî tarz (didaktik, ahlaki öğüt), Türk-i Basit (sadece Türkçe kelimeler, tamlamasız aruz) tespit edilir.
Eşleştirmenin doğru yapılabilmesi için her akımın ayırıcı özelliklerinin bilinmesi gerekir.
2
Sağ sütundaki tanımları sol sütundaki akımlarla karşılaştırın.
Sebk-i Hindî akımı kapalı hayaller ve alışılmamış bağdaştırmaları içeren tanım ile; Mahallileşme akımı yerel mekân ve halk söyleyişlerini içeren tanım ile; Hikemî tarz bilgelik ve öğüt içeren tanım ile; Türk-i Basit ise Arapça/Farsça kuralları dışlama içeren tanım ile eşleşir.
Her tanımın barındırdığı anahtar kelimeler ilgili akımın poetikasıyla doğrudan uyuşmaktadır.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Eğilimler
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru

Divan şiiri yüzyıllar boyu kendi estetik kuralları içinde gelişirken özellikle XVII. ve XVIII. yüzyıllarda belirgin üslup kırılmaları yaşamıştır. Bir tarafta anlamı derine saklayan, soyut hayaller ve alışılmamış bağdaştırmalarla örülü kapalı bir şiir dili kurulmuş; diğer tarafta ise şiirin kapıları somut hayata, sokağa ve yerel söyleyişlere sonuna kadar açılmıştır.

Buna göre aşağıdaki beyit ikililerinden hangisi, bu parçada bahsedilen edebi akımları sırasıyla örneklendiren bir nitelik taşımaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. Beyit:
Hevâ-yı aşk ile ser-geşteyiz mânend-i gerdûnun
Bulunmaz merkez-i ârâmı biz âşüfte-hâllerin

II. Beyit:
Haddeden geçmiş edâ vaz'ı yaraşmış cana
Herkesin bindiği kalyoncu kıyafeti sana

Cevap

İlk beyitte Sebk-i Hindi'ye özgü derin soyut anlamlar, ikinci beyitte ise Mahallileşme akımının yerel ve somut dünyası yer almaktadır. Bu sıralama doğru seçenekte sırasıyla verilmiştir.
İlk beyitte aşk havasıyla şaşkına dönmüş, huzur noktası olmayan aşıkların hâli tasvir edilirken Sebk-i Hindi akımının soyut dünyası ve anlam derinliği yansıtılmıştır. İkinci beyitte ise kalyoncu kıyafeti gibi dönemin somut kıyafeti ve sade dil kullanılarak yerel unsurlar işlenmiş ve Mahallileşme akımı örneklendirilmiştir. Bu doğrultuda beyitler sırasıyla Sebk-i Hindi ve Mahallileşme akımlarına aittir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada tanımlanan akımların belirlenmesi
İlk olarak kapalı hayaller ve soyut dil ile 'Sebk-i Hindi'; ikinci olarak ise somut hayat ve yerel dil ile 'Mahallileşme' akımları tespit edilir.
Soruda aranan edebi akımların ve sırasının netleştirilmesi gerekir.
2
Seçeneklerdeki birinci beyitlerin üslup özelliklerinin incelenmesi
Naili'ye ait olan 'Hevâ-yı aşk ile ser-geşteyiz...' beyitinin soyut hayaller barındırdığı ve Sebk-i Hindi tarzını yansıttığı saptanır.
Sıralamadaki ilk akımın beyitini bulmak.
3
Seçeneklerdeki ikinci beyitlerin üslup özelliklerinin incelenmesi
Nedim'e ait olan ve kalyoncu kıyafeti gibi somut yerel ögeleri barındıran 'Haddeden geçmiş edâ...' beyitinin Mahallileşme akımını yansıttığı belirlenir.
Sıralamadaki ikinci akımın beyitini bulmak.
4
Doğru sıralamanın kontrol edilmesi
Sebk-i Hindi ve Mahallileşme akımlarının sırasıyla yer aldığı seçeneğin doğru cevap olduğu netleşir.
Akımların sırasının 'sırasıyla' ifadesiyle tam uyuştuğunu teyit etmek.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Eğilimler
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru

