Bitki Biyolojisi

114 soru

Soru 61Soru

Bitkilerde topraktan alınan su ve çözünmüş minerallerin köklerden en üstteki yapraklara kadar taşınması sürecinde farklı mekanizmalar ve yapılar görev almaktadır. Bu iletim süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Minerallerin kök epidermis hücrelerine alınması sırasında metabolik enerji harcanabilirken, bu maddelerin ksilem içerisindeki iletimi pasif fiziksel prensiplere dayanır.

Cevap

Minerallerin kök epidermis hücrelerine alınması sırasında metabolik enerji harcanabilirken, bu maddelerin ksilem içerisindeki iletiminin pasif fiziksel prensiplere dayanması doğrudur.
Bitkiler, mineral elementlerini topraktan alırken genellikle konsantrasyon farkına karşı aktif taşıma gerçekleştirirler ve bu süreçte ATPATP harcanır. Ancak bu mineraller ksileme (odun borularına) ulaştıktan sonra, suyun içinde çözünmüş halde pasif kuvvetler (terleme-çekim, kohezyon, adhezyon) sayesinde enerji harcanmadan yapraklara taşınır. Ksilem hücrelerinin cansız olması bu pasif iletimin zorunlu bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Minerallerin alım mekanizmasını analiz et.
Mineraller kök hücrelerine pasif veya aktif taşıma ile alınır; bitki genellikle topraktan daha yoğun mineral içerdiği için aktif taşıma (ATPATP kullanımı) yaygındır.
Topraktaki mineral derişimi genellikle hücre içinden düşüktür.
2
Kökten ksileme geçiş yolunu (Endodermis) değerlendir.
Casparian şeridi apoplastik yolu keserek maddeleri simplastik yola (hücre zarı kontrolüne) yönlendirir.
Bitkinin merkezi silindire giren maddeleri denetlemesi gerekir.
3
Ksilemdeki taşıma kuvvetlerini incele.
Ksilem hücreleri cansızdır; iletim kohezyon, adhezyon ve terleme-çekim gibi pasif fiziksel kuvvetlerle gerçekleşir (ATPATP harcanmaz).
Cansız dokularda aktif taşıma gerçekleştirilemez.

Anahtar Kavram

Bitkilerde su ve mineral taşınması: Mineral alımı aktif olabilir, ancak ksilemdeki iletim tamamen pasiftir.

Daha Fazla Pratik

Stomaların açılıp kapanma mekanizması ile terleme hızı arasındaki ilişkiyi inceleyen soruları çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 62Soru

Bitkilerde su ve minerallerin köklerden yapraklara doğru taşınmasında rol oynayan mekanizmalar ile bu mekanizmaların temel özelliklerini aşağıda verilen listeden uygun şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kohezyon-Gerilim Kuvveti
Kök Basıncı
Kılcallık
Casparian Şeridi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşmeler şu şekildedir: Kohezyon-Gerilim Kuvveti ile terleme/hidrojen bağları; Kök Basıncı ile ozmotik itme kuvveti; Kılcallık ile adezyon/dar boru etkisi; Casparian Şeridi ile endodermis/seçici geçiş kontrolü.
Kohezyon-gerilim mekanizması terleme ve hidrojen bağlarına; kök basıncı minerallerin yarattığı ozmotik itmeye; kılcallık adezyon kuvvetine; Casparian şeridi ise endodermis katmanındaki seçici geçiş kontrolüne dayanır.

Adım Adım Çözüm

1
Kohezyon-gerilim mekanizmasını analiz etme.
Terleme sonucu yapraklarda oluşan su kaybının yarattığı çekme kuvveti belirlenir.
Çok yüksek ağaçlarda suyun taşınmasındaki en etkili faktör budur.
2
Kök basıncı ve mineraller arasındaki ilişkiyi kurma.
Kök hücrelerindeki aktif taşıma sonucu oluşan ozmotik basınç farkı tespit edilir.
Suyun kökten ksileme itilmesi için gereken hidrostatik basıncı açıklar.
3
Fiziksel etkileşimleri (adezyon) değerlendirme.
Kılcallık etkisi ile adezyon arasındaki bağ kurulur.
Su moleküllerinin boru yüzeyine tutunması kılcallığın temelidir.
4
Anatomik engelleri inceleme.
Endodermis ve Casparian şeridinin suyun yolunu belirlemesi incelenir.
Apoplastik yolun kesintiye uğradığı nokta Casparian şerididir.

Anahtar Kavram

Bitkilerde su ve minerallerin taşınması, fiziksel (kohezyon, adezyon, kılcallık) ve fizyolojik (aktif mineral taşıma, terleme) süreçlerin bir kombinasyonudur.

Daha Fazla Pratik

Guttasyon (damlama) olayının hangi koşullarda ve hangi basınç mekanizmasıyla gerçekleştiğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 63Soru

Çok yıllık odunsu bir bitkinin topraktan aldığı su ve mineralleri köklerden en üstteki yapraklara kadar taşıması sürecinde gerçekleşen olaylar ve bu süreçte etkili olan mekanizmalarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yapraklardaki terleme sonucu oluşan negatif basınç (çekme kuvveti), ksilemdeki su sütununun hidrojen bağları sayesinde kopmadan yükselmesini sağlar.

Cevap

Yapraklardaki terleme sonucu oluşan çekme kuvvetinin suyun kohezyon özelliği ile birlikte su sütununu yükseltmesi ifadesi doğrudur.
Bitkilerde suyun uzun mesafeli taşınmasında en etkili mekanizma Terleme-Kohezyon teorisidir. Yapraklardaki stomalardan su buharı atıldığında (terleme), mezofil hücrelerinin su potansiyeli düşer ve bu durum bir çekme kuvveti oluşturur. Su molekülleri arasındaki hidrojen bağlarından kaynaklanan kohezyon kuvveti ise bu çekim sayesinde suyun bir sütun halinde, kopmadan köklerden yapraklara kadar yükselmesini sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Taşıma dokusunun canlılık durumunu analiz etme
Ksilem (odun borusu) cansız bir dokudur.
Cansız dokularda ATP harcanarak aktif taşıma yapılması biyolojik olarak imkansızdır.
2
Kökten yaprağa iletim yollarını (apoplast/simplast) değerlendirme
Kaspari şeridi apoplastik yolu engeller.
Endodermis tabakasındaki süberin birikimi olan kaspari şeridi, suyun denetimli bir şekilde sitoplazmadan (simplast) geçmesini zorunlu kılar.
3
Su taşınmasında etkili olan temel fiziksel kuvvetleri karşılaştırma
Terleme-kohezyon en güçlü mekanizmadır.
Kılcallık ve kök basıncı sınırlı yüksekliklere su taşırken, terleme sonucu oluşan negatif basınç ve kohezyon (su molekülleri arası hidrojen bağları) suyun çok yüksek ağaçlarda bile taşınmasını sağlar.
4
Çevresel faktörlerin (nem) etkisini yorumlama
Yüksek nem terlemeyi azaltır.
Dış ortamda nem arttığında yaprak dışındaki su buharı yoğunluğu artar, bu da difüzyon hızını ve terlemeyi yavaşlatır.

Anahtar Kavram

Terleme-Kohezyon Teorisi ve Ksilemde Pasif Taşıma
Soru 64Soru

Bir bitkinin yapraklarında üretilen fotosentez ürünlerinin köklerdeki depolama hücrelerine taşınması sürecinde, 'Basınç-Akış Teorisi'ne göre gerçekleşen aşağıdaki olayları doğru bir biyolojik sıraya göre düzenleyiniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Süreç; sükrozun aktif yüklenmesi, ksilemden su girişi, kütlesel akış, sükrozun boşaltılması ve suyun ksileme geri dönmesi sırasıyla gerçekleşir.
Bitkilerde organik madde taşınması, şeker yüklemesinin yarattığı osmotik basınç farkıyla suyun ksilemden floeme girmesi ve bu basıncın içeriği itmesi esasına dayanır. Şekerlerin havuzda boşaltılmasıyla osmotik basınç düşer ve su ksileme döner.

Adım Adım Çözüm

1
Şeker yüklemesi
Kalburlu borularda osmotik basınç yükselir.
Sükrozun aktif taşımayla floeme geçmesi, hücre içi çözelti yoğunluğunu artırır.
2
Su girişi
Floem içinde turgor basıncı artar.
Yüksek osmotik basınç, komşu ksilemden suyun ozmozla çekilmesini sağlar.
3
Kütlesel akış
Organik maddeler havuz hücreye doğru taşınır.
Kaynak ve havuz arasındaki hidrostatik basınç farkı özsuyun hareketini başlatır.
4
Şeker boşaltımı
Floemdeki su potansiyeli yükselir.
Şekerin aktif veya pasif olarak havuz hücreye geçmesi, osmotik basıncı düşürür.
5
Suyun geri dönüşü
Sirkülasyon tamamlanır.
Şeker derişimi azalan floemden su, tekrar ksileme geçer.

