Examkin

Soru

Zorluk: ZorTanzimat I. Dönem Edebiyatı ve Sanatçıları

I. Metin:
*Hakîm-i kanundur asıl şâh-ı cihân,*
*Kânundur o şer'-i medeniyyetin esâsı.*

II. Metin:
*Ne efsunkâr imişsin ey dîdâr-ı hürriyet,*
*Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten.*

Tanzimat I. Dönem şiirinin yapısal ve tematik özelliklerini yansıtmak amacıyla tahtaya yukarıdaki beyitleri yazan bir edebiyat öğretmeni, öğrencilerinden bu metinleri çözümlemelerini istemiştir.

Buna göre öğrencilerin metinlerden hareketle ulaştığı aşağıdaki çıkarımlardan hangisi Tanzimat I. Dönem şiirinin genel özellikleri ve uygulamalarıyla bağdaşmaz?

  1. A
    Metinlerin klasik kaside nazım biçiminin yapısal özelliklerini (beyit birimi, aruz ölçüsü vb.) taşıması, Tanzimat'ın birinci döneminde biçimsel gelenekle olan bağın henüz koparılmadığını gösterir.
  2. B
    Beyitlerde geçen 'kanun', 'medeniyyet', 'hürriyet' gibi kavramlar; Tanzimat I. Dönem sanatçılarının şiire yeni, sosyal ve siyasi bir içerik kazandırdığının en belirgin kanıtıdır.
  3. C
    Divan şiirinde yer alan soyut sevgili ve tabiat temalarının yerine vatan, adalet, hürriyet gibi toplumsal temaların getirilmesi, şiirin işlevine yönelik zihniyet değişimini yansıtır.
  4. Yazıda ve konuşmada dilde sadeleşme ilkesinin hararetle savunulmasının bir sonucu olarak, şiirdeki aruz ölçüsü tamamen terk edilmiş ve millî ölçü kabul edilen hece ölçüsü sistemli şekilde uygulanmıştır.Cevap
  5. E
    Dilde sadeleşme düşüncesinin savunulmasına rağmen her iki beyitte de ağır Arapça ve Farsça tamlamaların bulunması, dönemin kuramsal hedefleri ile pratik uygulamaları arasındaki çelişkiye örnek teşkil eder.

Cevap

Yazıda ve konuşmada dilde sadeleşme ilkesinin hararetle savunulmasının bir sonucu olarak, şiirdeki aruz ölçüsü tamamen terk edilmiş ve millî ölçü kabul edilen hece ölçüsü sistemli şekilde uygulanmıştır.
Doğru seçenek olan yargı, Tanzimat I. Dönem şiirinin gerçekliğiyle uyuşmamaktadır. Dönem şairleri heceyi teoride övmüş olsalar da aruz ölçüsünü tamamen terk etmemişler, aksine en önemli yapıtlarını aruzla kaleme almışlardır. Dolayısıyla bu yargıya ulaşılamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Metinlerin biçimsel özelliklerini incelemek.
Her iki metnin de beyit nazım birimiyle yazıldığı, aruz ölçüsü ve klasik kafiye şeması barındırdığı görülür. Bu durum, biçim yönünden eski (Divan) geleneğin sürdüğünü gösterir.
Tanzimat I. Dönem şiirindeki biçim ve içerik arasındaki hibrit yapıyı tespit etmek için.
2
Metinlerin tematik (içerik) özelliklerini ve kullanılan kavramları analiz etmek.
'Kânun', 'medeniyyet' ve 'hürriyet' gibi kavramlar toplumsal ve siyasi içeriklidir. Bu durum, geleneksel soyut sevgili temalarından uzaklaşılarak somut toplumsal temalara yönelindiğini gösterir.
Tanzimat I. Dönem şiirinde yaşanan zihniyet değişimini ve toplumsal fayda amacını saptamak için.
3
Dönemin dil ve ölçü konusundaki teorik görüşleri ile pratik uygulamalarını karşılaştırmak.
Sanatçılar dilde sadeleşmeyi ve hece ölçüsünü teorik olarak savunmuş olsalar da pratik şiirlerinde aruz ölçüsünü kullanmaya devam etmişler ve Arapça-Farsça unsurlardan tamamen kopamamışlardır.
Teori ve uygulama arasındaki çelişkiyi ve ölçüde aruzun baskınlığını ortaya çıkarmak için.
4
Seçenekleri bu bilgiler doğrultusunda değerlendirerek yanlış çıkarımı bulmak.
Aruz ölçüsünün tamamen terk edilip hece ölçüsünün sistemli uygulandığı iddiası tarihî gerçeklerle uyuşmamaktadır. Bu çıkarım yanlıştır.
Sorunun doğru cevabına ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Tanzimat I. Dönem şiirinin biçim-içerik özellikleri ve teori-uygulama çelişkileri
Bu soruyu puanla

Konular

Tanzimat I. Dönem Edebiyatı ve Sanatçıları

Bu konudan daha fazla soru