Tüm alıştırma soruları

Soru 3841Soru →

İskelet kaslarının kasılma mekanizmasını açıklayan "Huxley’in Kayan İplikler Modeli"ne göre, gevşeme halindeki bir sarkomerin kasılma evresine geçişi sürecinde aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir?

A bandının boyunun sabit kalması

Aktin filamentlerinin boyunun kısalması

Miyozin filamentlerinin boyunun kısalması

I bandının genişliğinin artması

H bandının genişliğinin artması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: A bandının boyunun sabit kalması

Cevap

İskelet kasının kasılması sırasında sarkomerdeki A bandının boyu değişmeden sabit kalır.

Kayan İplikler Modeli'ne göre, kasılma sırasında aktin ve miyozin filamentlerinin boyu değişmez. A bandı, miyozin filamentlerinin kapladığı bölgeyi temsil ettiği için, miyozin boyu sabit kaldığından A bandının boyu da kasılma ve gevşeme sırasında her zaman sabit kalır.

Adım Adım Çözüm

1

Kayan İplikler Modeli'ne göre filamentlerin yapısını analiz etme

Aktin ve miyozin filamentlerinin boyunun kasılma sırasında değişmediği belirlenir.

Bu modelde kasılma, protein iplikçiklerinin kısalmasıyla değil, birbirleri üzerinde kaymasıyla gerçekleşir.

2

Bantlardaki değişimleri değerlendirme

Z çizgilerinin birbirine yaklaşmasıyla I ve H bantlarının daraldığı, sarkomer boyunun kısaldığı görülür.

Aktinler miyozinlerin üzerine kayınca aradaki boşluklar kapanır.

3

A bandının tanımını kontrol etme

A bandının boyu miyozin filamentinin boyuna eşit olduğu için değişmediği sonucuna varılır.

Miyozin filamentleri yapısal olarak kısalmadığı için onları kapsayan bölge olan A bandı sabit kalır.

Anahtar Kavram

Huxley'in Kayan İplikler Modeli ve Sarkomer Değişimleri

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 3842Soru →

İskelet kaslarında bir sinirsel uyarının etkisiyle gerçekleşen kasılma sürecindeki olayları, uyarının motor uç plağa ulaşmasından itibaren gerçekleşme sırasına göre diziniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İskelet kasının kasılma süreci; asetilkolin salgılanması, sarkolemmada aksiyon potansiyeli oluşumu, T-tüpleri aracılığıyla kalsiyum salınımı, kalsiyumun troponine bağlanması ve son olarak aktin-miyozin etkileşimiyle gerçekleşen kayma hareketi şeklinde sıralanır.

Doğru sıralama, uyarının önce nörondan kasa geçmesini, ardından kas zarında yayılarak iç organelleri (sarkoplazmik retikulum) etkilemesini ve son olarak proteinlerin birbiri üzerinde kaymasını ifade eder. Bu süreç; salgılanma, uyarılma, iyon yayılımı ve protein etkileşimi mantığına dayanır.

Adım Adım Çözüm

1

Sinirsel uyarının kimyasal iletiye dönüşümü

Sinaptik boşluğa asetilkolin salınır.

Uyarı nörondan kas hücresine nörotransmitterler aracılığıyla geçer.

2

Kas hücresinin elektriksel uyarılması

Sarkolemmada (hücre zarı) aksiyon potansiyeli başlar.

Asetilkolin reseptörlere bağlanarak zarı depolarize eder.

3

Hücre içi iyon salınımı

Sarkoplazmik retikulumdan kalsiyum iyonları serbest bırakılır.

T-tüpleri elektriksel uyarıyı sarkoplazmik retikuluma ileten kanallardır.

4

Kasılma proteinlerinin etkileşimi

Aktin filamentleri üzerindeki miyozin bağlanma bölgeleri açılır.

Kalsiyum iyonlarının troponine bağlanması, engelleyici yapıların (tropomiyozin) yer değiştirmesini sağlar.

5

Kayma mekanizması (Huxley Teorisi)

Aktinler miyozinler üzerinde kayar ve sarkomer boyu kısalır.

Miyozin başlarının ATP harcayarak aktini çekmesi fiziksel kasılmayı tamamlar.

Anahtar Kavram

Kas Kasılmasının Fizyolojik Aşamaları

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 3843Soru →

Çizgili bir kasın kasılması sürecini açıklayan "Kayan İplikler Modeli"ne göre, sarkomerde meydana gelen değişimler incelendiğinde aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Kasılma sırasında I bandının daralması ve A bandının boyunun değişmeden kalması

Aktin filamentlerinin boyunun kısalmasıyla sarkomerin toplam boyunun küçülmesi

H bandının genişlemesiyle birlikte iki Z çizgisinin birbirinden uzaklaşması

Miyozin filamentlerinin boyunun kısalması sonucu A bandının daralması

Kasılma sürecinde kasın toplam hacminin ve kütlesinin belirgin şekilde artması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kasılma sırasında I bandının daralması ve A bandının boyunun değişmeden kalması

Cevap

Kasılma sırasında I bandının daralması ve A bandının boyunun değişmeden kalması doğrudur.

Çizgili kasların kasılması sırasında aktin filamentleri miyozin filamentleri üzerinde merkeze doğru hareket eder. Bu süreçte sadece aktinlerin bulunduğu I bandı daralır. A bandı ise miyozin filamentlerinin tüm uzunluğunu kapsadığı ve miyozinlerin boyu değişmediği için sabit kalır.

Adım Adım Çözüm

1

Sarkomer yapısındaki bantların neyi temsil ettiğini belirleme

A bandı miyozin filamentinin boyunu, I bandı sadece aktinlerin bulunduğu bölgeyi, H bandı ise sadece miyozinlerin bulunduğu bölgeyi temsil eder.

Modeli analiz edebilmek için yapısal bileşenlerin sınırlarını bilmek gerekir.

2

Kasılma sırasında gerçekleşen mekanik hareketin yönünü analiz etme

Aktin filamentleri miyozinlerin üzerinde sarkomerin merkezine (H bandına doğru) kayar.

Bu hareket, Z çizgilerinin birbirine yaklaşmasına ve sarkomerin kısalmasına yol açar.

3

Hareketin bantlar üzerindeki etkisini değerlendirme

I bandı ve H bandı daralır, A bandı (miyozin boyu) sabit kalır, aktin ve miyozin ipliklerinin kendi boyları değişmez.

Filamentlerin boyu sabittir, sadece konumları ve üst üste binme miktarları değişir.

Anahtar Kavram

Huxley'in Kayan İplikler Modeli

Daha Fazla Pratik

Kasılma sırasında gerçekleşen kimyasal olayların (kalsiyum salınımı, ATP harcanması) sırasını gözden geçirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 3844Soru →

Huxley'in Kayan Filamanlar Modeli'ne göre, çizgili bir kasın kasılması sürecinde sarkomerde meydana gelen değişimler ile bu değişime uğrayan yapıları eşleştirmeniz istenmektedir. Aşağıdaki yapıları kasılma sırasındaki durumlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşmeler şu şekildedir: A bandı miyozin boyuna eşit olduğu için değişmez; I bandı aktinlerin hareketiyle daralır; H bandı aktinler arası boşluk olduğu için küçülür; aktin ve miyozin filamentlerinin ise boyu asla değişmez.

