Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorŞiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)

Gül yüzün görmek için can atar pervâneler,
Aşkının zincirine bağlıdır dîvâneler,
Dertli gönlüme mesken olur hep meyhâneler,
Hangi bir dertten yana gözyaşı döker beşer?

Yukarıdaki dörtlükle ilgili olarak;

I. Şiirin ahenk analizinde sözcük kökleri doğru ayrıştırıldığında dizeler arasında dört ses benzerliğine dayanan zengin kafiye olduğu görülür.
II. Ek halindeki redif belirlenirken kök sınırının karıştırılması durumunda, "-neler" kısmı redif kabul edilerek kafiye türü yanlışlıkla "tam kafiye" veya "yarım kafiye" olarak saptanabilir.
III. Şiir, hece ölçüsünün 7+7 duraklı 14'lü kalıbıyla yazılmıştır.
IV. Hem ek hem de kelime biçiminde redife yer verilmiştir.

yargılarından hangileri doğrudur?

  1. A
    I ve II
  2. B
    I ve III
  3. C
    II ve IV
  4. I, II ve IIICevap
  5. E
    II, III ve IV

Cevap

I, II ve III öncüllerini içeren seçenek doğrudur.
Dörtlük incelendiğinde kelime köklerinin 'pervâne', 'dîvâne' ve 'meyhâne' olduğu görülür. Dize sonundaki '-ler' çoğul ekleri aynı görevde olduğu için ek halinde rediftir. Köklerde kalan '-âne' sesleri ise zengin kafiyedir, çünkü uzun ünlü 'â' iki ses değerindedir ve toplamda dört ses benzerliği (â:2, n:1, e:1) mevcuttur. Eğer kök sınırı karıştırılıp '-neler' redif alınsaydı, geride kalan 'â' sesi nedeniyle yanlışlıkla yarım veya tam kafiye saptanacaktı. Ayrıca şiir 7+7 duraklı 14'lü hece ölçüsüyle yazılmıştır ve dize sonlarında tekrarlanan ortak bir kelime bulunmadığından kelime şeklinde redif yoktur. Dolayısıyla I, II ve III numaralı yargılar doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin hece sayılarını ve durak yapısını incelemek.
Tüm dizelerin 14 heceli olduğu görülür (Gül-yü-zün gör-mek i-çin / can a-tar per-vâ-ne-ler). Duraklar ise kelime bölünmesi yaşanmadan 7+7 şeklinde ayrılmıştır. Bu durum üçüncü öncülü doğrular.
Şiirde kullanılan ölçü ve durak düzenini tam olarak saptamak ahenk analizinin temel aşamasıdır.
2
Dize sonlarındaki kelimelerin morfolojik (k��k-ek) analizini yapmak.
"pervâne-ler", "dîvâne-ler", "meyhâne-ler" kelimelerindeki "-ler" eki çoğul ekidir. Kelime kökleri ise sırasıyla "pervâne", "dîvâne" ve "meyhâne" biçimindedir. Dolayısıyla ek halindeki redif yalnızca çoğul eki olan "-ler"dir.
Redif ve kafiyenin doğru ayrılabilmesi için sözcük kökünün sınırlarının doğru belirlenmesi gerekir.
3
Köklerdeki ses ortaklıklarını saptayıp kafiye türünü bulmak.
Kelimelerin köklerinde ortak olan sesler "-âne" biçimindedir. Türk şiirinde uzun ünlüler iki ses gücünde kabul edildiği için "â" (2 ses) + "n" (1 ses) + "e" (1 ses) = 4 ses benzerliğiyle zengin kafiye oluşur. Bu durum birinci öncülü doğrular.
YKS müfredatında uzun ünlülerin iki ses değerinde kabul edildiği bilgisini kullanarak kafiye türünü doğru saptamak.
4
Yaygın bir kavramsal hata olan kök-ek karıştırma durumunu analiz etmek.
Öğrenci eğer kelime köklerini hatalı analiz edip dize sonundaki "-neler" kısmını redif zannederse, kökte geriye kalan "pervâ", "dîvâ", "meyhâ" kısımlarında sadece "â" sesini ortak bulacaktır. Bu durumda "â" sesini iki ses kabul ederse "tam kafiye", tek ses kabul ederse "yarım kafiye" yanılgısına düşecektir. Bu durum ikinci öncülü doğrular.
Çeldirici seçeneklerin ve öğrenci yanılgılarının mantıksal zeminini değerlendirmek.
5
Şiirde kelime şeklinde redif olup olmadığını kontrol etmek.
Şiirin dize sonlarında yazılış ve görevleri aynı olan herhangi bir kelime tekrarı bulunmadığından kelime halinde redif yoktur. Bu durum dördüncü öncülün yanlış olduğunu gösterir.
Redif türlerinin şiirdeki varlığını tam olarak denetlemek.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)
Bu soruyu puanla

Konular

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)

Bu konudan daha fazla soru