Tanzimat I. Dönem Edebiyatı ve Sanatçıları

Tanzimat I. Dönem sanatçıları, klasik edebiyat anlayışından sıyrılarak Batı tarzı yeni türlerde eserler vermiş; bunun yanı sıra dil, sözlük ve halk bilimi (folklor) gibi alanlarda öncü çalışmalar yapmışlardır. Aşağıda sol sütunda bu dönemde kaleme alınan bazı önemli eserler, sağ sütunda ise bu eserlerin edebiyat tarihimiz açısından taşıdığı önem ve işlevler karışık olarak verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki eserleri sağ sütundaki açıklamalarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

*İdrak-i maali bu küçük akla gerekmez,*
*Zira bu terazi bu kadar sıkleti çekmez.*

Tanzimat I. Dönem sanatçısı Ziya Paşa'nın *Terkib-i Bend* adlı eserinden alınan bu beyit ve ait olduğu dönem göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Tanzimat I. Dönemi'nde edebi, sosyal ve siyasi fikirlerin halka ulaştırılmasında süreli yayınlar en önemli araç olmuştur. Aşağıda sol sütunda bu dönemde yayımlanan bazı süreli yayınlar, sağ sütunda ise bu yayınların Türk edebiyatı ve basın tarihindeki önemine dair açıklamalar yer almaktadır. Sol sütundaki süreli yayınları sağ sütundaki doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Tanzimat I. Dönem Türk tiyatrosu ve sanatçıları ile ilgili araştırma yapan bir öğrenci şu çalışma notlarını hazırlamıştır:

I. Şinasi, *Şair Evlenmesi* adlı töre komedisinde görücü usulü evliliğin zararlarını işlerken klasik komedya biçimi ile geleneksel Türk tiyatrosunun (orta oyunu, meddah) güldürü unsurlarını bir arada kullanmıştır.
II. Ahmet Vefik Paşa, Klasisizm akımının etkisiyle Molière'den uyarladığı oyunları Bursa valiliği d��neminde kurduğu tiyatroda sahneleterek tiyatro kültürünün halk arasında yaygınlaşmasını amaçlamıştır.
III. Abdülhak Hamit Tarhan, Tanzimat I. Dönem'in genel sanat anlayışına uygun olarak tiyatroyu toplumu eğiten faydalı bir eğlence olarak görmüş; vatanseverlik ve hürriyet temalarını işlediği oyunlarını halka ulaştırmak amacıyla sahne tekniğine uygun, sade bir dille yazmıştır.

Bu notların hangilerinde bilgi yanlışı yapılmıştır?

Tanzimat I. Dönemi Türk edebiyatında farklı türlerde verilmiş bazı eserler ile bu eserlerin özelliklerini yansıtan açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Vücudun kim hamîr-i mâyesi hâk-i vatandandır
Ne gam râh-ı vatanda hâk olursa cev-i cânımdan

(Vücudunun mayası vatan toprağındandır; vatan yolunda canının cevheri toprak olsa bile ne çıkar?)

Tanzimat I. Dönem şiir anlayışını yansıtan bu beyitle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Aşağıda sol sütunda Tanzimat I. Dönemi'ne ait sanatçılar, sağ sütunda ise bu sanatçıların edebiyatımızdaki ilkler arasında yer alan önemli eserleri verilmiştir. Sanatçıları yazdıkları eserlerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Tanzimat I. Dönem sanatçılarından Ziya Paşa, 1868 yılında Londra'da yayımladığı bir makalede Türk edebiyatının asıl kaynağının halk şiiri ve dili olduğunu savunmuştur. Ancak 1874 yılında yayımladığı antolojinin ön sözünde bu görüşüyle çelişerek Divan edebiyatını Türk edebiyatının asıl kaynağı olarak ilan etmiş ve halk şiirini küçümsemiştir. Onun bu tutarsızlığı, aynı dönemde 'vatarı', 'hürriyeti' gibi kavramları şiire taşıyan yakın arkadaşı Namık Kemal tarafından sert bir dille eleştirilmiştir. Namık Kemal, arkadaşının bu geriye dönüşünü ve çelişkili görüşlerini eleştirmek amacıyla Türk edebiyatının ilk edebi eleştiri eseri kabul edilen yapıtı kaleme almıştır.

Bu parçada bahsedilen edebi gelişmeyle ilgili olarak Ziya Paşa'nın görüş değiştirdiği eserler ve Namık Kemal'in bu duruma tepki olarak yazdığı ilk eleştiri eseri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Tanzimat I. Dönem Türk edebiyatında yeni edebî türlerin ilk örnekleri verilmiş ve edebî hayata yön veren kuramsal tartışmalar yaşanmıştır. Aşağıdaki sol sütunda verilen eserleri, sağ sütunda yer alan edebiyat tarihimizdeki önemleriyle doğru biçimde eşleştiriniz.