Kayan Filamanlar Modeli'ne göre A bandı (miyozin boyu) ve filamentlerin (aktin-miyozin) kendi boyları değişmezken; I bandı, H bandı ve sarkomerin toplam boyu daralır.

Adım Adım Çözüm

1

A bandının kapsamını belirle.

A bandı miyozin filamentinin boyuna eşittir.

Miyozin filamentleri yapısal olarak kısalmadığı için A bandı genişliği sabit kalır.

2

I ve H bandındaki değişimleri analiz et.

Aktinlerin merkeze kaymasıyla I ve H bölgeleri daralır.

Bu bölgeler filamentlerin birbiriyle örtüşmediği 'boşlukları' temsil eder; örtüşme arttıkça boşluklar azalır.

3

Filamentlerin (proteinlerin) boyunu değerlendir.

Aktin ve miyozin proteinlerinin boyu sabit kalır.

Kayan Filamanlar Modeli'ne göre kasılma, proteinlerin kısalması değil, birbirleri üzerinde kayması olayıdır.

Anahtar Kavram

Huxley'in Kayan Filamanlar Modeli

Soru 3845Soru →

İskelet kaslarının kasılma mekanizmasını açıklayan 'Kayan İplikler Modeli'ne göre, bir sarkomerin kasılması sürecinde gerçekleşen değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

İki Z çizgisi birbirine yaklaşır ve sarkomerin boyu kısalır.

I bandının boyu daralırken, H bandı küçülür veya tamamen kaybolur.

Aktin ve miyozin filamentlerinin her birinin boyu kısalır.

Kasın hacmi ve kütlesi değişmezken, eni artar ve boyu kısalır.

A bandının boyu, miyozin filamentinin boyuna eşit olduğu için değişmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aktin ve miyozin filamentlerinin her birinin boyu kısalır.

Cevap

Kasılma sırasında aktin ve miyozin filamentlerinin boyunun kısalacağı ifadesi yanlıştır; bu ipliklerin boyu kasılma ve gevşeme sırasında sabit kalır.

Kayan iplikler modelinde en kritik nokta, aktin ve miyozin filamentlerinin boylarının asla değişmemesidir. Kasılma, aktinlerin miyozinler üzerinde kayarak merkeze yaklaşması sonucu sarkomerin kısalmasıdır. Bu nedenle filamentlerin boyunun kısalacağını belirten ifade biyolojik olarak yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Kayan İplikler Modeli'ndeki temel kuralı hatırla.

Huxley'in modeline göre kasılma, protein iplikçiklerinin boyca kısalmasıyla değil, birbirleri üzerinde kaymasıyla gerçekleşir.

Modelin özü, filamentlerin (aktin ve miyozin) sabit uzunlukta kalmasıdır.

2

Sarkomer üzerindeki bantların değişimini analiz et.

Z çizgileri yaklaşır (Sarkomer kısalır), I ve H bantları daralır, A bandı (miyozin boyu) değişmez.

Aktinlerin merkeze (M çizgisine) doğru hareketi bu görsel değişimlere yol açar.

3

Kasın fiziksel bütünlüğünü değerlendir.

Kasın boyu kısalırken eni artar, ancak toplam hacim ve kütle korunur.

Madde eklenmesi veya çıkarılması söz konusu olmadığı için kütle ve hacim sabittir.

Anahtar Kavram

Huxley'in Kayan İplikler Modeli

Daha Fazla Pratik

Gevşeme sırasında gerçekleşen olayları (Z çizgilerinin uzaklaşması, H bandının tekrar görünür olması) bu model üzerinden tekrar ediniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 3846Soru →

Çizgili bir kasın uyarılması ve kasılması sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, uyarının motor nörondan kas hücresine iletilmesinden itibaren ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sıralama; asetilkolin salgılanması, kas zarı boyunca impulsun yayılması, sarkoplazmik retikulumdan kalsiyum iyonlarının salınması, kalsiyumun troponine bağlanması ve son olarak aktin ile miyozin filamentlerinin birbiri üzerinde kayması şeklinde gerçekleşir.

Süreç, sinirsel bir uyarı (asetilkolin) ile başlar, ardından elektriksel bir yanıt (aksiyon potansiyeli), iyonik bir değişim (kalsiyum salınımı), moleküler bir etkileşim (troponin bağlanması) ve en son mekanik bir hareket (filamentlerin kayması) ile tamamlanır.

Adım Adım Çözüm

1

Kimyasal Uyarılma

Asetilkolin (ACh) salınımı

Sinirsel uyarının kas hücresine iletilmesi için nörotransmitterlerin sinaptik boşluğa bırakılması gerekir.

2

Elektriksel Değişim

Aksiyon potansiyeli

ACh'nin reseptörlere bağlanması kas hücresi zarında depolarizasyona yol açar.

3

İyonik Aktivasyon

Kalsiyum (

Ca^{2+}

) yayılımı

Elektriksel sinyal, SR kanallarını açarak iyonların sitoplazmaya (sarkoplazma) geçmesini sağlar.

4

Moleküler Hazırlık

Bağlanma bölgelerinin açılması

Kalsiyumun troponine bağlanması, miyozin başının aktine tutunmasını engelleyen tropomiyozin bariyerini kaldırır.

5

Mekanik Kasılma

Sarkomerin kısalması

Huxley'in Kayan İplikler Modeli'ne göre, aktinler miyozinler üzerinde kayarak kas boyunu kısaltır.

Anahtar Kavram

Huxley Kayan İplikler Modeli ve Kas Kasılmasının Fizyolojisi

Soru 3847Soru →

İnsan vücudundaki kemik dokunun yapısını oluşturan birimler ile bu birimlerin temel özellikleri arasındaki eşleştirmeleri yapınız.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Osteosit, lakünlerde bulunan kemik hücreleriyle; Periost, kemiğin enine büyümesini sağlayan zarla; Havers kanalı, boyuna uzanan kan damarı yollarıyla; Volkmann kanalı ise bu kanalları birbirine bağlayan enine yollarla eşleşir.

Kemik dokunun anatomik yapısında hücreler (osteosit), kan damarı taşıyan kanal sistemleri (Havers ve Volkmann) ve dış koruyucu/büyütücü tabaka (periost) belirli işlevlere sahiptir. Osteositlerin lakünlerde bulunması, periostun enine büyümeyi sağlaması ve kanalların (Havers-boyuna, Volkmann-enine) kemiğin canlılığını sürdürmesi doğru biyolojik tanımlardır.

Adım Adım Çözüm

1

Kemik hücrelerinin adlandırılmasını belirleme.

Osteositlerin kemik hücreleri olduğu ve lakünlerde bulunduğu tespit edilir.

Hücresel düzeydeki yapıların tanınması temel bilgidir.

