Examkin

Soru

Zorluk: OrtaBeş Tümel

Klasik mantık dersinde Porphyrios Ağacı konusunu işleyen bir öğretmen, tahtaya şu hiyerarşik sıralamayı yazar:

Canlı →\rightarrow Hayvan →\rightarrow Eklem Bacaklı →\rightarrow Böcek →\rightarrow Arı

Öğretmen, öğrencilerden bu kavramlar arasındaki ilişkileri "beş tümel" (cins, tür, ayrım, özgülük, ilinti) çerçevesinde analiz etmelerini ister. Öğrencilerin yaptığı bazı değerlendirmeler şunlardır:

I. "Böcek" kavramı, "Eklem Bacaklı" kavramına göre tür; "Arı" kavramına göre ise cinstir.
II. "Bal yapma" özelliği sadece arıya ait olduğundan "özgülük", arının "sarı-siyah çizgili olması" ise "ilinti"dir.
III. "Eklem bacaklı olma" özelliği, böceği diğer hayvanlardan ayıran temel yapısal özellik olduğundan "özgülük" olarak sınıflandırılmalıdır.

Buna göre, öğrencilerin yaptığı değerlendirmelerden hangileri doğrudur?

  1. A
    Yalnız I
  2. B
    Yalnız III
  3. C
    I ve III
  4. I ve IICevap
  5. E
    I, II ve III

Cevap

Birinci ve ikinci değerlendirmelerin doğru olduğu, üçüncünün ise yanlış olduğu öncülleri içeren seçenek doğru cevaptır.
Birinci öncülde belirtilen cins ve tür kavramlarının göreliliği mantıksal açıdan doğrudur; zira böcek kavramı eklem bacaklıya göre daha dar kapsamlı olduğundan tür, arıya göre daha geniş kapsamlı olduğundan cinstir. İkinci öncüldeki 'bal yapma' sadece arı türüne özgü bir nitelik olduğundan özgülük, 'sarı-siyah çizgili olma' ise arının özünü değiştirmeyen ve başka türlerde de bulunabilen bir nitelik olduğundan ilintidir. Üçüncü öncüldeki 'eklem bacaklı olma' ise bir ayrım özelliğidir, özgülük değildir. Bu nedenle doğru değerlendirmeler sadece birinci ve ikinci öncüllerde yer almaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Hiyerarşideki cins ve tür kavramlarının göreliliğini inceleme.
"Böcek" kavramının "Eklem Bacaklı" kavramının altında (tür), "Arı" kavramının ise üstünde (cins) yer aldığı görülür.
Cins ve tür ilişkilerinin mutlak değil göreli olduğunu belirlemek için.
2
Özgülük ve ilinti ayrımını değerlendirme.
"Bal yapma" arı türüne has bir özellik olduğundan özgülük, "sarı-siyah çizgili olma" ise arının özsel yapısını belirlemeyen geçici/rastlantısal bir özellik olduğundan ilintidir.
Özgülük (bir türe has özellik) ve ilinti (genel veya arızi özellik) ayrımını doğru yapmak için.
3
Ayrım kavramını inceleme.
"Eklem bacaklı olma" özelliği, böceği yakın cinsinden ayıran temel yapısal fark olduğu için özgülük değil "ayrım"dır.
Ayrım ile özgülük kavramlarının birbiriyle karıştırılmasını önlemek için.

Anahtar Kavram

Klasik mantıkta kavramlar arası hiyerarşiyi ve nitelikleri belirleyen beş tümel (cins, tür, ayrım, özgülük, ilinti) kavramları ve aralarındaki farklar.
Bu soruyu puanla

Konular

Beş Tümel

Bu konudan daha fazla soru