I. Metin:
*Bizim tabiî olan şiirimiz ve inşâmız taşra halkı ile İstanbul esnafı arasında ve şuarâ-yı halkiyemiz beyninde hâlâ durmaktadır... Bizim şarkılarımız, mânilerimiz vardır.*

II. Metin:
*Nâ-pâk u kerîh ü bî-nihâyet*
*Eş'âr-ı avâm-ı p��r-kabâhat*
*Şi'r-i şuarâ-yı rebâbî*
*Olmaz ulemâ katında yâbî*
*(Kaba ve kusurlarla dolu avam/halk şiiri temiz ve güzel değildir; rebap çalan halk şairlerinin şiirleri alimler katında değer bulmaz.)*

Yukarıda Tanzimat I. Dönem sanatçılarından Ziya Paşa’ya ait iki farklı metin kesiti verilmiştir. Bu metinlerden hareketle Ziya Paşa ve Tanzimat I. Dönem şiir anlayışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Aşağıdaki sol sütunda verilen Tanzimat I. Dönem Türk edebiyatı şiirlerinden alınmış beyit ve bentleri, sağ sütunda verilen ve bu dizelerin biçim, içerik ve izlek özelliklerini çözümleyen edebi analizlerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda Tanzimat Dönemi Türk edebiyatına ait iki farklı şiir kesiti verilmiştir:

I. Metin:
*Görüp ahkâm-ı asrı ağlarız inşâd-ı hürriyetle*
*Halâs etmek ne müşküldür bu devleti bu milletle*

*Ne efsunkâr imişsin ey didâr-ı hürriyet*
*Esîr-i aşk��n olduk gerçi kurtulduk esâretten*

II. Metin:
*Eyvah! Ne yer, ne yar kaldı,*
*Gönlüm dolu ah ü zar kaldı.*
*Şimdi buradaydı, gitti elden,*
*Gitti ebede gelip ezelden.*

Bu metinler ve temsil ettikleri edebi dönemler/anlayışlar göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tanzimat I. Dönem sanatçılarından olan, edebiyatımızda "vatan şairi" olarak tanınan; İntibah adlı ilk edebi romanı ve Vatan yahut Silistre adlı sahnelenen ilk tiyatro eserini yazan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda verilen Tanzimat I. Dönem sanatçılarını, edebiyat tarihimizdeki en belirgin özellikleri veya unvanlarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini;
Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini?

Namık Kemal'e ait bu dizeler, Tanzimat I. Dönem şiirinin hangi belirgin özelliğini doğrudan yansıtmaktadır?

Şinasi'nin bir kasidesinden alınan:

*Âyînesidir milletin ashâb-ı hükûmet*
*Rânâ görünür orada âsâr-ı adâlet*

dizeleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Tanzimat I. Dönem Türk edebiyatı; sanata, toplumu eğiten ve dönüştüren bir araç misyonu yükleyen şairlerin şekillendirdiği bir edebi evredir. Bu dönem sanatçıları, biçimsel açıdan Divan şiiri geleneğini büyük ölçüde sürdürseler de içerikte vatan, millet, hürriyet, adalet, kanun ve akıl gibi kavramları işleyerek köklü yenilikler yapmışlardır.

Buna göre, aşağıda verilen beyitlerden hangisinin Tanzimat I. Dönem şiir anlayışını yansıttığı söylenemez?

Tanzimat I. Dönem Türk edebiyatında sanatçılar, Batı'dan aldıkları yeni türleri ve geleneksel formları harmanlayarak çok yönlü eserler ortaya koymuşlardır. Aşağıdaki eserleri edebiyat tarihimizdeki türsel özellikleri ve içeriksel önemleriyle doğru bir şekilde eşle��tiriniz.

Tanzimat I. Dönem Türk edebiyatında gazete; edebi türlerin halka ulaştırılmasında, yeni edebi anlayışın yayılmasında ve toplumsal aydınlanmanın sağlanmasında en önemli araç olmuştur. Sanatçılar hem gazete çıkarma girişimlerinde bulunmuş hem de bu yayınlarda önemli edebi ve fikri eserlerini yayımlamışlardır.

Aşağıda sol sütunda verilen gazete açıklamalarını, sağ s��tundaki doğru Tanzimat I. Dönem gazeteleriyle eşleştiriniz.

I. Metin:
*Hakîm-i kanundur asıl şâh-ı cihân,*
*Kânundur o şer'-i medeniyyetin esâsı.*

II. Metin:
*Ne efsunkâr imişsin ey dîdâr-ı hürriyet,*
*Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten.*

Tanzimat I. Dönem şiirinin yapısal ve tematik özelliklerini yansıtmak amacıyla tahtaya yukarıdaki beyitleri yazan bir edebiyat öğretmeni, öğrencilerinden bu metinleri çözümlemelerini istemiştir.

Buna göre öğrencilerin metinlerden hareketle ulaştığı aşağıdaki çıkarımlardan hangisi Tanzimat I. Dönem şiirinin genel özellikleri ve uygulamalarıyla bağdaşmaz?