Soru

Zorluk: OrtaÂşık Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türleri

Aşağıdaki numaralanmış Âşık edebiyatı dörtlüklerini; hece ölçüsü, üslup ve tema özelliklerini dikkate alarak sağda karışık olarak verilen nazım biçimi ve türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

  • Ala gözlü benli dilber
    Koma beni el yerine
    Altın kemer olayım da
    Dolanayım bel yerine
    8'li hece ölçüsüyle yazılmış bir semai (güzelleme)
  • Yiğitler yurdunda doğup büyüyen
    Düşmanın üstüne atlar atılır
    Kalkan kılıç ile cenge yürüyen
    Yiğidin şanına şanlar katılır
    11'li hece ölçüsüyle yazılmış bir koşma (koçaklama)
  • Bre ağalar behey beyler
    Hemen çöktü bir karanlık
    Yalan dünya yalan dünya
    Göz açıp yummak bir anlık
    Bre, behey gibi ünlemler içeren, 8'li hece ölçüsüyle yazılmış bir varsağı
  • Adalet kalmadı hep oldu talan
    Doğru söyleyenin dilleri yalan
    Rüşvet ile döner çarkı devranın
    Fakirin hâlinden anlayan hani
    11'li hece ölçüsüyle yazılmış bir koşma (taşlama)

Cevap

Aşk temalı 8'li dörtlük semai (güzelleme) ile; yiğitlik konulu 11'li dörtlük koşma (koçaklama) ile; 'bre, behey' ünlemleri içeren 8'li dörtlük varsağı ile; toplumsal yozlaşmayı eleştiren 11'li dörtlük ise koşma (taşlama) ile eşleşmektedir.
Dörtlüklerin yapısal ve içeriksel çözümlemeleri yapıldığında; lirik duygular barındıran 8'li dörtlük semaiyle (güzelleme), kahramanlık temasını işleyen 11'li dörtlük koşmayla (koçaklama), 'bre, behey' gibi ünlemler içeren 8'li dörtlük varsağıyla, toplumsal adaletsizlikleri eleştiren 11'li dörtlük ise koşmayla (taşlama) tam olarak eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüklerin hece sayılarını sayarak hece ölçülerini belirleyin.
Birinci ve üçüncü dörtlüklerin 8'li; ikinci ve dördüncü dörtlüklerin ise 11'li hece ölçüsüyle söylendiği saptanır.
Âşık edebiyatında hece sayısı, koşma (11'li) ile semai ve varsağı (8'li) ayrımını yapmak için en temel yapısal kriterdir.
2
Şiirlerin temalarını ve üslup özelliklerini (anahtar ünlemleri) inceleyin.
Birinci dörtlükte sevgili ve lirik duygular (aşk); ikinci dörtlükte cenk ve yiğitlik; üçüncü dörtlükte 'bre' ve 'behey' ünlemleri ile hayata karşı yiğitçe bir duruş; dördüncü dörtlükte ise rüşvet ve adalet kaybı üzerinden toplumsal eleştiri tespit edilir.
Tematik yönelimler nazım türlerini (güzelleme, koçaklama, taşlama) belirlerken; üslup özellikleri varsağı gibi özel nazım biçimlerinin ayırt edilmesini sağlar.
3
Bulunan yapısal ve tematik özellikleri sağdaki seçeneklerle doğru biçimde eşleştirin.
İlk dörtlük güzelleme semaiye; ikinci dörtlük koçaklama koşmaya; üçüncü dörtlük varsağıya; dördüncü dörtlük ise taşlama koşmaya bağlanır.
Hem hece ölçüsü hem de tema özellikleri bir araya getirilerek doğru nazım biçimi ve türü eşleştirmesi tamamlanır.

Anahtar Kavram

Âşık Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türleri (Hece ölçüsü, tema ve biçimsel unsurların analizi)
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla