Soru

Zorluk: ZorLale Devri ve Osmanlı'da İlk Modernleşme Adımları

Lale Devri (1718-1730), Osmanlı Devleti'nin Batı'nın üstünlüğünü dolaylı olarak kabul ettiği ve askeri olmaktan ziyade kültürel, sosyal ve idari alanlarda ilk planlı modernleşme adımlarını attığı bir dönemdir. Bu dönemde gerçekleştirilen yenilikler ve bu yeniliklerin öncülüğünü üstlenen aktörler/kurumlar arasında doğrudan ilişkiler mevcuttur.

Buna göre, sol tarafta verilen Lale Devri aktör ve kurumlarını, sağ tarafta verilen tarihsel işlev ve önemleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

  • Yirmisekiz Mehmed ÇelebiFransa'daki elçilik faaliyetleri sırasında gözlemlediği yenilikleri raporlaştırarak Osmanlı'da batılılaşmanın fikrî ve idari altyapısına yön veren bürokrat.
  • İbrahim MüteferrikaŞeyhülislam fetvasıyla yalnızca din dışı alanlarda eser basma izni alarak Osmanlı entelektüel hayatının dönüşümünü başlatan yayıncı.
  • Gerçek DavudFransız asıllı olup devşirildikten sonra yeniçeri ocağı bünyesinde yangınlara müdahale etmek amacıyla kurulan ilk düzenli yerel hizmet biriminin lideri.
  • Yalova Kâğıt FabrikasıLale Devri'nde yerli üretimi desteklemek ve basım faaliyetlerinin hammadde ihtiyacını yurt dışına bağımlı kalmadan çözmek amacıyla kurulan sanayi tesisi.

Cevap

Yirmisekiz Mehmed Çelebi'nin Fransa elçiliğindeki gözlemleriyle, İbrahim Müteferrika'nın ilk özel matbaayı kurmasıyla, Gerçek Davud'un tulumbacılar ocağını hayata geçirmesiyle ve Yalova Kâğıt Fabrikası'nın basım faaliyetleri için yerli hammadde sağlamasıyla eşleşmesi gerekmektedir.
Yirmisekiz Mehmed Çelebi'nin Fransa elçilik gözlemlerini raporlaması, İbrahim Müteferrika'nın din dışı alanlarda yayın yapan ilk özel matbaayı kurması, Gerçek Davud'un Tulumbacı Ocağı'nı faaliyete geçirmesi ve Yalova Kâğıt Fabrikası'nın yerli kâğıt üretimini başlatması birbirleriyle doğrudan örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Yirmisekiz Mehmed Çelebi'nin rolünü tespit etme.
Avrupa'yı tanımak amacıyla Paris'e geçici elçi olarak gönderilmesi ve Sefaretname eseriyle kültürel/fikrî altyapı hazırlaması yönüyle ilk sıradaki ifadeyle eşleşir.
Osmanlı'nın Batı'yı yakından tanıma çabalarının ilk adımı olduğunu doğrulamak.
2
İbrahim Müteferrika'nın rolünü tespit etme.
Lale Devri'nde din dışı kitapları basan ilk Türk matbaasını açması yönüyle üçüncü sıradaki ifadeyle eşleşir.
Matbaanın kültürel yenilikçi niteliğini ve yayıncılık faaliyetlerini belirlemek.
3
Gerçek Davud ismini ve görevini çözümleme.
Fransız asıllı olup sonradan Tulumbacılar Ocağı'nı (itfaiye teşkilatı) kuran kişi olması nedeniyle dördüncü sıradaki ifadeyle eşleşir.
Tulumbacılar Ocağı'nın kurucusunu ve kurumsal niteliğini kavramak.
4
Yalova Kâğıt Fabrikası'nın açılış amacını saptama.
Matbaanın kağıt ihtiyacını karşılamak için kurulan yerli üretim tesisi olması yönüyle ikinci sıradaki ifadeyle eşleşir.
Modernleşmenin sanayi ve hammadde ihtiyacı gibi ekonomik boyutlarını ilişkilendirmek.

Anahtar Kavram

Lale Devri yenilikleri, öncüler ve bu yeniliklerin kültürel, sosyal ve ekonomik alanlardaki yansımaları.
Bu soruyu puanla