Anahtar Kavram

Münch Basınç-Akış Teorisi

Daha Fazla Pratik

Floem taşınmasında görev alan arkadaş hücrelerinin ve kalburlu boruların yapısal farklarını (çekirdek varlığı, ribozom vb.) incelemek konuyu pekiştirir.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 65Soru

Bitkilerde fotosentez ürünlerinin sentezlendiği kaynak (source) dokulardan, bu ürünlerin kullanıldığı veya depolandığı havuz (sink) dokulara taşınması "Basınç-Akış Teorisi" ile açıklanır. Bu teoriye göre, soymuk borularındaki (floem) organik madde iletimi sırasında hücrelerde çeşitli ozmotik ve turgor basıncı değişimleri meydana gelir.

Buna göre, soymuk borularında gerçekleşen taşıma süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kalburlu borulardaki şeker derişiminin artması, hücrenin ozmotik basıncını yükselterek komşu ksilem hücrelerinden floeme ozmozla su girişini sağlar.

Cevap

Kalburlu borularda artan şeker yoğunluğunun ozmotik basıncı artırarak ksilemden su çekmesi ve taşıma basıncını oluşturması doğrudur.
Basınç-akış teorisinin ilk aşamasında, kaynak hücreden floeme yüklenen sükroz, hücrenin çözelti yoğunluğunu ve dolayısıyla ozmotik basıncını artırır. Bu durum, suyun ksilemden (odun boruları) floeme (soymuk boruları) ozmozla geçmesine ve orada yüksek bir hidrostatik turgor basıncı oluşmasına neden olur. Bu basınç, sıvının havuz dokuya doğru akmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Kaynak dokuda sentezlenen şekerlerin floem yüklenmesini analiz etme
Sükroz, arkadaş hücreleri aracılığıyla kalburlu borulara aktif taşıma ile yüklenir.
Basınç farkı oluşturmak için önce şeker yoğunluğu artırılmalıdır.
2
Ozmotik değişimleri ve suyun hareketini değerlendirme
Kalburlu borularda şeker artınca ozmotik basınç yükselir ve komşu ksilemden ozmozla su girişi olur.
Su, ozmotik basıncı yüksek olan hipertonik ortama doğru pasif olarak hareket eder.
3
Turgor basıncı ve kütle akışı ilişkisini kurma
Su girişi turgor basıncını artırır ve sıvı, yüksek basınçlı bölgeden (kaynak) düşük basınçlı bölgeye (havuz) doğru akar.
Basınç-Akış teorisinin temel mekanizması bu hidrostatik basınç farkıdır.

Anahtar Kavram

Basınç-Akış Teorisi (Pressure-Flow Hypothesis)

Daha Fazla Pratik

Floem yüklemesinde ATP'nin doğrudan mı yoksa proton pompası aracılığıyla dolaylı mı harcandığını araştırmak konuyu derinleştirebilir.
Tahmini Süre:1m 50s
Soru 66Soru

Bitki gelişiminde rol oynayan oksin hormonu ile ilgili yapılan bir deneyde; bir bitki fidesi yer çekimine dik (yatay) gelecek şekilde sabitlenmiştir. Bir süre sonra gövdenin yukarıya (negatif geotropizma), kökün ise aşağıya (pozitif geotropizma) doğru yöneldiği gözlenmiştir.

Buna göre, bu süreçte gerçekleşen olaylarla ilgili;

I. Yer çekimi etkisiyle oksin hormonu, hem kök hem de gövdenin alt kısımlarında daha yüksek konsantrasyonda birikir.
II. Gövdede biriken yüksek konsantrasyondaki oksin, hücre uzamasını teşvik ederken; kökteki yüksek konsantrasyon, hücre uzamasını baskılar.
III. Kök ve gövdede farklı yönelimlerin görülmesi, hedef hücrelerin aynı hormona ve konsantrasyona olan duyarlılıklarının farklı olmasından kaynaklanır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

Bitkisel hormonların etkisi doku tipine ve konsantrasyona göre değiştiği için I, II ve III numaralı öncüllerin tamamı doğrudur.
Verilen öncüllerin tamamı bilimsel olarak doğrudur. Yer çekimi etkisiyle oksin alt kısımlarda birikir (I). Ancak gövde ve kök bu birikime farklı yanıt verir; gövdede alt kısım daha çok uzayarak yukarı yönelmeyi sağlarken, kökte alt kısım baskılanır ve üst kısım daha çok uzayarak aşağı yönelmeyi sağlar (II). Bu farkın sebebi organların oksine olan hassasiyetlerinin farklı olmasıdır (III).