Aşağıda sol sütunda verilen Divan edebiyatı edebî akım ve eğilimlerini, sağ sütunda yer alan ve bu akımların zihniyet ve üslup özelliklerini temsil eden beyitlerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sebk-i Hindî
Mahallîleşme Akımı
Hikemî Tarz (Nâbî Ekolü)
Türk-i Basit Akımı

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sebk-i Hindî akımı 'Biz nihâl-i hayretiz...' beytiyle, Mahallîleşme Akımı 'Gidelim serv-i revânım...' beytiyle, Hikemî Tarz 'Bağ-ı dehrin hem hazânın...' beytiyle, Türk-i Basit Akımı ise 'Kırmızı yanak üstüne...' beytiyle eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede; Sebk-i Hindî soyut ve girift imgeli beyitle, Mahallîleşme Akımı yerel unsurlar ve İstanbul Türkçesi barındıran Nedîm beytiyle, Hikemî Tarz didaktik-bilgece söyleyişe sahip Nâbî beytiyle, Türk-i Basit Akımı ise yabancı tamlama içermeyen yalın Türkçe beyitle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Sebk-i Hindî akımının belirgin özelliklerini taşıyan beyti belirlemek.
'Biz nihâl-i hayretiz bî-berg ü bârız yârsız / Mevc-i tûfân-ı gamız bî-ihtiyârız yârsız' beytinin Sebk-i Hindî akımıyla eşleştiği saptanır.
Beyit, Hint üslubuna özgü soyut imgeleme, ağır dil ve 'nihâl-i hayret' gibi alışılmamış bağdaştırmalar barındırmaktadır.
2
Mahallîleşme Akımının özelliklerini taşıyan beyti belirlemek.
'Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a / Gülelim oynayalım kâm alalım dünyâdan' beytinin Mahallîleşme Akımıyla eşleştiği saptanır.
Nedîm'e ait olan beyit, İstanbul'un somut bir mekânı olan Sa'd-âbâd'ı anması, sade ve yerel konuşma dilini kullanması bakımından mahallîleşme eğilimini gösterir.
3
Hikemî Tarzın özelliklerini taşıyan beyti belirlemek.
'Bağ-ı dehrin hem hazânın hem bahârın görmüşüz / Biz neşâtın da gamın da rüzgârın görmüşüz' beytinin Hikemî Tarz ile eşleştiği saptanır.
Nâbî'ye ait olan bu beyit, hayata dair bilgece tecrübeleri ve ahlaki-felsefi bir duruşu didaktik bir üslupla ifade etmektedir.
4
Türk-i Basit Akımının özelliklerini taşıyan beyti belirlemek.
'Kırmızı yanak üstüne ol saçları anber / Çözülse sabâ yiliyle her yanı kokar' beytinin Türk-i Basit Akımıyla eşleştiği saptanır.
Beyit, aruz ölçüsüyle yazılmasına rağmen tamamen sade Türkçe kelimelerden oluşması ve yabancı tamlamalardan arındırılmış olmasıyla sade Türkçe eğilimini temsil eder.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Eğilimler
Soru 7Soru

Edebiyat öğretmeni Melis Hanım, tahtaya Divan şiirindeki yönelimleri göstermek amacıyla şu beyitleri yazar:

I. beyit:
*Bu şehr-i Sıtanbul ki bî-misl ü behâdır*
*Bir sengine yekpâre Acem mülkü fedâdır*

II. beyit:
*Şeb-i yeldâyı müneccimle muvakkıt ne bilir*
*Mübtelâ-yı gama sor kim geceler kaç saat*

III. beyit:
*Gül ateş gülbün ateş gülşen ateş cûybâr ateş*
*Semender-i aşkına bu şeb senin ey yâr ateş*

Melis Hanım, öğrencilerinden bu beyitlerin temsil ettiği akımları, bu akımların kurucularını/en önemli temsilcilerini ve bu temsilcilerin yaşadığı yüzyılı belirtmelerini ister.

Buna göre, aşağıdaki öğrenci cevaplarından hangisi tamamen doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. beyit: Mahallileşme akımının 18. yüzyıldaki en önemli temsilcisi Nedim'e; II. beyit: Hikemî tarzın 17. yüzyıldaki öncüsü Nâbî'ye; III. beyit: Sebk-i Hindî akımının 18. yüzyıldaki temsilcisi Şeyh Galib'e aittir.