2

Kemiği dıştan saran ve büyümesini sağlayan yapıyı tanımlama.

Periostun kemiğin enine büyümesi ve onarımından sorumlu dış zar olduğu belirlenir.

Periost ve epifiz plağı (boyuna büyüme) arasındaki ayrımın yapılması gerekir.

3

Sert kemik dokudaki kanal sistemini analiz etme.

Boyuna uzananların Havers, bunları birbirine bağlayan enine olanların Volkmann kanalları olduğu ayırt edilir.

Kemik doku mikroskobik anatomisinin (osteon yapısı) kavranması sağlanır.

Anahtar Kavram

Kemik Dokunun Mikroskobik Yapısı ve Periostun Görevleri

Soru 3848Soru →

İskelet kaslarının kasılma mekanizmasını açıklayan 'Kayan İplikler Modeli'ne göre, kasılma ve gevşeme süreçlerinde sarkomeri oluşturan birimlerin boylarında çeşitli değişimler meydana gelir.

Buna göre, sağlıklı bir insanda çizgili kasın kasılması sürecinde gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kasın boyu kısalırken aktin ve miyozin filamentlerinin boyu da kısalır.

Sarkomerin boyu kısalırken kasın toplam hacminde bir artış gözlenir.

A bandının boyu değişmezken, I ve H bantlarının boyu kısalır.

İki Z çizgisi birbirinden uzaklaşır ve sarkomerin boyu uzar.

Miyozin filamentleri kısalırken aktin filamentleri miyozinlerin üzerine biner.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: A bandının boyu değişmezken, I ve H bantlarının boyu kısalır.

Cevap

Kasılma sırasında A bandının boyu sabit kalırken, I ve H bantlarının boyu kısalır.

Huxley’in Kayan İplikler Modeli'ne göre kasılma sırasında aktin filamentleri miyozinler üzerinde kayarak birbirine yaklaşır. Bu süreçte miyozin boyuna karşılık gelen A bandı sabit kalırken, aktinlerin arasındaki boşluk olan H bandı ve sadece aktinlerin bulunduğu I bandı daralır.

Adım Adım Çözüm

1

Kayan İplikler Modeli'ndeki temel prensibi belirle.

Kasılma sırasında aktin filamentleri miyozin filamentleri üzerinde merkeze doğru kayar.

Sarkomerin boyunun kısalması bu kayma hareketi ile gerçekleşir.

2

Değişmeyen yapıları analiz et.

Aktin boyu, miyozin boyu ve A bandı (miyozin boyuna eşittir) değişmez.

Filamentlerin kendisi kısalmaz, sadece konumları değişir.

3

Değişen yapıları ve hacmi kontrol et.

Sarkomer boyu, I bandı ve H bandı kısalır. Kasın hacmi sabit kalır.

Aktinler merkeze yaklaştığı için aradaki boşluklar (H ve I) daralır; hacim ise fiziksel bir kural olarak korunur.

Anahtar Kavram

Huxley'in Kayan İplikler Modeli

Daha Fazla Pratik

Kasın enerji ihtiyacının karşılanma sırasını (ATP, Kreatin Fosfat, Glikojen) gözden geçirmek konuyu bütünleyecektir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 3849Soru →

İskelet kaslarının kasılma sürecinde, motor nörondan gelen uyarının kas hücresine ulaşmasından sarkomerin kısalmasına kadar geçen süreçte meydana gelen aşağıdaki olayları gerçekleşme sırasına göre diziniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Süreç; nörotransmitter salınımı, zarın elektriksel yük değişimi, kalsiyum iyonlarının serbest kalması, aktin üzerindeki bölgelerin açılması ve son olarak çapraz köprü kurularak filamentlerin birbiri üzerinde kayması şeklinde gerçekleşir.

Sıralama, fizyolojik uyarılma-kasılma eşleşmesi (excitation-contraction coupling) kurallarına dayanmaktadır. Öncelikle kimyasal sinyal (ACh), ardından elektriksel sinyal (aksiyon potansiyeli), sonrasında iyonik değişim (

Ca^{2+}

) ve nihayetinde mekanik hareket (kayma) gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1

Uyarının iletimi

Asetilkolin salınımı ve sarkolemma uyarımı

Sinirsel sinyalin kas hücresine aktarılması için motor uç plaktan kimyasal ileti (ACh) gereklidir.

2

Elektriksel yayılım

T

tübülleri üzerinden elektriksel iletim

Uyarılan sarkolemma, aksiyon potansiyelini hücrenin derinliklerine

T

tübülleriyle taşır.

3

Kalsiyum salınımı

Sarkoplazmada

Ca^{2+}

artışı

T

tübüllerindeki voltaj değişimi, sarkoplazmik retikulumdaki kalsiyum kanallarının açılmasını sağlar.

4

Aktin-Miyozin etkileşimi

Çapraz köprü oluşumu ve kayma

Ca^{2+}

troponine bağlanarak miyozinin aktine tutunacağı bölgeleri örten tropomiyozini kaydırır, böylece miyozin başları aktine bağlanabilir.

Anahtar Kavram

Huxley'in Kayan Filamentler Hipotezi ve Elektromekanik Eşleşme

Daha Fazla Pratik

Kasılma bittikten sonra kalsiyum iyonlarının sarkoplazmik retikuluma nasıl geri döndüğünü (aktif taşıma) ve bu süreçte ATP harcanıp harcanmadığını araştırınız.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3850Soru →

Zn\text{(k)} + HNO_3\text{(suda)} \rightarrow Zn(NO_3)_2\text{(suda)} + NH_4NO_3\text{(suda)} + H_2O\text{(s)}

Yukarıda denkleştirilmemiş halde verilen redoks tepkimesi en küçük tam sayılarla denkleştirildiğinde, solda verilen ifadeler ile sağda verilen değerler nasıl eşleşmelidir?

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İndirgen özellik gösteren maddenin katsayısı 4; yükseltgenen atomun yükseltgenme basamağındaki değişim miktarı 2; alınan ya da verilen toplam elektron sayısı 8; indirgenme ürünü olan bileşiğin katsayısı 1 ile eşleşir.

Çinko atomu metalik formdan +2 yüklü iyona yükseltgenirken 2 elektron verir. Nitrik asitteki azot atomu ise amonyum iyonunun yapısındaki azota (-3) dönüşerek 8 elektron alır. Alınan ve verilen elektronları eşitlemek için çinkonun katsayısı 4, amonyum nitratın katsayısı 1 alınır. Böylece toplam aktarılan elektron sayısı 8 olur.

Adım Adım Çözüm

1

Elementlerin yükseltgenme basamakları belirlenir.

Girenlerdeki

Zn

elementi sıfır,

HNO_3

'teki

N

atomu +5 yükseltgenme basamağındadır. Ürünlerdeki

Zn(NO_3)_2

'de

Zn

iyonu +2,

NH_4NO_3

'teki amonyum iyonunun (

NH_4^+

) azotu -3, nitrat iyonunun (

NO_3^-

) azotu ise +5 yükseltgenme basamağındadır.

