Soru

Zorluk: OrtaŞiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)

Şiirde ahengi sağlayan en önemli unsurlardan olan kafiye ve redif, dize sonlarındaki ses benzerliklerine dayanır. Aşağıdaki dizelerde yer alan ahenk unsurlarını, karşılarında verilen doğru kavramlarla eşleştiriniz.

  • Bursa'da bir eski cami avlusu
    Mermer şadırvanda şakırdayan su
    Tunç kafiye
  • Üstümüzden gelen boran kış gibi
    Şahin pençesinde yavru kuş gibi
    Yarım kafiye ve redif
  • Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç
    Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç
    Cinaslı kafiye
  • Yollarda kalan gözlerimin nûrunu yordum
    Kimdir o, nasıldır diye rüzgârlara sordum
    Tam kafiye ve redif

Cevap

Dizelerdeki ses benzerlikleri incelendiğinde; 'su/avlusu' tunç kafiye, 'kış/kuş' yarım kafiye ve 'gibi' redif, 'geç/geç' cinaslı kafiye, 'yordum/sordum' ise tam kafiye ve redif olarak eşleşmektedir.
Eşleştirme, Türk şiir geleneğindeki kafiye türlerinin (yarım, tam, zengin, tunç, cinaslı) tanımına ve redif kavramının işlevine dayanmaktadır. Tek ses benzerliği yarım, iki ses benzerliği tam kafiye kabul edilirken; bir kelimenin diğerinin içinde bulunması tunç, sesteş kelimelerin kullanımı cinaslı kafiyeyi oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Dize sonlarındaki kelimelerin anlam ve görevlerini kontrol et.
Eklerin ve kelimelerin görevleri (isim, fiil, zaman eki vb.) belirlendi.
Redif ve kafiyeyi birbirinden ayırmak için kelimenin kök ve ek tahlili yapılmalıdır.
2
Aynı görevdeki ekleri veya aynı anlamdaki kelimeleri (redif) belirle.
Gibi kelimeleri ve -dum ekleri redif olarak ayrıldı.
Redif, kafiyeden sonra gelen görevdaş ses benzerliğidir.
3
Kalan köklerdeki ses benzerliği sayısını tespit et.
Tek ses (ş) yarım, iki ses (or) tam, kelime içi geçiş (su) tunç, sesteşlik (geç) cinas olarak sınıflandırıldı.
Ses sayısı ve niteliği kafiye türünü belirler.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye (uyak) ve redif ayırımı ile kafiye türlerinin belirlenmesi.
Bu soruyu puanla