Cevap

İlk beyit Mahallileşme akımının 18. yüzyıldaki en önemli temsilcisi Nedim'e, ikinci beyit Hikemî tarzın 17. yüzyıldaki öncüsü Nâbî'ye, üçüncü beyit ise Sebk-i Hindî akımının 18. yüzyıldaki temsilcisi Şeyh Galib'e aittir.
İstanbul sevgisini ve yerel unsurları barındıran ilk beyit, 18. yüzyılda Mahallileşme akımının öncüsü olan Nedim'e aittir. İkinci beyit, hayata dair bilgece bir gözlem ve öğüt sunarak 17. yüzyılda Hikemî tarzı kuran Nâbî'nin üslubunu yansıtır. Üçüncü beyit ise yoğun imgelemi, ateş ve semender gibi soyut/sembolik kavramları barındırmasıyla 18. yüzyılda Sebk-i Hindî akımının zirve ismi olan Şeyh Galib'e aittir. Bu üç eşleştirmenin ve şairlerin yüzyıllarının tamamen doğru verildiği seçenek hedeflenen cevaptır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin dil, üslup ve içerik özelliklerini inceleyerek hangi edebi akımlara ait olduğunu belirlemek.
İstanbul ��vgüsü barındıran ilk beyit Mahallileşme akımına; bilgece bir söyleyişle akıl yürüten ikinci beyit Hikemî tarza; yoğun ateş ve semender imgeleriyle bezeli üçüncü beyit ise Sebk-i Hindî akımına aittir.
Edebi akımların beyitler üzerindeki üslup izlerini tespit etmek doğru şairi bulmanın ilk adımıdır.
2
Belirlenen edebi akımların Divan edebiyatındaki en önemli temsilcilerini ve bu temsilcilerin eser verdiği yüzyılları hatırlamak.
Mahallileşme akımının 18. yüzyıldaki temsilcisi Nedim, Hikemî tarzın (Nâbî Ekolü) 17. yüzyıldaki kurucusu Nâbî, Sebk-i Hindî'nin 18. yüzyıldaki zirve ismi ise Şeyh Galib'dir.
Şairlerin edebi akımları ile yaşadıkları yüzyıl bilgilerini doğru ilişkilendirmek gerekir.
3
Seçeneklerdeki eşleştirmeleri inceleyerek akım, şair ve yüzyıl bilgilerinin tamamının eksiksiz ve doğru verildiği seçeneği tespit etmek.
Nedim'in Mahallileşme (18. yy), Nâbî'nin Hikemî (17. yy) ve Şeyh Galib'in Sebk-i Hindî (18. yy) olarak eşleştirildiği seçeneğin doğru olduğu belirlenir.
Çeldiricilerde yer alan yüzyıl ve şair-akım karıştırma hatalarını eleyerek doğru sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Eğilimler
Soru 8Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen Divan edebiyatı edebî akım ve eğilimlerini, sağ sütunda yer alan ve bu akımların belirgin özelliklerini barındıran örnek beyit açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sebk-i Hindî
Mahallîleşme Akımı
Hikemî Tarz
Türk-i Basit

