Examkin

Soru

Zorluk: ZorŞiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)

Yüce dağ başında bir derin kuyu,
Uzatma aklını, bulursun huyu.
Kana kana içtim sunduğun suyu,
Söyle yârim, bundan öte yol var mı?

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    11'li hece ölçüsünün 6+5 durak düzenine uygun olarak kaleme alınm��ştır.
  2. B
    Kafiye şeması 'aaab' şeklinde olup düz kafiye düzeniyle oluşturulmuştur.
  3. C
    Hem tema hem de biçimsel özellikleri göz önünde bulundurulduğunda bir koşmanın ilk dörtlüğüdür.
  4. Dize sonlarında yer alan '-u' sesleri belirtme durumu eki oldukları için redif, köklerdeki '-uy' ses grubu ise tam kafiyedir.Cevap
  5. E
    Dize sonlarında redife yer verilmemiş, 'uyu' sesleriyle zengin kafiye yapılmıştır.

Cevap

Dize sonlarında yer alan '-u' seslerinin belirtme durumu eki oldukları için redif, köklerdeki '-uy' ses grubunun ise tam kafiye olduğunu iddia eden ifade yanlıştır.
Dize sonlarındaki kelimelerden 'kuyu' kelimesi kök hâlinde olduğundan bu dizelerde ek durumunda redif bulunması mümkün değildir. 'huyu' (huy-u) ve 'suyu' (su-y-u) kelimelerinde belirtme durumu eki bulunmasına rağmen, kafiye ve redif analizi kafiyeli tüm dizeler ('kuyu', 'huyu', 'suyu') ortak alınarak yapılır. Bu nedenle ortak olan 'uyu' sesleri doğrudan zengin kafiyedir. Dolayısıyla dize sonlarında redif olduğunu savunan ve köklerde tam kafiye bulunduğunu belirten ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüğ��n hece sayısını ve duraklarını kontrol etme
Dizelerdeki heceler sayıldığında 'Yü-ce dağ ba-şın-da bir de-rin ku-yu' (11 hece) şeklinde olup 6+5 durak yapısına uygun olduğu görülür. Bu durum tüm dizelerde tutarlıdır.
Dörtlüğün ölçü ve durak yönünden doğruluğunu teyit etmek.
2
Kafiye şemasını belirleme
Dize sonlarındaki uyaklı kelimeler (kuyu - a, huyu - a, suyu - a, var mı - b) şeklinde olduğundan şema 'aaab' yani düz kafiyedir.
Dörtlüğün kafiye düzenini tespit etmek.
3
Dize sonlarındaki kelimeleri kök ve eklerine ayırarak kafiye ve redif analizi yapma
'kuyu' kelimesi kök hâlindedir. 'huyu' kelimesi 'huy-u' (belirtme/iyelik eki), 'suyu' kelimesi 'su-y-u' (kaynaştırma harfi ve belirtme/iyelik eki) şeklindedir. Ancak 'kuyu' kelimesinde herhangi bir ek bulunmadığı için ortak bir ekten veya rediften bahsedilemez. Kelimeler arasındaki ortak sesler olan 'uyu' sesleri 3 ses benzerliği ile zengin kafiyeyi oluşturur.
Dize sonlarındaki ahenk unsurlarının kök-ek ilişkisini doğru saptayarak redif ve kafiye türünü bulmak.
4
Nazım biçimini belirleme
Aşk ve doğa gibi lirik bir temaya sahip olması, 11'li hece ölçüsüyle yazılması ve düz kafiye şemasına sahip olması bu dörtlüğün bir koşmaya ait olduğunu gösterir.
Şiirin nazım biçimini yapı ve tema üzerinden doğrulamak.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye ve redif ayrımı yapılırken kelimelerin kök ve ek durumlarının doğru analiz edilmesi gerekir. Kelimelerden biri bile kök hâlendeyse, dize sonundaki ses benzerlikleri ek kabul edilerek redif olarak değerlendirilemez; doğrudan kafiye olarak alınır.
Bu soruyu puanla

Konular

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)

Bu konudan daha fazla soru