Yarı tepkimeleri yazabilmek için elektron alışverişine katılan atomları belirlemek gerekir.

2

Alınan ve verilen elektron sayıları yazılarak yarı tepkimeler oluşturulur.

Yükseltgenme yarı tepkimesi:

Zn \rightarrow Zn^{2+} + 2e^-

şeklindedir. İndirgenme yarı tepkimesi:

N^{5+} + 8e^- \rightarrow N^{3-}

şeklindedir.

Alınan ve verilen elektron miktarlarını eşitlemek için bu oranlar gereklidir.

3

Alınan ve verilen elektron sayıları uygun katsayılarla eşitlenir.

Yükseltgenme yarı tepkimesi 4 ile çarpılarak alınan ve verilen elektron sayısı 8'de eşitlenir:

4Zn \rightarrow 4Zn^{2+} + 8e^-

. Bu durumda

Zn

'nin katsayısı 4, indirgenme ürünü olan

NH_4NO_3

'ın katsayısı ise 1 olur.

Redoks tepkimelerinde alınan elektron sayısı verilen elektron sayısına eşit olmak zorundadır.

4

Tepkimeye giren ve çıkan diğer atomların (seyirci iyonlar, hidrojen ve oksijen) denkliği kurulur.

Ürünlerdeki toplam azot (

N

) sayısı, 8 adet

Zn(NO_3)_2

'den ve 2 adet

NH_4NO_3

'tan gelmek üzere toplam 10'dur. Bu nedenle girenlerdeki

HNO_3

katsayısı 10 yapılır. Hidrojen dengesini sağlamak için ürünlerdeki

H_2O

'nun katsayısı 3 olarak belirlenir. Oksijen atomları kontrol edildiğinde her iki tarafta da 30 adet oksijen olduğu görülerek tepkime denkleştirilir:

4Zn + 10HNO_3 \rightarrow 4Zn(NO_3)_2 + NH_4NO_3 + 3H_2O

.

Kütlenin korunumu yasası gereği reaksiyona giren atom sayısı çıkan atom sayısına eşit olmalıdır.

Anahtar Kavram

Yarı tepkime yöntemi kullanarak ve seyirci iyonları hesaba katarak moleküler redoks tepkimelerinin en küçük tam sayılarla denkleştirilmesi.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3851Soru →

Açık formülü verilen

1

-penten-

3

-in molekülü şu şekildedir:

\text{CH}_2=\text{CH}-\text{C}\equiv\text{C}-\text{CH}_3

Buna göre, bu molekül ile ilgili;

I. Karbon atomlarının hibritleşmeye katılan toplam orbital sayısı $14$ 'tür.
II. $3$ . ve $4$ . karbon atomları ( $\text{C}_3$ ve $\text{C}_4$ ) arasındaki üçlü bağın tamamı $sp-sp$ orbital örtüşmesiyle oluşmuştur.
III. $2$ . ve $3$ . karbon atomları ( $\text{C}_2$ ve $\text{C}_3$ ) arasındaki sigma ( $\sigma$ ) bağı, $sp^2-sp$ orbital örtüşmesiyle kurulmuştur.

yargılarından hangileri doğrudur?

(Moleküldeki karbon atomları IUPAC kurallarına uygun olarak soldan sağa doğru numaralandırılmıştır.)

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Karbon atomlarının hibritleşmeye katılan toplam orbital sayısı 14'tür ve ikinci ile üçüncü karbon atomları arasındaki sigma bağı sp2-sp orbital örtüşmesiyle kurulmuştur.

I. öncülde belirtilen hibritleşmeye katılan toplam orbital sayısı doğrudur; çünkü iki adet

sp^2

karbonundan

2 \times 3 = 6

, iki adet

sp

karbonundan

2 \times 2 = 4

ve bir adet

sp^3

karbonundan

4

olmak üzere toplam 14 orbital hibritleşmeye katılmıştır. III. öncüldeki C2 (

sp^2

) ve C3 (

sp

) atomları arasındaki tekli sigma bağı ise bu iki atomun hibrit orbitallerinin örtüşmesiyle (

sp^2-sp

) oluşur, bu da doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1

Moleküldeki her bir karbon atomunun doğrultu sayısını belirleyerek hibritleşme türlerini saptama.

1. karbon (

sp^2

), 2. karbon (

sp^2

), 3. karbon (

sp

), 4. karbon (

sp

), 5. karbon (

sp^3

) hibritleşmesi yapmıştır.

Karbon atomlarının yaptığı sigma bağı sayısı ve varsa ortaklanmamış elektron çifti toplamı doğrultu sayısını verir. Pi bağları doğrultu olarak sayılmaz.

2

Hibritleşmeye katılan toplam orbital sayısını hesaplama.

Toplam orbital sayısı:

3 + 3 + 2 + 2 + 4 = 14

olarak bulunur.

sp^3

hibritleşmesinde 4,

sp^2

hibritleşmesinde 3,

sp

hibritleşmesinde ise 2 orbital melezleşmeye katılır.

3

Karbon atomları arasındaki bağların orbital örtüşmelerini analiz etme.

C3-C4 arasındaki üçlü bağın 1'i sigma (

sp-sp

), 2'si pi (

p-p

) bağıdır. C2-C3 arasındaki sigma bağı ise

sp^2-sp

örtüşmesiyle oluşmuştur.

Sigma bağları hibrit orbitallerinin uç uca örtüşmesiyle oluşurken, pi bağları hibritleşmeye katılmayan p orbitallerinin yan yana örtüşmesiyle oluşur.

Anahtar Kavram

Karbon atomlarının hibritleşme türlerinin belirlenmesi ve kimyasal bağlardaki orbital örtüşmeleri.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3852Soru →

İnsan fizyolojisinde çizgili kasların çalışma mekanizması, Huxley tarafından ortaya atılan "Kayan İplikler Modeli" ile açıklanmaktadır. Bu modele göre, uyarılmış bir iskelet kasının sarkomerinde gerçekleşen değişimler gözlemlenmiştir.

Buna göre, kasılma sürecinde sarkomer yapısında meydana gelen değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kasılma sırasında hem aktin hem de miyozin filamentlerinin boyu kısalır.

I

bandı daralırken,

A

bandının boyunda herhangi bir değişim meydana gelmez.

Sarkomerin boyu kısalırken, kasın toplam hacminde de belirgin bir azalma görülür.

H

bölgesi genişler ve iki

Z

çizgisi birbirinden uzaklaşarak sarkomerin boyunu uzatır.

Miyozin filamentleri,

Z

çizgilerine doğru hareket ederek sarkomerin merkezini boşaltır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $I$ bandı daralırken, $A$ bandının boyunda herhangi bir değişim meydana gelmez.

Cevap

I

bandının daralması ve

A

bandının boyunun değişmemesi

Kayan iplikler modeline göre kasılma sırasında aktin filamentleri sarkomerin merkezine doğru hareket eder. Bu hareket sonucunda sadece aktin filamentlerinin bulunduğu

I

bandı daralır. Ancak miyozin filamentlerinin boyu değişmediği ve

A

bandı miyozin filamentlerinin boyuna eşit olduğu için

A

bandının boyu sabit kalır.