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sebk-i Hindî akımı soyut hayaller ve ağır dille yazılan üçüncü beyitle; Mahallîleşme akımı günlük yaşamı ve Sa'd-âbâd'ı anlatan ikinci beyitle; Hikemî Tarz düşünce ve öğüt içeren birinci beyitle; Türk-i Basit akımı ise tamamen Türkçe kelimelerden oluşan dördüncü beyitle eşleşmektedir.
Sebk-i Hindî akımı soyut hayaller ve ağır dille yazılan üçüncü beyitle; Mahallîleşme akımı günlük yaşamı ve Sa'd-âbâd'ı anlatan ikinci beyitle; Hikemî Tarz düşünce ve öğüt içeren birinci beyitle; Türk-i Basit akımı ise tamamen Türkçe kelimelerden oluşan dördüncü beyitle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Edebî akım ve eğilimlerin temel felsefelerinin belirlenmesi
Sebk-i Hindî imgeci/kapalı; Mahallîleşme günlük/somut; Hikemî düşünsel/öğretici; Türk-i Basit ise yalın Türkçe odaklıdır.
Soruda verilen edebî akımların ayırt edici üslup ve içerik özelliklerini kavrayarak beyitlerle doğru bağ kurabilmek amaçlanmıştır.
2
Sağ sütundaki beyitlerin dil ve tema yönünden incelenmesi
İlk beyitte deneyim ve hayat felsefesi; ikinci beyitte yerel mekân (Sa'd-âbâd); üçüncü beyitte soyut tamlama (şîve-i hayret-eser); dördüncü beyitte ise yalın Türkçe kelimeler tespit edilmiştir.
Beyitlerin dil özellikleri ve işledikleri konular, hangi akımın ilkelerine göre yazıldıklarını ele veren en önemli ipuçlarıdır.
3
Eşleştirmenin doğrulanması
Kavramlar ve beyit tanımları birebir mantıksal örtüşme sağlayacak şekilde eşleştirilerek doğru çiftler belirlenmiştir.
Kazanımlara dayalı nihai analizle akım-beyit bağlantısının kurulması sağlanmıştır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatındaki edebî akımların (Sebk-i Hindî, Mahallîleşme, Hikemî Tarz, Türk-i Basit) üslup, dil ve içerik özelliklerinin ayırt edilmesi.
Soru 9Soru

Divan edebiyatında şairler yüzyıllar boyunca dil, üslup ve içerik bakımından farklı yönelimler benimsemi��; bu doğrultuda çeşitli edebî akımlar ortaya çıkmıştır.

Buna göre, aşağıdaki beyit - edebî akım eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi / Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi — Türk-i Basit

Cevap

Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi / Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi — Türk-i Basit eşleştirmesi yanlıştır. Bu beyit hikemi tarz��n özelliklerini taşımaktadır.
Sıhhat ve devlet konulu beyit, taşıdığı bilgece söylem ve didaktik içerik nedeniyle hikemi tarzın özelliklerini yansıtır. Dilinde 'muteber', 'devlet', 'cihan', 'nefes', 'sıhhat' gibi çok sayıda Arapça ve Farsça kökenli sözcük bulunması, yabancı kelimelerden arınmış bir Türkçe yazmayı ilke edinen Türk-i Basit akımının anlayışına aykırıdır. Bu nedenle yapılan bu eşleştirme yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen beyitlerin dil, üslup ve içerik özelliklerini incelemek.
İlk dört beytin sırasıyla Nâbî'nin hikemi tarzı, Nedim'in mahallîleşme yönelimi, Şeyh Galip'in Sebk-i Hindi üslubu ve Aydınlı Visâlî'nin Türk-i Basit anlayışı ile örtüştüğü görülür.
Şairlerin kendi dönemlerindeki genel sanat çizgileri ve beyitlerdeki kelime tercihleri bu akımlarla doğrudan uyumludur.
2
Yanlış olan seçeneği saptamak amacıyla sıhhat ve devlet konulu beyti çözümlemek.
Muhibbî'ye ait beyitte 'muteber, devlet, cihan, sıhhat' gibi yabancı kökenli sözcüklerin yoğun olarak kullanıldığı ve öğüt verici (didaktik) bir içeriğe sahip olduğu belirlenir.
Türk-i Basit akımı sadece Türkçe sözcüklerle şiir yazmayı savunurken, bu beyit Arapça/Farsça kelime kadrosu ve bilgece söylemiyle hikemi tarza (Nâbî ekolü öncesi didaktik eğilime) aittir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Eğilimler
Soru 10Soru

Divan edebiyatında şairler, yüzyıllar içinde farklı estetik anlayışlar ve dil eğilimleri doğrultusunda çeşitli akımlara yönelmişlerdir. Buna göre, sol sütunda verilen edebî akım ve eğilimleri, sağ sütunda yer alan temsil edici beyit örnekleriyle doğru biçimde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Mahallileşme Akımı
Sebk-i Hindi
Hikemi Tarz (Nâbî Ekolü)
Türk-i Basit