Adım Adım Çözüm

1
Yer çekiminin hormon dağılımına etkisini analiz etme
Hormon, yer çekimi doğrultusunda fidenin hem kök hem de gövde sisteminde alt kısımlarda birikir.
Oksin hormonu yer çekimine duyarlıdır ve yatay konumda asimetrik bir dağılım sergiler.
2
Oksin konsantrasyonunun organ bazlı etkisini değerlendirme
Gövdenin alt kısmındaki yüksek oksin hücre uzamasını artırırken, kökün alt kısmındaki yüksek oksin hücre uzamasını engeller.
Kök hücreleri oksine karşı gövde hücrelerinden çok daha duyarlıdır; gövde için uyarıcı olan doz kök için inhibe edicidir.
3
Yönelim hareketinin mekanizmasını sonuçlandırma
Gövde yukarıya doğru kıvrılır (negatif geotropizma), kök ise aşağıya doğru kıvrılır (pozitif geotropizma).
Hücrelerin uzama hızlarındaki asimetri, organın yönünü belirler.

Anahtar Kavram

Hormonların hedef doku duyarlılığı ve konsantrasyona bağlı zıt etkileri.
Soru 67Soru

Bitkilerde fotosentez ürünlerinin soymuk boruları (floem) içerisinde taşınması, 'Basınç-Akış Teorisi' ile açıklanır. Buna göre, organik madde taşınması sürecinde meydana gelen aşağıdaki olayları gerçekleşme sırasına göre düzenleyiniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bitkilerde organik madde taşınması; şekerlerin soymuk borularına yüklenmesi, ardından su girişiyle artan basınç sayesinde sıvının kütlece akışı ve son olarak şekerlerin hedef hücrede boşaltılması sırasıyla gerçekleşir.
Basınç-akış teorisine göre taşıma; kaynak hücreden floeme şeker yüklenmesi (yükleme), suyun ozmozla floeme girişi (basınç artışı), sıvının kütlece akışı ve şekerlerin havuz hücreye boşaltılması (boşaltma) sıralamasını izler.

Adım Adım Çözüm

1
Kaynak hücreden şeker yüklemesi yapılır.
Soymuk borusu içindeki çözünmüş madde yoğunluğu artar.
Aktif taşıma ile şekerlerin floeme geçirilmesi ozmotik basıncı yükseltir.
2
Odun borusundan soymuk borusuna su geçişi gerçekleşir.
Soymuk borusunda hidrostatik (turgor) basınç artar.
Su, ozmotik basıncın yüksek olduğu floem hücrelerine doğru hareket eder.
3
Sıvı akışı gerçekleşir.
Organik maddeler kaynak hücreden havuz hücreye doğru taşınır.
Yüksek basınçlı kaynak bölgesinden düşük basınçlı havuz bölgesine doğru bir akıntı oluşur.
4
Şeker boşaltılır ve su ayrılır.
Döngü tamamlanır ve su ksileme geri döner.
Havuz hücreye geçen şekerler floem yoğunluğunu düşürür, su ozmozla ayrılır.

Anahtar Kavram

Basınç-Akış Teorisi (Pressure-Flow Hypothesis)
Soru 68Soru

Bitkilerde tohumun olumsuz çevre koşullarında çimlenmesini engelleyerek dormansinin (uyku hali) sürdürülmesini sağlayan hormon ile uygun koşullarda bu uykuyu sonlandırarak çimlenmeyi başlatan hormon aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Absisik asit - Giberellin