Adım Adım Çözüm

1

Kayan iplikler modelini analiz et.

Kasılma sırasında aktin filamentlerinin miyozin filamentleri üzerinde merkeze doğru kaydığı belirlenir.

Sarkomerdeki yapısal değişimlerin temel mekanizması budur.

2

Bantlardaki değişimleri değerlendir.

İki

Z

çizgisi birbirine yaklaşır,

H

bölgesi ve

I

bandı daralır.

Aktinlerin merkeze kayması, sadece aktin bulunan bölgelerin (

I

ve

H

) küçülmesine neden olur.

3

Değişmeyen özellikleri teyit et.

Aktin boyu, miyozin boyu ve

A

bandı (miyozin boyu kadar) değişmez.

Miyozin filamentleri hareket etmez ve kısalmaz; dolayısıyla miyozin boyunu temsil eden

A

bandı sabit kalır.

Anahtar Kavram

Huxley'in Kayan İplikler Modeli

Soru 3853Soru →

Destek ve hareket sistemini oluşturan dokulara ait olan aşağıdaki yapıları, bu yapıların temel görevleri veya ayırt edici özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru eşleşmeler: Periost - Kemiklerin enine büyümesi ve onarımı; Havers Kanalı - Sert kemikteki boyuna kanallar; Kırmızı Kemik İliği - Kan hücresi üretimi; Kondrosit - Kıkırdak doku hücreleri şeklindedir.

Doğru eşleşmede; kemiklerin enine büyümesini ve onarımını periost sağlar. Sert kemik dokuda bulunan boyuna kanallar Havers kanallarıdır. Kan hücrelerinin üretim merkezi kırmızı kemik iliğidir. Kıkırdak doku hücrelerine ise kondrosit denir.

Adım Adım Çözüm

1

Periost yapısının incelenmesi

Periostun kemiği dıştan saran, besleyen ve enine büyümeyi sağlayan zar olduğu belirlenir.

Periostun (kemik zarı) anatomik ve fizyolojik görevi budur.

2

Kemik doku içindeki kanalların analizi

Havers kanallarının sert kemik dokuda boyuna uzandığı ve kan damarı taşıdığı sonucuna varılır.

Kemik dokusunun mikroskobik yapısında osteon sisteminin merkezinde Havers kanalları bulunur.

3

İlik çeşitlerinin ve görevlerinin ayırt edilmesi

Kırmızı kemik iliğinin kan hücrelerini ürettiği bilgisiyle eşleştirme yapılır.

Süngerimsi kemikte bulunan kırmızı ilik kan yapımından sorumludur.

4

Hücre tiplerinin eşleştirilmesi

Kondrositin kıkırdak hücresi olduğu teyit edilir.

Osteosit kemik hücresi iken kondrosit kıkırdak hücresidir.

Anahtar Kavram

Destek ve hareket sistemindeki temel doku ve hücre yapıları

Soru 3854Soru →

Gaz fazında gerçekleşen,

2X(g) + Y(g) + 2Z(g) \rightarrow 3W(g)

tepki̇mesi̇ni̇n başlangıç hızını beli̇rlemek amacıyla sabı̇t sıcaklıkta yapılan deney veri̇leri̇ aşağıdaki tabloda veri̇lmi̇şti̇r:

Deney	$[X]$ (mol/L)	$[Y]$ (mol/L)	$[Z]$ (mol/L)	Başlangıç Hızı (mol/(L·s))
1	$0{}1$	$0{}1$	$0{}1$	$4 \times 10^{-5}$
2	$0{}2$	$0{}1$	$0{}1$	$8 \times 10^{-5}$
3	$0{}1$	$0{}3$	$0{}1$	$1{}2 \times 10^{-4}$
4	$0{}2$	$0{}1$	$0{}2$	$3{}2 \times 10^{-4}$

Buna göre, bu tepkimeyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tepkime tek basamakta gerçekleşmiş olup hız bağıntısı

\text{Hız} = k \cdot [X]^2 \cdot [Y] \cdot [Z]^2

şeklindedir.

Tepkime ortamına uygun bir pozitif katalizör eklenirse, tepkimenin aktifleşme enerjisi düşerken entalpi değişimi (

\Delta H

) değeri de azalır.

Tepkimenin hız sabitinin (

k

) sayısal değeri

0{}4

ve birimi

\text{L}^3 \cdot \text{mol}^{-3} \cdot \text{s}^{-1}

'dir.

Sabit sıcaklıkta tepkime kabının hacmi yarıya indirilirse tepkime hızı 8 katına çıkar ve hız sabiti

k

'nın sayısal değeri artar.

Tepkimenin toplam derecesi 5 olup hız sabitinin (

k

) birimi

\text{L}^4 \cdot \text{mol}^{-4} \cdot \text{s}^{-1}

'dir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tepkimenin hız sabitinin ( $k$ ) sayısal değeri $0{}4$ ve birimi $\text{L}^3 \cdot \text{mol}^{-3} \cdot \text{s}^{-1}$ 'dir.

Cevap

Tepkimenin hız sabitinin (

k

) sayısal değeri

0{}4

ve birimi

\text{L}^3 \cdot \text{mol}^{-3} \cdot \text{s}^{-1}

'dir.

Deneysel veriler incelendiğinde tepkimenin hız bağıntısı

\text{Hız} = k \cdot [X] \cdot [Y] \cdot [Z]^2

olarak bulunur. Deney 1 verileri yerine yazıldığında

4 \times 10^{-5} = k \cdot (0{}1) \cdot (0{}1) \cdot (0{}1)^2 \Rightarrow k = 0{}4

elde edilir. Toplam derece 4 olduğundan hız sabitinin birimi

\text{L}^3 \cdot \text{mol}^{-3} \cdot \text{s}^{-1}

olur.

Adım Adım Çözüm

1

Deney 1 ve 2 karşılaştırılarak

X

maddesinin hız bağıntısındaki derecesini belirlemek.

[Y]

ve

[Z]

derişimleri sabit tutulduğunda,

[X]

derişimi

2

katına (

0{}1\text{ M}

'dan

0{}2\text{ M}

'a) çıktığında hız da

2

katına (

4 \times 10^{-5}

'ten

8 \times 10^{-5}

'e) çıkmıştır. Bu durumda tepkime hızı

X

derişimi ile doğru orantılıdır (derecesi 1).

Hız bağıntısında yer alan bir maddenin derişimindeki değişimin hıza olan etkisini bulmak için diğer reaktiflerin derişimlerinin sabit olduğu deneyler seçilir.

2

Deney 1 ve 3 karşılaştırılarak

Y

maddesinin hız bağıntısındaki derecesini belirlemek.