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki edebî akımlar ile sağ sütundaki beyitlerin doğru eşleşmesi şu şekildedir: Mahallileşme Akımı - Nedim'in İstanbul'u ve somut güzeli anlatan beyiti; Sebk-i Hindi - Naili'nin soyut hayaller ve ağır dille örülü beyiti; Hikemi Tarz - Nabi'nin dünyaya aldanmama öğüdü veren didaktik beyiti; Türk-i Basit - Edirneli Nazmi'nin yabancı kelimelerden uzak, Türkçe kelimelerle yazdığı beyiti.
Doğru eşleşmede; Mahallileşme Akımı Nedim'in somut ve yerel ögeler barındıran beyitiyle, Sebk-i Hindi Naili'nin soyut ve ağır tamlamalı beyitiyle, Hikemi Tarz Nabi'nin öğüt veren beyitiyle, Türk-i Basit ise Edirneli Nazmi'nin yabancı kelimelerden uzak beyitiyle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin dil, üslup ve içerik özelliklerini inceleyin.
Birinci beyitte Nedim adı geçmekte, İstanbul'dan bahsedilmekte ve somut bir güzellik aranmaktadır. İkinci beyit ağır tamlamalar ve derin soyut mecazlar içermektedir. Üçüncü beyit dünya süslerine aldanmama konusunda didaktik bir öğüt vermektedir. Dördüncü beyit ise tamamen sade, Türkçe kelimelerle kurulmuştur.
Her edebî akımın kendine özgü kelime kadrosu, üslup özellikleri ve konu alanları vardır.
2
Beyit özelliklerini ilgili akımlarla eşleştirin.
Nedim'in beyiti günlük dil ve somut güzelliklerle Mahallileşme Akımı'na; Naili'nin ağır dilli ve karamsar hayalli beyiti Sebk-i Hindi'ye; dünya hayatına dair öğüt içeren beyit didaktik yönüyle Hikemi Tarz'a; sadece Türkçe kelimeler barındıran beyit ise Türk-i Basit akımına karşılık gelir.
Edebî akımların felsefesi ve dil tutumları beyitlerin yapısına doğrudan yansır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatı akımlarının üslup ve içerik özelliklerine göre ayırt edilmesi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 11Soru

Düştü yine bir şûle-i rengîn-i hayâlim
Gülzâr-ı cünûnda dile sığmaz bu melâlim

Bu beyit; özgün ve alışılmamış bağdaştırmaları, insan ruhunun derinliklerindeki ıstırabı hayal dünyasıyla birleştirerek sunması ve ağır dil yapısıyla dikkat çekmektedir.

Bu beyitte belirgin olan edebî akım ve bu akımın Türk edebiyatındaki en önemli temsilcisi aşağıdakilerin hangisinde bir arada verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sebk-i Hindi - Şeyh Galip

Cevap

Sebk-i Hindi - Şeyh Galip
Doğru seçenek, Sebk-i Hindi akımını ve bu akımın en önemli temsilcisi olan Şeyh Galip'i içeren seçenektir. Beyitte yer alan 'şûle-i rengîn-i hayâl' ve 'gülzâr-ı cünûn' gibi derin, soyut ve alışılmamış bağdaştırmalar Sebk-i Hindi'nin karakteristik özelliğidir. Bu tarzın Türk edebiyatındaki en büyük temsilcisi Şeyh Galip'tir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte geçen tamlamaları ve dil özelliklerini incelemek.
Beyitte 'şûle-i rengîn-i hayâl' (renkli hayal kıvılcımı) ve 'gülzâr-ı cünûn' (delilik bahçesi) gibi alışılmamış, soyut ve ağır tamlamalar kullanılmıştır.
Bu tarz imgesel ve soyut bağdaştırmalar ile ağır dil yapısı, Divan edebiyatında Sebk-i Hindi (Hint üslubu) akımının en belirgin ayırt edici özelliğidir.
2
Bu akımın Divan edebiyatındaki en önemli temsilcisini belirlemek.
18. yüzyıl şairi Şeyh Galip, Sebk-i Hindi akımının Türk edebiyatındaki en büyük ve en yetkin temsilcisidir.
Şeyh Galip, Hüsn ü Aşk adlı mesnevisinde bu üslubun zirve örneklerini vermiştir.
3
Edebi akım ve şair eşleştirmesini doğrulamak.
Belirlenen özellikler Sebk-i Hindi akımına ve şair Şeyh Galip'e aittir.
Seçenekler arasında bu ikilinin doğru olarak eşleştirildiği şıkkı bulmak sorunun doğru cevabına ulaşmamızı sağlar.