Cevap

Bitkilerde dormansiyi (uyku hali) absisik asit sağlar, çimlenmeyi ise giberellin başlatır.
Bitkilerde tohumun dormansi (uyku) sürecini denetleyen temel hormon Absisik Asit (ABA) iken, tohumun su alarak metabolik faaliyetlerini başlatmasını ve dormansinin kırılmasını sağlayan hormon Giberellindir. Bu iki hormonun birbirine zıt (antagonist) çalışması, bitkinin mevsimsel döngülere uyum sağlamasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Tohumun uyku halinde kalmasını (dormansi) sağlayan hormonu belirle.
Absisik asit (ABA).
Absisik asit, tohumun uygun olmayan koşullarda çimlenmesini engelleyerek hayatta kalma şansını artırır.
2
Tohumun uykusunu kırıp çimlenme mekanizmasını aktive eden hormonu belirle.
Giberellin.
Giberellin, tohumdaki amilaz enzimini uyararak depolanmış besinlerin şekerlere dönüşmesini ve embriyonun büyümesini sağlar.
3
Hormonları soru kökündeki sıraya (dormansi sağlayan - çimlenmeyi başlatan) göre diz.
Absisik asit - Giberellin.
Soruda önce dormansiyi sürdüren, sonra çimlenmeyi başlatan hormon istenmiştir.

Anahtar Kavram

Hormonal Antagonizma (Absisik Asit ve Giberellin Dengesi)

Daha Fazla Pratik

Diğer bitkisel hormonların (özellikle Etilen ve Sitokinin) antagonist etkilerini inceleyen bir soru çözülebilir.
Tahmini Süre:45s
Soru 69Soru

Bitkilerde tohumun uygun olmayan koşullarda çimlenmesini engelleyerek uyku (dormansi) halinde kalmasını sağlayan hormon ile uygun koşullar oluştuğunda bu uyku halini kırarak çimlenmeyi başlatan hormon aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Absisik asit - Giberellin

Cevap

Bitkilerde dormansiyi sürdüren absisik asit ile çimlenmeyi başlatan giberellin hormonları doğru eşleştirilmiştir.
Doğru cevap olan seçenekte, tohumun çimlenmesini engelleyerek uyku durumunu (dormansi) sürdüren Absisik asit (ABA) ile tohumun su almasıyla aktifleşip çimlenmeyi tetikleyen Giberellin hormonu doğru ve istenen sırada verilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Tohumun uyku halinde (dormansi) kalmasını sağlayan inhibitör hormonun belirlenmesi.
Absisik asit (ABA) hormonu dormansiyi sürdürür.
ABA, tohumun erken çimlenmesini önleyerek uygun zamanı beklemesini sağlar.
2
Dormansiyi kırarak çimlenmeyi teşvik eden hormonun belirlenmesi.
Giberellin hormonu çimlenmeyi başlatır.
Giberellin, tohumdaki amilaz enzimini aktifleyerek depo besinlerin hidrolizini sağlar.
3
Sıralamanın kontrol edilmesi.
Birinci sırada Absisik asit, ikinci sırada Giberellin olmalıdır.
Soru kökünde 'sırasıyla' ifadesi kullanılmıştır.

Anahtar Kavram

Bitkisel hormonların tohum dormansisi ve çimlenme üzerindeki zıt (antagonistik) etkileri.
Tahmini Süre:45s
Soru 70Soru

Bitkilerde gaz alışverişini gerçekleştiren stoma (gözenek) ve lentisel (kovucuk) yapıları karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi her iki yapı için de ortak bir özelliktir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Atmosfer ile bitkinin iç dokuları arasında gaz alışverişini sağlama

Cevap

Her iki yapı için de ortak özellik, atmosfer ile bitki dokuları arasında gaz alışverişini sağlamaktır.
Doğru seçenek, her iki yapının da temel görevi olan gaz alışverişini vurgulamaktadır. Stomalar otsu gövdelerde ve yapraklarda, lentiseller ise odunsu gövde ve köklerde iç dokuların atmosfer ile bağını kurarak O2O_2 ve CO2CO_2 değişimine imkan tanır.

Adım Adım Çözüm

1
Stoma ve lentiselin yapısal özelliklerini analiz etme
Stomalar canlı epidermis hücrelerinden oluşurken; lentiseller, odunsu bitkilerde periderm üzerindeki ölü hücre topluluklarından oluşur.
Yapıların kökenini ve canlılık durumunu belirlemek ortak özellikleri ayırt etmeyi sağlar.
2
Fonksiyonel karşılaştırma yapma
Stomalar terlemeyi ve gaz alışverişini kontrol edebilir (açılıp-kapanma), lentiseller ise kontrolsüz bir şekilde sürekli gaz değişimine izin verir.
Her iki yapının da temel biyolojik amacı iç dokuların havalandırılmasını sağlamaktır.