[X]

ve

[Z]

derişimleri sabit tutulduğunda,

[Y]

derişimi

3

katına (

0{}1\text{ M}

'dan

0{}3\text{ M}

'a) çıktığında hız da

3

katına (

4 \times 10^{-5}

'ten

1{}2 \times 10^{-4}

'e) çıkmıştır. Bu durumda tepkime hızı

Y

derişimi ile doğru orantılıdır (derecesi 1).

Y

derişiminin hıza etkisini belirlemek amacıyla

[X]

ve

[Z]

'nin sabit kaldığı deneyler karşılaştırılır.

3

Deney 2 ve 4 karşıla��tırılarak

Z

maddesinin hız bağıntısındaki derecesini belirlemek.

[X]

ve

[Y]

derişimleri sabit tutulduğunda,

[Z]

derişimi

2

katına (

0{}1\text{ M}

'dan

0{}2\text{ M}

'a) çıktığında hız

4

katına (

8 \times 10^{-5}

'ten

3{}2 \times 10^{-4}

'e) çıkmıştır. Bu durumda tepkime hızı

Z

derişiminin karesi ile doğru orantılıdır (derecesi 2).

Z

derişiminin hıza etkisini belirlemek için

[X]

ve

[Y]

'nin derişimlerinin sabit kaldığı deneyler kullanılır.

4

Tepkimenin deneysel hız bağıntısını yazmak ve hız sabitinin (

k

) sayısal değeri ile birimini hesaplamak.

Tepkimenin hız bağıntısı

\text{Hız} = k \cdot [X] \cdot [Y] \cdot [Z]^2

şeklindedir. Herhangi bir deney verisi (örneğin Deney 1) bağıntıda yerine yazıldığında;

4 \times 10^{-5} = k \cdot (0{}1) \cdot (0{}1) \cdot (0{}1)^2 \Rightarrow k = 0{}4

olarak bulunur. Hız sabitinin birimi ise

\text{L}^3 \cdot \text{mol}^{-3} \cdot \text{s}^{-1}

'dir.

Hız sabiti

k

'nın sayısal değeri ve birimi, deneysel hız bağıntısında ölçülen değerler yerine konularak elde edilir.

Anahtar Kavram

Deney verilerinden yararlanarak hız bağıntısının elde edilmesi, reaksiyon derecesinin bulunması, hız sabiti (k) sayısal değeri ile biriminin hesaplanması ve tepkime mekanizmasının yorumlanması.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 3855Soru →

Aşağıda adları verilen karbonil bileşiklerini, aynı dış basınç altındaki kaynama noktalarına göre en düşük olandan en yüksek olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Karbonil bileşiklerinin aynı koşullardaki kaynama noktaları en düşükten en yükseğe doğru sırasıyla; Metanal, Asetaldehit, Propanal ve Propanon şeklindedir.

Bileşiklerin kaynama noktaları belirlenirken öncelikle karbon sayılarına (London kuvvetlerine) bakılır. Karbon sayısı arttıkça kaynama noktası yükseldiğinden 1 karbonlu metanal en düşük, 2 karbonlu asetaldehit ise ondan daha yüksek kaynama noktasına sahiptir. 3 karbonlu izomerlerden keton sınıfı bir bileşik olan propanon, karbonil grubunun konumu ve indüktif etkiler sebebiyle daha yüksek polariteye sahiptir ve bu yüzden propanalden daha yüksek sıcaklıkta kaynar. Doğru sıralama Metanal < Asetaldehit < Propanal < Propanon şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1

Karbon sayısının London kuvvetleri üzerindeki etkisinin analiz edilmesi.

Karbon sayısı arttıkça molekülün temas yüzeyi ve toplam elektron sayısı artar. Bu durum van der Waals (London) çekim kuvvetlerini güçlendirerek kaynama noktasını yükseltir. Buna göre kaynama noktası sıralamasında Metanal (1C) < Asetaldehit (2C) ilişkisi kurulur.

Karbonil bileşiklerinin tamamı polar olup benzer polariteye sahip olduklarında London kuvvetlerinin büyüklüğü kaynama noktasını belirleyen temel faktördür.

2

Aynı karbon sayılı izomer moleküllerin dipol-dipol çekim gücünün karşılaştırılması.

Üç karbonlu aldehit olan propanal ile üç karbonlu keton olan propanon birbirinin fonksiyonel grup izomeridir. Ketonlarda karbonil oksijeninin kısmi negatif yükü, iki taraftaki alkil gruplarının elektron verici (indüktif) etkisiyle daha kararlı hale gelir ve molekülün net dipol momentini artırır. Bu durum propanon molekülleri arasındaki dipol-dipol çekimini propanale göre daha güçlü kılar.

Aynı karbon sayılı aldehit ve ketonların fiziksel özelliklerinin ayrıştırılması.

3

Tüm bileşiklerin elde edilen veriler ışığında sıralanması.

Metanal (1C) < Asetaldehit (2C) < Propanal (3C, aldehit) < Propanon (3C, keton) sıralaması elde edilir.

Hem karbon sayısı hem de fonksiyonel grup izomerliği etkileri birleştirilerek nihai sıralamaya ulaşılır.

Anahtar Kavram

Aldehit ve ketonların moleküller arası etkileşimleri, fiziksel özellikleri ve izomerlik durumlarının kaynama noktasına etkisi.

Soru 3856Soru →

Standart şartlarda (

25\text{ }^{\circ}\text{C}

,

1\text{ atm}

) gerçekleşen,

CO(g) + \frac{1}{2} O_2(g) \rightarrow CO_2(g) \quad \Delta H = -283\text{ kJ}

tepkimesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tepkimede

1\text{ mol } CO(g)

gazı tamamen yandığında açığa çıkan ısı miktarı

-283\text{ kJ}

'dir.

Aynı koşullarda

0,5\text{ mol } CO(g)

gazı tamamen yandığında tepkimenin entalpi değişimi (\Delta H)

-283\text{ kJ}

olur.

Tepkimenin entalpi değişimi,

CO_2(g)

bileşiğinin standart molar oluşum entalpisine eşittir.

Tepkime ekzotermik olduğundan, tepkime süresince sistemin toplam entalpisi azalır.

Tepkimede giren olarak oda koşullarında gaz halindeki

O_2(g)

yerine sıvı haldeki

O_2(s)

kullanılması, elementlerin standart oluşum entalpisi sıfır olduğundan tepkimenin entalpi değişimini etkilemezdi.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tepkime ekzotermik olduğundan, tepkime süresince sistemin toplam entalpisi azalır.

Cevap

Tepkime ekzotermik olduğundan, tepkime süresince sistemin toplam entalpisi azalır.

Tepkimenin entalpi değişimi negatif işaretli (\Delta H = -283\text{ kJ}) olduğu için tepkime ekzotermiktir (ısı veren). Ekzotermik tepkimelerde ürünlerin toplam entalpisi, girenlerin toplam entalpisinden daha küçüktür. Bu nedenle, tepkime süresince sistemin toplam entalpisi azalır. Bu durum, entalpi değişimi ve ısı değişimi kavramlarıyla tamamen uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1

Tepkimenin entalpi değişimi işaretinin incelenmesi

Tepkime entalpisi \Delta H = -283\text{ kJ} olarak verilmiştir. Değerin negatif olması tepkimenin ekzotermik olduğunu gösterir.

Ekzotermik tepkimelerde çevreye ısı verilir ve entalpi değişimi negatif işaretlidir.

2

Entalpi deği��imi ile sistemin entalpi değişimi arasındaki ilişkinin kurulması

Ekzotermik tepkimelerde ürünlerin toplam entalpisi girenlerin toplam entalpisinden küçüktür (H_ürünler < H_girenler).

Entalpi değişimi formülü \Delta H = H_ürünler - H_girenler şeklindedir. Sonucun negatif çıkması ürünlerin entalpisinin daha düşük olduğunu ve tepkime ilerledikçe sistemin toplam entalpisinin azaldığını gösterir.

3

Diğer seçeneklerdeki kavramsal ve sayısal hataların analizi

Açığa çıkan ısının negatif olamayacağı, entalpinin madde miktarı ve fiziksel hallerle değiştiği, girenlerde bileşik olduğundan bunun bir oluşum tepkimesi olmadığı belirlenir.

YKS Kimya müfredatındaki entalpi kavramı, standart oluşum entalpisi tanımı ve fiziksel hal etkisi kuralları doğrulanır.

Anahtar Kavram

Entalpi Değişimi ve Ekzotermik Tepkime Özellikleri

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 3857Soru →

Bir organik bileşiğin yarı açık formülü aşağıda verilmiştir:

CH_3 - CH(OH) - CH_2 - CO - NH_2

Buna göre, bu bileşik ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yapısındaki tüm karbon atomları

sp^3

hibritleşmesi yapmıştır.

Yapısındaki hidroksil (

-OH

) grubunun bağlı olduğu karbon atomu primer (birincil) karbondur.

Yapısında hem alkol (hidroksil) hem de amit fonksiyonel gruplarını bulundurur.

Yapısında karbonil grubu içerdiğinden Tollens ayracı ile gümüş aynası oluşturur.

Karbonil grubundaki çift bağdan dolayı cis-trans izomerisi gösterir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yapısında hem alkol (hidroksil) hem de amit fonksiyonel gruplarını bulundurur.

Cevap

Yapısında hem alkol hem de amit fonksiyonel gruplarını bulundurur ifadesi doğrudur.

Bileşiğin yapısındaki

-OH

grubu alkol (hidroksil) fonksiyonel grubunu,

-CONH_2

grubu ise amit fonksiyonel grubunu temsil eder. Bu nedenle bileşikte hem alkol hem de amit fonksiyonel grupları bir arada bulunmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Bileşikteki fonksiyonel grupları tanımlama

Molekülde

-OH

(hidroksil/alkol) ve

-CONH_2

(amit) fonksiyonel grupları bulunmaktadır.

Bileşiğin sınıfını ve fonksiyonel grup türlerini doğru belirlemek için yapısal formülün analiz edilmesi gerekir.

2

Karbon atomlarının hibritleşme türlerini belirleme

Üç tane doymuş karbon atomu tekli bağ yaptığından

sp^3

, karbonil karbonu (

C=O

) ise bir pi bağı içerdiğinden

sp^2

hibritleşmesi yapmıştır.

Bileşikteki karbon atomlarının hibritleşme durumların�� doğrulayarak ilgili seçeneği analiz etmek.

3

Alkol sınıflandırmasını yapma

Hidroksil grubunun bağlı olduğu karbon atomu iki karbon atomuna doğrudan komşu olduğundan sekonder (ikincil) karbondur.

Alkol grubunun primer veya sekonder olduğunu belirlemek.

4

Tollens ayracı ile etkileşimi inceleme

Amit ve alkol grupları Tollens ayracı ile gümüş aynası oluşturmaz; bu özellik aldehitlere özgüdür.

Bileşiğin kimyasal ayıraçlara karşı davranışını değerlendirmek.

5

Cis-trans izomerliği şartını kontrol etme

Cis-trans izomerliği yalnızca karbon-karbon çift bağlarında (

C=C

) görülür; bu molekülde böyle bir bağ yoktur.

Çift bağ içeren fonksiyonel grupların izomerlik özelliklerini test etmek.

Anahtar Kavram

Organik bileşiklerde fonksiyonel grupların belirlenmesi ve kimyasal özellikleri

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3858Soru →

Belirli bir sıcaklıkta gerçekleşen bazı gaz tepkimeleri ve derişimler cinsinden denge sabitleri ( $K_c$ ) aşağıda verilmiştir:

I. $CO(g) + H_2O(g) \rightleftharpoons CO_2(g) + H_2(g)$ $K_{c1} = X$

II. $CO_2(g) + 4H_2(g) \rightleftharpoons CH_4(g) + 2H_2O(g)$ $K_{c2} = 0{}2$

III. $2CH_4(g) \rightleftharpoons C_2H_6(g) + H_2(g)$ $K_{c3} = 2{}5$

Aynı sıcaklıkta gerçekleşen,

2CO(g) + 5H_2(g) \rightleftharpoons C_2H_6(g) + 2H_2O(g)

tepkimesinin denge sabiti ( $K_c$ ) $1{}6$ olduğuna göre, I. tepkimenin denge sabiti olan $X$ değeri kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 4

Cevap

I. tepkimenin denge sabiti olan

X

değeri

4

'tür.

Net tepkimenin elde edilmesi için I. tepkime 2 ile çarpılmalı (

K_{c1}' = X^2

), II. tepkime 2 ile çarpılmalı (

K_{c2}' = (0{}2)^2 = 0{}04

) ve III. tepkime aynen alınmalıdır (

K_{c3}' = 2{}5

). Bu tepkimelerin toplamı net tepkimeyi verdiğinden, net tepkimenin denge sabiti basamakların denge sabitlerinin çarpımına eşit olur:

K_{c,\text{net}} = X^2 \times 0{}04 \times 2{}5 = 0{}1 X^2

. Soruda verilen

K_{c,\text{net}} = 1{}6

değeri yerine konulursa

0{}1 X^2 = 1{}6 \implies X^2 = 16 \implies X = 4

elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1

Net tepkimenin elde edilebilmesi için basamak tepkimelerine uygulanması gereken katsayı işlemlerini belirlemek.

Net tepkimede girenler kısmında

2\text{ mol } CO(g)

bulunduğundan I. tepkime 2 ile çarpılmalıdır. I. tepkimenin 2 ile çarpılmasıyla oluşan

2\text{ mol } CO_2(g)

ürününü sadeleştirmek için II. tepkime 2 ile çarpılmalıdır. Son olarak, net tepkimedeki

C_2H_6(g)

ürününü elde etmek için III. tepkime aynen alınmalıdır.

Hess Yasası kurallarına göre, net tepkimenin elde edilmesi için basamak tepkimelerinin girenler ve ürünler dengesi kurulmalıdır.

2

Tepkimelere uygulanan katsayı değişimlerine göre yeni denge sabitlerini (

K_c

) hesaplamak.

