Examkin

Soru

Zorluk: ZorŞiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)

Aşağıdaki sol sütunda verilen şiir parçalarını, sağ sütundaki ahenk özellikleri (ölçü, kafiye ve redif) açıklamalarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

  • Fermân-ı aşka cân iledir inkiyâdımız
    Hükm-i kazâya rızâdır i'tiyâdımız    Aruz ölçüsüyle yazılmış dizelerde, '-ımız' iyelik ekleri redif; 'inkiyâd' ve 'i'tiyâd' kelimelerindeki '-yâd' sesleri zengin kafiyedir.
  • Karac'oğlan der ki kondum göçülmez
    Acıdır ecel şerbeti içilmez
    Üç beş güzel sevmek ile geçilmez    11'li hece ölçüsüyle yazılmış dizelerde, '-ülmez / -ilmez' ekleri redif; köklerdeki 'ç' sesi ise yarım kafiyedir.
  • Her nefeste eyledik yüz bin günah
    Bir günaha etmedik hiçbir gün ah    Dize sonlarındaki sesteş kelime/kelime gruplarının ('günah' ve 'gün ah') kullanılmasıyla cinaslı kafiye oluşturulmuştur.
  • Yollarda kalan gözlere yaşlar doluyorken
    Ufkunda senin leyle-i yâdım soluyorken    Dizelerde '-uyor-ken' ekleri görevce aynı olduğu için redif; 'dol-' ve 'sol-' köklerindeki '-ol' sesleri ise tam kafiyedir.

Cevap

Birinci parça zengin kafiye ve redif içeren aruzlu beyitle; ikinci parça yarım kafiye ve redif içeren 11'li hece ölçülü dörtlükle; üçünc�� parça cinaslı kafiyeyle; dördüncü parça ise tam kafiye ve redif içeren dizelerle eşleşmektedir.
Verilen şiir parçalarının ahenk özellikleri analiz edildiğinde; birinci beyitteki 'inkiyâdımız / i'tiyâdımız' kelimelerinde zengin kafiye ve iyelik eki redif bulunması, ikinci parçada 'göçülmez / içilmez / geçilmez' kelimelerinde yarım kafiye ve edilgenlik-olumsuzluk eki redif olması, üçüncü beyitte sesteşlikten ötürü cinaslı kafiye bulunması ve dördüncü parçada 'doluyorken / soluyorken' kelimelerinde tam kafiye ve şimdiki zaman-zarf fiil eki redif bulunması eşleşmeleri tam olarak karşılamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci beyitteki ('inkiyâdımız' / 'i'tiyâdımız') kelimeleri ek ve köklerine ayırarak inceleme
Kelimelerin kökleri 'inkiyâd' ve 'i'tiyâd'dır. Geriye kalan '-ımız' ekleri birinci çoğul şah��s iyelik eki olup aynı görevde kullanıldığı için rediftir. Köklerdeki 'yâd' ses grubunda yer alan şapkalı 'â' harfi iki ses değerinde kabul edildiğinden toplamda üç/dört ses benzerliğiyle zengin kafiye oluşur.
Kelime sonlarındaki ses benzerliklerinin türünü (kafiye mi redif mi) doğru tespit etmek.
2
İkinci şiir parçası dize sonlarındaki ('göçülmez', 'içilmez', 'geçilmez') kelimelerini inceleme ve hece sayımı yapma
Üç dizenin de hece sayısı 11'dir. Kelimelerin kökleri 'göç-', 'iç-' ve 'geç-' fiilleridir. Bu köklere gelen '-ül / -il' edilgenlik ekleri ve '-mez' olumsuzluk ekleri görevdeş olduğundan '-ülmez / -ilmez' kısmı rediftir. Köklerdeki tek ortak ses olan 'ç' ise yarım kafiyeyi oluşturur.
Halk şiirinde hece ölçüsü ve ses benzerliği ilişkisini çözümlemek.
3
Üçüncü beyitteki ('günah' / 'gün ah') ses benzerliğini kelime anlamlarıyla birlikte analiz etme
Dize sonlarındaki 'günah' (şeriat kurallarına aykırı davranış) ve 'gün ah' (gün kelimesi ile pişmanlık/üzüntü belirten ah ünlemi) ifadeleri sesteş olup anlamları tamamen farklıdır. Dolayısıyla burada cinaslı kafiye yapılmıştır.
Sesteş sözcüklerin dize sonundaki işlevlerini ayırt etmek.
4
Dördüncü şiir parçasındaki ('doluyorken' / 'soluyorken') sözcüklerini ahenk yönünden inceleme
Kelimelerin kökleri 'dol-' ve 'sol-' fiilleridir. Üzerlerine gelen '-uyor' şimdiki zaman eki ve '-ken' zarf-fiil eki aynı işlevdedir, bu yüzden '-uyorken' rediftir. Köklerdeki 'o' ve 'l' sesleri (iki ses benzerliği) tam kafiyeyi oluşturur.
Ek halinde redif ile tam kafiye ilişkisini saptamak.

Anahtar Kavram

Şiirde ahengi sağlayan ölçü, kafiye ve redif unsurlarının analizi
Bu soruyu puanla

Konular

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)

Bu konudan daha fazla soru