Anahtar Kavram

Bitkisel Gaz Alışveriş Yapıları
Soru 71Soru

Aşağıdaki bitkisel doku ve yapıları, bitki fizyolojisindeki temel görevleri ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kollenkima
Ksilem
Stoma
Meristem

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kollenkima genç kısımlara esnek destek sağlar, ksilem su ve mineralleri taşır, stoma gaz alışverişini ve terlemeyi yönetir, meristem ise bitkinin büyümesini sağlar.
Eşleştirme, bitkisel dokuların temel biyolojik rollerine dayanmaktadır: Kollenkima esnek destek, ksilem su iletimi, stoma gaz değişimi ve meristem büyüme işlevini yerine getirir.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen bitkisel yapıların hangi doku gruplarına (örtü, temel, iletim, meristem) ait olduğunu belirleyin.
Kollenkima temel doku, ksilem iletim doku, stoma örtü doku (epidermis) türevi ve meristem ise bölünür dokudur.
Bitkisel dokuların sınıflandırılması görevlerinin anlaşılmasını kolaylaştırır.
2
Her bir dokunun bitki yaşamındaki birincil fonksiyonunu eşleştirin.
Kollenkima esnek destekle, ksilem su taşınımıyla, stoma gaz değişimiyle ve meristem büyüme (bölünme) ile ilişkilendirilir.
Hücre tiplerinin anatomik özellikleri doğrudan fizyolojik görevleriyle uyumludur.

Anahtar Kavram

Bitkisel dokuların yapı-görev ilişkisi

Daha Fazla Pratik

İletim dokusu elemanlarından olan floem ve ksilem arasındaki farkları (canlılık, taşıma yönü, taşınan madde) tekrar ediniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 72Soru

Bitkisel dokular incelendiğinde, bazı dokuların hücrelerinin olgunlaştığında canlılığını yitirdiği, bazılarının ise canlılığını koruduğu görülür.

Buna göre; hücreleri olgunlaştığında ölü olan, hücre çeperlerinde linyin (odun özü) birikimi görülen ve bitkiye mekanik destek sağlayan doku aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sklerenkima (Sert doku)

Cevap

Hücreleri olgunlaştığında ölü olan ve linyin biriktirerek desteklik sağlayan doku Sklerenkima (Sert doku) dokusudur.
Sert doku (sklerenkima) hücreleri, gelişim süreçlerinin başında canlı olmalarına rağmen, hücre çeperlerinde linyin birikmesi sonucu madde alışverişi kesilir ve hücreler ölür. Bu doku, bitkiye dayanıklılık kazandıran lifler ve taş hücrelerinden oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Bitkisel dokuların canlılık durumlarını karşılaştırmak.
Destek dokulardan kollenkima canlı, sklerenkima ise ölü hücrelerden oluşur.
Soruda istenen 'ölü olma' özelliği sklerenkima için karakteristiktir.
2
Hücre çeperindeki birikim türünü analiz etmek.
Linyin birikimi sert dokuya (sklerenkima) özgüyken, pektin birikimi pek dokuya (kollenkima) özgüdür.
Linyin birikimi hücre çeperini aşırı kalınlaştırarak hücrenin ölümüne ve mekanik dayanıklılığın artmasına neden olur.

Anahtar Kavram

Bitkisel Destek Dokuları ve Hücre Canlılığı

Daha Fazla Pratik

Stoma ve Lentisel arasındaki farkları (canlılık, açılıp-kapanma mekanizması) incelemek konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:45s
Soru 73Soru

Bitkisel organların anatomik yapısında bulunan aşağıdaki kavramları, temel görevleri veya bulundukları bölgeler ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kütikula
Vasküler Kambiyum
Endodermis
Lentisel

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Kütikula - Yaprak epidermisi üzerinde bulunan su kaybını önleyen tabaka; Vasküler Kambiyum - Bitkinin enine büyümesini sağlayan doku; Endodermis - Kök korteksinin en iç tabakası; Lentisel - Odunsu gövdelerde gaz alışverişini sağlayan açıklık.
Kütikula terlemeyi önleyen mumsu tabaka, kambiyum enine büyüme dokusu, endodermis kökteki seçici geçirgen sınır ve lentisel odunsu gövdenin gaz alışverişi merkezidir.

