Examkin

Soru

Zorluk: OrtaLale Devri ve Osmanlı'da İlk Modernleşme Adımları

Lale Devri'nde İbrahim Müteferrika ve Sait Efendi'nin girişimleriyle 1727 yılında ilk Türk matbaası kurulmuştur. Dönemin Şeyhülislamı Yenişehirli Abdullah Efendi'nin verdiği fetva doğrultusunda, bu matbaada Kur'an-ı Kerim, tefsir, hadis ve fıkıh gibi dini kitapların basılması yasaklanmış; yalnızca tarih, coğrafya, tıp ve sözlük gibi alanlardaki eserlerin basılmasına izin verilmiştir.

Bu uygulamanın temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Devlet yönetiminde ve eğitim sisteminde laikleşme sürecini başlatarak dini kurumların nüfuzunu kırmak
  2. B
    Avrupa tarzı anayasal düzene geçiş sürecini kolaylaştırmak amacıyla ulemanın siyasi gücünü sınırlandırmak
  3. C
    Gayrimüslim tebaanın kendi matbaalarında dini kitap basma ayrıcalığını koruyarak toplumsal eşitliği sağlamak
  4. Matbaanın kurulmasıyla işsiz kalma tehlikesi yaşayan hattatların ve müstensihlerin tepkisini çekerek toplumsal bir huzursuzluğa yol açılmasını önlemekCevap
  5. E
    Westphalia Barışı sonrasında gelişen seküler uluslararası hukuk kurallarına uyum sağlamak

Cevap

Matbaanın kurulmasıyla işsiz kalma tehlikesi yaşayan hattatların ve müstensihlerin tepkisini çekerek toplumsal bir huzursuzluğa yol açılmasını önlemek
İlk Türk matbaasında dini eserlerin basımının yasaklanması, geçimini el yazısıyla kitap kopyalayarak sağlayan binlerce hattat ve müstensihin işsiz kalmasını önlemek ve bu kesimden gelebilecek toplumsal tepkileri azaltarak reformların sürekliliğini sağlamak amacı taşır. Bu durum sosyal ve ekonomik dengeleri korumaya yönelik bir uzlaşı çabasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Lale Devri'de matbaanın kurulmasıyla birlikte ortaya çıkan toplumsal ve ekonomik çekinceleri analiz etmek.
Matbaanın kurulmasının, el yazısıyla kitap çoğaltan hattatlık ve müstensihlik meslek gruplarının geçim kaynaklarını tehdit ettiği belirlenir.
Yeniliklerin önündeki en büyük engellerden biri olan toplumsal ve mesleki tepkileri anlamak için gereklidir.
2
Şeyhülislam fetvasıyla getirilen dini kitap basma yasağının amacını değerlendirmek.
Yasağın dini bir engelden ziyade, hattatların işsiz kalmasını önleyerek çıkabilecek olası isyan ve tepkilerin önüne geçmek için uygulanan bir uzlaşma yöntemi olduğu görülür.
Kararın ardındaki asıl sosyal ve ekonomik güdüyü tespit etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Lale Devri'nde matbaanın kuruluşu ve reformların toplumsal-ekonomik dengeler gözetilerek yapılması
Bu soruyu puanla

Konular

Lale Devri ve Osmanlı'da İlk Modernleşme Adımları