Soru

Zorluk: OrtaDivan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Eğilimler

Divan şiiri, gelişim süreci boyunca tek bir çizgi üzerinde kalmamış; şairlerin estetik yönelimleri ve dil tercihleri doğrultusunda çeşitli edebî akımlara zemin hazırlamıştır. Bu doğrultuda kimi şairler günl��k konuşma dilini, yerel unsurları ve somut yaşamı şiire taşımayı tercih ederken; kimileri ise soyut, kapalı, karmaşık hayallerle örülü ağır bir şiir dili kurmuştur.

Buna göre, aşağıdaki beyitlerin hangisi dil, üslup ve yansıttığı edebî akım bakımından diğerlerinden farklıdır?

  1. A
    Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a / Bir iki gün dahi zevk eyleyelim dünyâda
  2. B
    Senin bu semte kadem bastığın işitmiş idim / Gözümle görmesem inanmaz idim yalan derler
  3. C
    Haddeden geçmiş edâlar süzülmüş nâzlar / B��yle bir âfet-i devrânı görmedik bir dahi
  4. D
    Çıkalı göklere feryâd u figānım yer yer / Yere geçsin o kaşı yaya kemânım yer yer
  5. Yine zevrak-ı derûnım kırılıp kenâra düştü / Lenger-i sabrı kırıldı mevc-i belâya düştüCevap

Cevap

Yine zevrak-ı derûnım kırılıp kenâra düştü / Lenger-i sabrı kırıldı mevc-i belâya düştü
Doğru cevap olan beyit ('Yine zevrak-ı derûnım kırılıp kenâra düştü / Lenger-i sabrı kırıldı mevc-i belâya düştü') 18. yüzyıl şairi Şeyh Galip'e aittir. Bu beyitteki 'zevrak-ı derûn' (gönül kayığı), 'lenger-i sabr' (sabır demiri) ve 'mevc-i belâ' (bela dalgası) gibi alışılmamış bağdaştırmalar, soyut ve acı dolu tasavvufi imgeler ile ağır süslü dil Sebk-i Hindi (Hint Üslubu) akımının en belirgin özellikleridir. Diğer seçeneklerdeki beyitler ise somut yaşamı, günlük konuşma dilini ve İstanbul Türkçesini şiire yansıtan Mahallileşme akımının/eğiliminin örnekleridir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin dil ve kelime kadrosunu analiz etmek
İlk dört beyitte günlük konuşma diline yakın sözcükler, deyimler ve somut unsurlar bulunurken; son beyitte yoğun Arapça-Farsça tamlamalar ve soyut tasarımlar tespit edilmiştir.
Edebî akımların belirlenmesinde dilin sadeliği, imgelerin niteliği ve kullanılan kelime kadrosu belirleyici birer ölçüttür.
2
Beyitlerdeki edebî akım yönelimlerini belirlemek
Sa'd-abad gezisi, semt, mahalle halkı, yalan demek ve yere geçmek gibi unsurlar içeren beyitlerin Mahallileşme akımına ait olduğu; 'zevrak-ı derûn' (gönül kayığı) ve 'lenger-i sabr' (sabır demiri) gibi mecazi ve zihni bağdaştırmalar içeren beyitin ise Sebk-i Hindi (Hint üslubu) akımına ait olduğu belirlenmiştir.
Mahallileşme yerel hayatı ve sade dili savunurken, Sebk-i Hindi soyut dünyayı, derin hayalleri ve kapalı anlatımı temel alır.
3
Farklı olan beyiti ayırt etmek
Son beyit dışındaki tüm beyitler Mahallileşme akımının temsilcileri (Nedim, Necati Bey, Enderunlu Vasıf) tarafından yazılmışken, son beyit Sebk-i Hindi akımının en büyük temsilcisi olan Şeyh Galip'e aittir.
Şeyh Galip'in beyiti hem dilinin ağırlığı hem de kapalı imge dünyası bakımından diğerlerinden tamamen ayrılır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında Mahallileşme ve Sebk-i Hindi akımlarının dil, üslup ve içerik özellikleri bakımından karşılaştırılması.
Bu soruyu puanla