Anahtar Kavram

Sebk-i Hindi akımının üslup özellikleri (alışılmamış bağdaştırmalar, soyut hayaller) ve en önemli temsilcisi olan Şeyh Galip.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 12Soru

Divan edebiyatında şairler, yüzyıllar boyunca dil, üslup ve içerik yönünden farklı estetik anlayışları benimseyerek çeşitli edebî akım ve eğilimlerin temsilcisi olmuşlardır.

Aşağıda solda verilen edebî akım ve eğilimleri, sağda verilen belirleyici özellikleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Mahallileşme Akımı
Sebk-i Hindi
Hikemi Tarz
Türk-i Basit Akımı

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mahallileşme Akımı günlük hayatı ve İstanbul'u yansıtan özelliklerle; Sebk-i Hindi kapalı ve soyut imgeli anlatımla; Hikemi Tarz didaktik ve ahlaki yaklaşımla; Türk-i Basit ise yalın Türkçe ve 16. yüzyıl temsilcileriyle eşleşmelidir.
Mahallileşme Akımı yerel unsurlar ve Nedim ile; Sebk-i Hindi soyut/kapalı anlatım ve Şeyh Galip ile; Hikemi Tarz didaktik şiir ve Nabi ile; Türk-i Basit ise yalın Türkçe ve Aydınlı Visali ile doğru şekilde eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Mahallileşme Akımı'nın özelliklerini tespit etme
İstanbul'un somut güzelliklerini ve günlük konuşma dilini şiire taşıyan Nedim ve Enderunlu Vasıf'ın temsil ettiği özellik belirlenir.
Mahallileşme Akımı, şiirde yerelleşmeyi ve halk kültürünü esas alır.
2
Sebk-i Hindi Akımı'nın özelliklerini tespit etme
Şeyh Galip ve Naili'nin temsil ettiği, hayal gücünü zorlayan soyut ve kapalı anlatım özelliği belirlenir.
Sebk-i Hindi, Hint tarzı kapalı, derin ve felsefi mecazlara dayalı bir estetiği savunur.
3
Hikemi Tarz'ın özelliklerini tespit etme
Nabi'nin temsil ettiği, ahlaki ve felsefi didaktik şiir özelliği belirlenir.
Hikemi tarz, toplumsal aksaklıkları gidermek ve okura öğüt vermek amacı taşır.
4
Türk-i Basit Akımı'nın özelliklerini tespit etme
Aydınlı Visali ve Tatavlalı Mahremi'nin temsil ettiği, Arapça ve Farsça kelimelerden kaçınan sade Türkçe özelliği belirlenir.
Türk-i Basit, dilde Türkçeleşme hareketinin Divan şiirindeki ilk adımlarındandır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatı akımlarının (Mahallileşme, Sebk-i Hindi, Hikemi Tarz, Türk-i Basit) estetik, dil ve temsilci düzeyindeki karakteristik nitelikleri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 13Soru

Divan şiiri, gelişim süreci boyunca tek bir çizgi üzerinde kalmamış; şairlerin estetik yönelimleri ve dil tercihleri doğrultusunda çeşitli edebî akımlara zemin hazırlamıştır. Bu doğrultuda kimi şairler günl��k konuşma dilini, yerel unsurları ve somut yaşamı şiire taşımayı tercih ederken; kimileri ise soyut, kapalı, karmaşık hayallerle örülü ağır bir şiir dili kurmuştur.

Buna göre, aşağıdaki beyitlerin hangisi dil, üslup ve yansıttığı edebî akım bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yine zevrak-ı derûnım kırılıp kenâra düştü / Lenger-i sabrı kırıldı mevc-i belâya düştü

Cevap

Yine zevrak-ı derûnım kırılıp kenâra düştü / Lenger-i sabrı kırıldı mevc-i belâya düştü
Doğru cevap olan beyit ('Yine zevrak-ı derûnım kırılıp kenâra düştü / Lenger-i sabrı kırıldı mevc-i belâya düştü') 18. yüzyıl şairi Şeyh Galip'e aittir. Bu beyitteki 'zevrak-ı derûn' (gönül kayığı), 'lenger-i sabr' (sabır demiri) ve 'mevc-i belâ' (bela dalgası) gibi alışılmamış bağdaştırmalar, soyut ve acı dolu tasavvufi imgeler ile ağır süslü dil Sebk-i Hindi (Hint Üslubu) akımının en belirgin özellikleridir. Diğer seçeneklerdeki beyitler ise somut yaşamı, günlük konuşma dilini ve İstanbul Türkçesini şiire yansıtan Mahallileşme akımının/eğiliminin örnekleridir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin dil ve kelime kadrosunu analiz etmek
İlk dört beyitte günlük konuşma diline yakın sözcükler, deyimler ve somut unsurlar bulunurken; son beyitte yoğun Arapça-Farsça tamlamalar ve soyut tasarımlar tespit edilmiştir.
Edebî akımların belirlenmesinde dilin sadeliği, imgelerin niteliği ve kullanılan kelime kadrosu belirleyici birer ölçüttür.
2
Beyitlerdeki edebî akım yönelimlerini belirlemek
Sa'd-abad gezisi, semt, mahalle halkı, yalan demek ve yere geçmek gibi unsurlar içeren beyitlerin Mahallileşme akımına ait olduğu; 'zevrak-ı derûn' (gönül kayığı) ve 'lenger-i sabr' (sabır demiri) gibi mecazi ve zihni bağdaştırmalar içeren beyitin ise Sebk-i Hindi (Hint üslubu) akımına ait olduğu belirlenmiştir.
Mahallileşme yerel hayatı ve sade dili savunurken, Sebk-i Hindi soyut dünyayı, derin hayalleri ve kapalı anlatımı temel alır.
3
Farklı olan beyiti ayırt etmek
Son beyit dışındaki tüm beyitler Mahallileşme akımının temsilcileri (Nedim, Necati Bey, Enderunlu Vasıf) tarafından yazılmışken, son beyit Sebk-i Hindi akımının en büyük temsilcisi olan Şeyh Galip'e aittir.
Şeyh Galip'in beyiti hem dilinin ağırlığı hem de kapalı imge dünyası bakımından diğerlerinden tamamen ayrılır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında Mahallileşme ve Sebk-i Hindi akımlarının dil, üslup ve içerik özellikleri bakımından karşılaştırılması.
Soru 14Soru

Aşağıda sol sütunda verilen beyitleri, sağ sütunda verilen Divan edebiyatı akım ve eğilimleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Pür-heves olma cihanın lezzet-i bî-hûdesine
Kâse-i zehri sunarlar adını sahbâ koyarak
Bir şûlesi var ki şem-i cânın
Fânûsuna sığmaz âsmânın
Meyhâne mukassî görünür taşradan ammâ
Bir başka ferahlık var içinde a canım
Kocadı sakalı ağardı Nazmî
Yine ol taze yâri arar ister