I. tepkime 2 ile çarpıldığı için yeni denge sabiti

K_{c1}' = X^2

olur. II. tepkime 2 ile çarpıldığı için yeni denge sabiti

K_{c2}' = (0{}2)^2 = 0{}04

olur. III. tepkime aynen alındığı için denge sabiti

K_{c3}' = 2{}5

olarak kalır.

Bir denge tepkimesi herhangi bir

n

sayısı ile çarpıldığında, elde edilen yeni tepkimenin denge sabiti başlangıçtaki denge sabitinin

n

. kuvveti (

K_c^n

) olur.

3

Basamakların yeni denge sabitlerini çarparak net tepkimenin denge sabitine eşitlemek ve

X

değerini bulmak.

K_{c,\text{net}} = K_{c1}' \times K_{c2}' \times K_{c3}'

bağıntısından

1{}6 = X^2 \times 0{}04 \times 2{}5 \implies 1{}6 = X^2 \times 0{}1 \implies X^2 = 16 \implies X = 4

elde edilir.

Birden fazla denge tepkimesi taraf tarafa toplandığında, oluşan net tepkimenin denge sabiti toplanan tepkimelerin denge sabitlerinin çarpımına eşit olur.

Anahtar Kavram

Tepkime denklemlerinin katsayıları değiştirildiğinde veya tepkimeler toplandığında denge sabitinin (

K_c

) nasıl değiştiğini belirleyen kurallar (Hess Yasası'nın denge sabitlerine uygulanması).

Soru 3859Soru →

Sağlıklı bir insanda, uyarılmış bir nöronun akson zarında aksiyon potansiyelinin oluşumu ve sönümlenmesi sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama: Hücre gövdesinden yayılan lokal depolarizasyon dalgasının akson tepciğindeki dinlenme potansiyelini eşik değer seviyesine getirmesi -> Voltaj kapılı sodyum kanallarının açılmasıyla hücre dışındaki sodyum iyonlarının hızla hücre içine akması ve hücre içinin pozitifleşmesi -> Voltaj kapılı sodyum kanallarının kapanması ve eş zamanlı açılan voltaj kapılı potasyum kanalları aracılığıyla potasyum iyonlarının hücre dışına çıkması -> Yavaş kapanan potasyum kanalları nedeniyle hücre dışına potasyum sızmaya devam etmesi ve zar potansiyelinin dinlenme potansiyelinin altına düşmesi -> Sodyum-potasyum pompasının ATP harcayarak iyon konsantrasyonlarını polarize durumdaki dinlenme dengesine ulaştırması şeklindedir.

Aksiyon potansiyeli sürecinde ilk olarak akson tepciğinde eşik değer aşılır. Ardından voltaj kapılı sodyum kanalları açılarak depolarizasyon fazını başlatır. Repolarizasyon fazında sodyum kanalları kapanırken potasyum kanalları açılarak potasyum hücre dışına difüzyonla çıkar. Potasyum kanallarının geç kapanması hiperpolarizasyona yol açar. Son olarak, sodyum-potasyum pompası aktif taşıma ile iyonları eski yerlerine taşıyarak dinlenme potansiyelini (polarizasyon) tekrar sağlar.

Adım Adım Çözüm

1

Eşik değerin aşılmasının belirlenmesi

Zar potansiyelinin eşik değere ulaşması tetikleyici olaydır.

Voltaj kapılı kanalların açılabilmesi için öncelikle eşik değer potansiyeline ulaşılması şarttır.

2

Depolarizasyon evresinin incelenmesi

Sodyum kanallarının açılmasıyla içeri sodyum girişi olur ve hücre içi pozitifleşir.

Depolarizasyon fazı voltaj kapılı sodyum kanallarının açılması ve sodyumun içeri difüzyonu ile gerçekleşir.

3

Repolarizasyon evresinin tespiti

Sodyum kanalları kapanırken potasyum kanalları açılır ve potasyum dışarı çıkar.

Hücre içinin tekrar negatifleşmesi (repolarizasyon), potasyum iyonlarının dışarı çıkmasıyla sağlanır.

4

Hiperpolarizasyon durumunun gözlenmesi

Zar potansiyeli dinlenme potansiyeli değerinin altına düşer.

Voltaj kapılı potasyum kanallarının yavaş kapanması hücre dışına fazladan potasyum sızmasına yol açar.

5

Polarizasyonun (dinlenme durumunun) yeniden tesisi

Sodyum-potasyum pompası aktif taşıma ile iyon dengesini düzenler.

Aktif taşıma yapan pompa sayesinde sodyum ve potasyum iyonları dinlenme konumundaki konsantrasyonlarına geri döner.

Anahtar Kavram

Aksiyon potansiyeli oluşumu sırasında voltaj kapılı kanalların kinetiği ve zar potansiyelindeki değişim sırası

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 3860Soru →

Aşağıda yarı açık formülleri verilen organik bileşikler ile bu bileşiklerin ait olduğu organik bileşik sınıflarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Formülü

CH_3 - O - CH_3

olan bileşik eter,

CH_3 - CH_2 - CHO

olan bileşik aldehit,

CH_3 - CH_2 - CO - NH_2

olan bileşik amit ve

CH_3 - CH_2 - COO - CH_3

olan bileşik ester sınıfı ile eşleşmektedir.

Verilen molekül formüllerindeki karakteristik atom grupları incelendiğinde; dimetil eter yapısındaki alkoksi köprüsüyle eter sınıfına, propanal bileşiği formil grubuyla aldehit sınıfına, propanamit bileşiği karboksamit grubuyla amit sınıfına ve metil propanoat bileşiği ise ester grubuyla ester sınıfına karşılık gelmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

CH_3 - O - CH_3

bileşiğinin fonksiyonel grubu belirlenir.

Yapıda iki metil grubu oksijen köprüsüyle bağlıdır (

-O-

fonksiyonel grubu).

Bu genel gösterim eter sınıfına (R-O-R) aittir.

2

CH_3 - CH_2 - CHO

bileşiğinin fonksiyonel grubu belirlenir.

Yapıda karbonil karbonuna hidrojen bağlıdır (

-CHO

formil grubu).

Bu grup aldehit sınıfı (R-CHO) bileşiklerin karakteristik özelliğidir.

3

CH_3 - CH_2 - CO - NH_2

bileşiğinin fonksiyonel grubu belirlenir.

Yapıda karbonil grubuna amino grubu bağlıdır (

-CONH_2

amit grubu).

Bu fonksiyonel grup amit sınıfı (R-CONH2) bileşikleri gösterir.

4

CH_3 - CH_2 - COO - CH_3

bileşiğinin fonksiyonel grubu belirlenir.

Yapıda açil grubuna alkoksi grubu bağlıdır (

-COOCH_3

ester grubu).

Bu fonksiyonel grup ester sınıfı (R-COOR) bileşiklere özgüdür.

Anahtar Kavram

Organik bileşiklerde karakteristik fonksiyonel grupların tanınması ve bileşik sınıflarının belirlenmesi.

Tahmini Süre:2m 0s

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram