Examkin

Soru

Zorluk: OrtaHalk Anlatıları (Halk Hikâyeleri, Masal, Efsane, Dede Korkut)

Şirin sarayın penceresinden baktı ki Ferhat dağın bağrını delmekte, külüngünü her vuruşunda yer gök inlemektedir. Şirin’in yüreği cız etti, dadısını çağırıp: "Git o yiğide benden selam et, canını bu kuru taşa telef etmesin, muradı neyse tez zamanda bildirsin." dedi. Dadı varıp Ferhat’a Şirin’in sözlerini ulaştırınca Ferhat sazını eline alıp şöyle seslendi:

*Dağlar seni delik deşik eylerim,*
*Şirin yârin haberini söylerim.*
*Günde yüz bin külünk vursam bıkmazam,*
*Aşkın ile canı feda eylerim.*

Ferhat ile Şirin hikâyesinden alınan bu parçanın biçim, üslup ve içerik özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    Olayların aktarımında düzyazının (nesir), duyguların ifadesinde ise saz eşliğinde söylenen şiirin (nazım) tercih edilmesiyle nazım-nesir karışık anlatım sergilenmiştir.
  2. B
    Metindeki manzum bölüm, geleneksel Türk halk şiiri yapısına uygun olarak 1111'li hece ölçüsüyle kaleme alınmıştır.
  3. C
    Ferhat’ın dağları delmesi gibi olağanüstü unsurlar barındırsa da olayların geçtiği çevre ve karakterler masallardaki gibi tamamen belirsiz ve hayalî değildir.
  4. Taşıdığı olağanüstü motifler ve anlatım biçimi göz önüne alındığında bu parça, halkın inanç dünyasına dayanan ve doğruluğuna inanılan bir 'efsane' örneğidir.Cevap
  5. E
    Manzum kısımda dize sonlarındaki 'eylerim' ve 'söylerim' sözcüklerinde yer alan '-rim' sesleri, aynı dilbilgisel işlevlere sahip olduğu için rediftir.

Cevap

Taşıdığı olağanüstü motifler ve anlatım biçimi göz önüne alındığında bu par��anın bir efsane örneği olduğunu iddia eden yargı yanlıştır; çünkü bu metin nazım-nesir karışık yapısı, saz eşliğinde söylenen manzum kısımları ve konusu itibarıyla bir halk hikâyesidir.
Parça, biçimsel olarak nazım ve nesrin bir arada kullanıldığı, aşk konusunu işleyen bir halk hikâyesinden alınmıştır. Efsaneler ise tamamen düzyazı formunda olup şiirsel (manzum) kısımlara ve saz eşliğinde söylemelere yer vermezler. Dolayısıyla bu metnin efsane olduğunu savunan ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Metnin biçimsel yapısını incelemek.
Olayların düzyazı (nesir) ile anlatıldığı, duyguların ise dörtlük (nazım) ile dile getirildiği görülür. Bu yapı halk hikâyelerine özgüdür.
Metnin hangi edebi türe ait olduğunu belirlemek için ilk olarak biçimsel özelliklerin tespit edilmesi gerekir.
2
Manzum kısımdaki hece ölçüsünü ve ahenk unsurlarını analiz etmek.
Dizelerdeki heceler sayıldığında 1111'li hece ölçüsüyle yazıldığı belirlenir. Dize sonlarında 'eylerim' ve 'söylerim' kelimelerindeki '-rim' seslerinin (geniş zaman ve şahıs eki) redif olduğu tespit edilir.
Parçanın şiirsel ve teknik özelliklerinin doğruluğunu denetlemek.
3
Halk hikâyesi ile efsane türünü karşılaştırmak.
Efsanelerin inanç temelli, kısa, şiirsel bölümler içermeyen düzyazı anlatıları olduğu; oysa Ferhat ile Şirin'in ise sevgi ve kahramanlık temalı, nazım-nesir karışık bir halk hikâyesi olduğu belirlenir.
Efsane seçeneğinin neden yanlış olduğunu ve parçanın türünü netleştirmek.

Anahtar Kavram

Halk hikâyelerinin nazım-nesir karışık yapısı, ahenk özellikleri ve efsane gibi diğer halk anlatısı türlerinden farkları
Bu soruyu puanla

Konular

Halk Anlatıları (Halk Hikâyeleri, Masal, Efsane, Dede Korkut)

Bu konudan daha fazla soru