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci beyit Hikemi Tarz (Nâbî Ekolü), ikinci beyit Sebk-i Hindi Akımı, üçüncü beyit Mahallileşme Akımı ve dördüncü beyit Türk-i Basit Akımı ile eşleşmektedir.
Beyitler dil, üslup ve içerik yönünden incelendiğinde; birinci beyitteki ahlaki öğüt Hikemi Tarz ile, ikinci beyitteki kapalı ve soyut imgeler Sebk-i Hindi ile, üçüncü beyitteki günlük hitap ve yerel ögeler Mahallileşme Akımı ile, dördüncü beyitteki yalın Türkçe ise Türk-i Basit Akımı ile tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci beyitteki 'Pür-heves olma cihanın lezzet-i bî-hûdesine' (Dünyanın boş lezzetlerine heveslenme) ifadesini ve genel anlamını incelemek.
Beytin didaktik ve ahlaki bir öğüt içerdiği tespit edilir. Bu felsefi ve düşünsel yönelim Hikemi Tarz'a (Nâbî Ekolü) aittir.
Hikemi Tarz, şiirde duygu yerine düşünceyi ve ahlaki dersler vermeyi ön plana çıkarır.
2
İkinci beyitteki 'şem-i cân' (can mumu) ve 'fânûs-ı âsmân' (gökyüzü fanusu) gibi soyut, alışılmamış bağdaştırmaları değerlendirmek.
Yoğun hayal gücüne dayalı, anlamca kapalı ve imgesel bir dil kullanıldığı görülür. Bu özellikler bizi Sebk-i Hindi akımına ulaştırır.
Sebk-i Hindi akımı şairleri, şiirde anlaşılması güç, derin ve girift hayaller kurmayı amaçlarlar.
3
Üçüncü beyitte geçen 'meyhâne' mekânını ve 'a canım' hitabını analiz etmek.
Günlük yaşamdan somut bir unsur ile halk söyleyişine ait samimi bir ifadenin aruz ölçüsü içinde kullanıldığı görülür. Bu yaklaşım Mahallileşme Akımı ile eşleşir.
Mahallileşme Akımı, Divan şiirini soyut dünyadan çıkarıp yerel unsurlarla ve günlük dilin doğallığıyla buluşturmayı hedefler.
4
Dördüncü beyitte yer alan kelimelerin (kocadı, sakalı, ağardı, taze, arar, ister) kökenini ve yapısını kontrol etmek.
Beytin yabancı kelimelerden ve Arapça-Farsça dil kurallarından tamamen uzak, yalın ve sade bir Türkçe ile yazıldığı görülür. Bu dil bilinci Türk-i Basit akımını temsil eder.
Türk-i Basit akımı, Divan şiiri formu içinde Türkçe kelimeler ve halk dilindeki söyleyişlerle şiir yazma yönelimidir.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatı edebi akım ve eğilimlerinin dil, üslup ve tema özellikleri üzerinden ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 15Soru

Divan şiirinde şairler, yüzyıllar boyunca farklı estetik anlayışlar ve üslup özellikleri çerçevesinde çeşitli edebî akım ve eğilimlerin etkisi altında kalmışlardır.

Buna göre, aşağıda verilen beyitlerden hangisi, şiiri salt bir duygu aracı olarak görmeyip onu hayata dair gözlemlerin, ahlaki öğütlerin ve bilgece düşüncelerin aktarıldığı öğretici bir zemin olarak kabul eden hikemî tarzın (Nâbî ekolü) temsilcisi olan bir şaire aittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bağ-ı dehrin hem hazânın hem bahârın görmüşüz
Biz neşâtın da gamın da rüzgârın görmüşüz

Cevap

Bağ-ı dehrin hem hazânın hem bahârın görmüşüz / Biz neşâtın da gamın da rüzgârın görmüşüz
Dünya bahçesinin hem sonbaharını hem ilkbaharını görmüşüz; biz neşenin de üzüntünün de rüzgarını tecrübe etmişiz anlamındaki beyit, 17. yüzyıl şairi Nâbî'ye aittir. Şair bu beyitte hayata dair tecrübesini ve olgun bilge tavrını ortaya koyarak hikemî (didaktik-felsefi) tarzın en tipik örneğini vermiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki edebi akım olan hikemî tarzın (Nâbî ekolü) nitelikleri (bilgelik, hayat tecrübesi, öğreticilik, ahlaki bakış) analiz edilir.
Bu doğrultuda seçeneklerde felsefi ve didaktik yönü ağır basan bir beyit aranması gerektiği anlaşılır.
Hikemî tarz, divan şiirinde soyut aşk acılarından ziyade hayata dair tecrübeleri aktarmayı amaçlar.
2
Seçeneklerdeki beyitlerin anlamları ve ait oldukları edebi akımlar incelenir.
Dünya hayatının iniş çıkışlarını (hazan ve baharını) tecrübe ettiğini bilgece dile getiren beyit tespit edilir.
Her beyit, divan edebiyatındaki farklı bir estetik eğilimi (Mahallileşme, Sebk-i Hindi, Türk-i Basit, Tasavvuf) yansıttığından yanlış olanlar elenir.
3
Belirlenen beytin şairi olan Nâbî ile akım arasındaki bağ doğrulanır.
Bu bilgece ifadelerin hikemî tarzın kurucusu Nâbî'ye ait olduğu kesinleştirilir.
Nâbî, 17. yüzyılda bu tarzın en önemli temsilcisi olup beyit doğrudan onun üslubunu yansıtır.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Hikemî Tarz
Divan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Eğilimler Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin