Soru

Zorluk: OrtaYazılı Dönem (Göktürk Yazıtları ve Uygur Metinleri)

"Üstte mavi gök, altta yağ��z yer kılındıkta, ikisi arasında insanoğlu kılınmış. İnsanoğlunun üzerine ecdadım Bumin Kağan, İstemi Kağan oturmuş. Oturarak Türk milletinin ilini, töresini tutuvermiş, düzene sokuvermiş. Dört taraf hep düşman imiş. Ordu sevk ederek dört taraftaki milleti hep almış, hep tabi kılmış..."

Modern Türkçe çevirisi verilen bu parçadan hareketle, ait olduğu yazıtlar ve yazılı dönemin bu ilk evresi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    Devlet yönetimi, egemenlik anlayışı ve Türk töresinin şekillenişi hakkında önemli bilgiler sunduğu
  2. B
    Gök Tanrı inancının izlerini taşıyan kozmolojik bir dünya görüşünü yansıttığı
  3. C
    Türk edebiyatının ilk söylev örneği kabul edilen, gelişmiş ve sanatlı bir düzyazı diline sahip olduğu
  4. Uygur metinlerinde sıklıkla rastlanan Budizm ve Manihaizm dinlerine ait felsefi ve dini terimlerin ilk olgun örneklerini barındırdığıCevap
  5. E
    Yabancı dillerin etkisinden uzak, büyük oranda millî ve özgün nitelikler taşıyan bir dille kaleme alındığı

Cevap

Uygur metinlerinde sıklıkla rastlanan Budizm ve Manihaizm dinlerine ait felsefi ve dini terimlerin ilk olgun örneklerini barındırdığı ifadesi söylenemez.
Verilen metin, Göktürk Dönemi'ne ait olan Kül Tigin veya Bilge Kağan Yazıtları'ndan (Orhun Abideleri) alınmıştır. Göktürk Yazıtları'nda Gök Tanrı inancının ve millî unsurların hâkim olduğu bir dil kullanılır. Budizm ve Manihaizm dinlerine ait felsefi ve dini terimler ise yazılı dönemin ikinci evresi olan Uygur Dönemi metinlerinde yer alır. Bu nedenle, parçanın ait olduğu döneme ait metinlerin Budizm ve Manihaizm terimlerini içerdiği söylenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Alıntılanan metni okuyarak hangi döneme ait olduğunu tespit edin.
Metinde geçen 'Bumin Kağan, İstemi Kağan, Türk milletinin ili, töresi' gibi ifadeler, bu metnin Göktürk Dönemi'ne ait Orhun Yazıtları'ndan alındığını gösterir.
Metnin ait olduğu dönemi doğru belirlemek, o dönemin edebi ve dilsel özellikleri çerçevesinde doğru yorumlama yapabilmek için gereklidir.
2
Seçeneklerde verilen özellikleri Göktürk Dönemi eserlerinin nitelikleriyle karşılaştırın.
Devlet yönetimi, kozmolojik görüş (gök/yer yaratılışı), söylev üslubu ve millî dil özellikleri Göktürk Yazıtları'nın temel nitelikleriyle uyuşmaktadır.
Doğru ve yanlış yargıları ayırt etmek için metnin edebi değerini ve tarihi önemini analiz etmek gerekir.
3
Göktürk Dönemi ile Uygur Dönemi metinleri arasındaki dinsel ve içeriksel farkı inceleyin.
Budizm ve Manihaizm etkisiyle yazılan felsefi ve dini metinler Uygur Dönemi'ne (Altun Yaruk vb.) aittir; Göktürk Yazıtları'nda bu dinlerin etkisi bulunmaz.
İki dönemin temel ayrım noktalarından biri din değişimi ve bunun dile/içeriğe yansımasıdır.

Anahtar Kavram

Göktürk ve Uygur Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri
Bu soruyu puanla