Adım Adım Çözüm

1
Kütikula yapısını analiz etme.
Kütikula, epidermisin salgıladığı mumsu bir tabakadır ve temel işlevi su kaybını engellemektir.
Bitkinin kara ortamına uyumu için yaprak yüzeyinde koruyucu bir katman gerekir.
2
Vasküler kambiyumun fonksiyonunu belirleme.
Bu doku sekonder meristemdir ve enine kalınlaşmadan sorumludur.
Çift çenekli bitkilerde yaş halkalarının oluşumu kambiyum faaliyetiyle gerçekleşir.
3
Endodermis tabakasının konumunu saptama.
Sadece kök anatomisinde korteks ile iletim demetleri arasında bulunur.
Topraktan alınan suyun merkezi silindire seçici bir şekilde geçmesi hayati önem taşır.
4
Lentisel yapısını tanımlama.
Odunsu gövdelerde stomanın yerini alan sürekli açık gözeneklerdir.
Epidermis parçalanıp periderm oluştuğunda gaz alışverişi için lentisellere ihtiyaç duyulur.

Anahtar Kavram

Bitkisel doku ve organların anatomik farklılaşması.

Daha Fazla Pratik

Monokotil ve dikotil bitki köklerinin enine kesitlerini karşılaştırarak endodermis ve perisikl tabakalarının konumlarını inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 74Soru

Çift çenekli (dikotil) otsu bir bitkinin gövdesinden alınan enine kesit mikroskop altında incelendiğinde; iletim demetlerinin merkezi bir öz bölgesini kuşattığı ve belirli bir düzen içerisinde yerleştiği gözlemlenmiştir. Buna göre, bu bitkinin gövde anatomisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İletim demetleri dairesel bir dizilim gösterir ve ksilem (odun borusu) merkeze daha yakın konumlanır.

Cevap

İletim demetlerinin dairesel bir dizilim gösterdiği ve ksilemin merkeze daha yakın konumlandığı seçenek doğrudur.
Çift çenekli bitkilerin gövdesinde iletim demetleri, merkezi öz bölgesinin etrafında düzenli bir halka oluşturacak şekilde dizilir. Bu demetlerin içinde, su taşıyan odun boruları (ksilem) merkeze doğru, besin taşıyan soymuk boruları (floem) ise dışa (epidermise) doğru konumlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Bitki türünün belirlenmesi
Soru çift çenekli (dikotil) bir bitkiyi tanımlamaktadır.
Çift çenekli bitkilerin gövde yapısı tek çeneklilerden farklıdır.
2
Gövde anatomik yapısının hatırlanması
Dikotil gövdelerde iletim demetleri halka (dairesel) şeklinde dizilir.
Vasküler kambiyum varlığı bu düzenli dizilimi sağlar.
3
İletim demeti bileşenlerinin konumunun analizi
İletim demetlerinde ksilem (su taşıyan borular) merkeze yakın, floem (besin taşıyan borular) dışa yakındır.
Bitkisel organ gelişimindeki anatomik yerleşim kuralıdır.

Anahtar Kavram

Çift Çenekli Bitki Gövde Anatomisi

Alternatif Yöntem

Zihinde canlandırma yöntemi: Tek çeneklileri 'mısır' gibi düşünüp 'dağınık', çift çeneklileri 'papatya veya ağaç' gibi düşünüp 'halkalı' yapı ile eşleştirmek çözümü hızlandırır.
Tahmini Süre:45s
Soru 75Soru

Bir kara bitkisinin kök emici tüyleriyle topraktan aldığı suyun, yapraklara ulaşana kadar geçtiği yapılar ve gerçekleşen olaylar aşağıda verilmiştir. Bu olayları, suyun izlediği yolu dikkate alarak ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Topraktan alınan su sırasıyla emici tüyler, korteks tabakası, endodermis (kaspari şeridi kontrolü) ve son olarak iletim dokusu olan ksileme geçer.
Bitkide suyun izlediği yatay yol anatomik bir sıradır: Dıştan içe doğru emici tüyler topraktan suyu alır, korteks bu suyun iletildiği ana gövdedir, endodermis suyun merkezi silindire geçişini denetler ve ksilem bu suyu yukarı taşır.

Adım Adım Çözüm

1
Suyun topraktan alınma noktasını belirleme
Emici tüyler
Toprakla temas eden ve yüzey alanını artıran ilk yapı emici tüylerdir.
2
Kök içindeki yatay taşınma yolunu belirleme
Korteks
Emici tüylerden sonra su, merkezi silindire ulaşana kadar parankimatik hücrelerden oluşan kabuk tabakasından geçer.
3
Kontrol noktasını saptama
Endodermis
Merkezi silindirin hemen dışındaki endodermis tabakası, kaspari şeridi sayesinde suyun kontrolsüz geçişini engeller.
4
İletim dokusuna girişi belirleme
Ksilem
Su, kökten yapraklara taşınmak üzere odun borularına (ksilem) verilir.

Anahtar Kavram

Bitkilerde suyun kök boyunca yatay taşınım yolu (Emici tüy -> Korteks -> Endodermis -> Ksilem).
Soru 76Soru

Bitkilerde topraktan alınan su ve çözünmüş minerallerin odun borularında (ksilem) taşınması süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Odun boruları olgunlaştığında cansız hücrelerden oluştuğu için suyun taşınması sırasında bu hücrelerde ATP enerjisi harcanmaz.

Cevap

Bitkilerde ksilem (odun boruları) cansız hücrelerden oluşur ve su ile mineral taşınımı sırasında ATP harcanmaz.
Doğru olan ifade, odun borularının cansız olması nedeniyle su ve mineral taşınımı sırasında ATP harcanmadığıdır. Ksilem hücreleri olgunlaştığında çekirdek ve sitoplazmalarını kaybederek boş borular haline gelirler; bu durum suyun dirence takılmadan ve enerji harcanmadan fiziksel kuvvetlerle taşınmasına olanak sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Ksilem dokusunun yapısının incelenmesi
Ksilemi oluşturan trake ve trakeidlerin olgunlaştıklarında canlılıklarını yitirdiği tespit edilir.
Cansız borularda metabolik enerji (ATP) harcanarak taşıma yapılamayacağını anlamak için bu bilgi temeldir.
2
Su taşınmasında rol oynayan kuvvetlerin belirlenmesi
Kök basıncı, kılcallık ve terleme-kohezyon kuvvetlerinin fiziksel doğası değerlendirilir.
Bu kuvvetlerin tamamı fiziksel etkileşimlere (ozmoz, adezyon, kohezyon) dayanır ve hücresel enerji gerektirmez.
3
Enerji kullanımı ile ilgili seçeneklerin değerlendirilmesi
Suyun ksilemde taşınmasının pasif bir olay olduğu sonucuna varılır.
Öğrencilerin en yaygın hatası olan ksilemde ATP harcandığı düşüncesini bertaraf etmek için bu sonuç kritiktir.

Anahtar Kavram

Ksilemde su ve mineral taşınması pasif bir süreçtir ve enerji gerektirmez.

Daha Fazla Pratik

Minerallerin topraktan kök hücrelerine alınması (aktif taşıma) ile ksilemdeki taşınımı (pasif taşıma) arasındaki farkı tekrar ediniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 77Soru

Bitkilerde topraktan alınan su ve minerallerin uzak mesafelere taşınmasında etkili olan fiziksel kuvvetler ile bu kuvvetlerin çalışma prensiplerini eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kılcallık
Kök Basıncı
Terleme-Kohezyon

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kılcallık, suyun dar borularda adhezyonla yükselmesiyle; Kök Basıncı, ozmotik farkın yarattığı itme kuvvetiyle; Terleme-Kohezyon ise yapraklardaki çekim kuvveti ve su molekülleri arasındaki hidrojen bağlarıyla eşleşir.
Doğru eşleştirmede; kılcallık adhezyon kuvvetiyle dar borularda yükselmeyi, kök basıncı kökteki ozmotik basınçla itilmeyi, terleme-kohezyon ise yapraklardaki terlemenin yarattığı çekimle suyun sütun halinde taşınmasını ifade eder.

Adım Adım Çözüm

1
Kılcallık kavramının fiziksel temeli belirlenir.
Suyun dar boru çeperlerine tutunma (adhezyon) özelliği olduğu görülür.
Kılcallık, boru çapı daraldıkça adhezyonun etkisiyle suyun yükselmesidir.
2
Kök basıncının mekanizması analiz edilir.
Köklerdeki yoğunluk farkının bir itme kuvveti oluşturduğu saptanır.
Kök basıncı bir çekme değil, ozmotik kökenli bir itme kuvvetidir.
3
Terleme-Kohezyon kuvvetinin etkisi incelenir.
Yapraklardaki su kaybının en güçlü çekme kuvvetini oluşturduğu anlaşılır.
Kohezyon (su-su tutunması) sayesinde bu çekme kuvveti köklere kadar kesintisiz iletilir.

Anahtar Kavram

Bitkilerde Ksilem Taşınmasını Sağlayan Fiziksel Kuvvetler

Daha Fazla Pratik

Guttasyon (damlama) olayının hangi kuvvetin etkisiyle ve hangi hava koşullarında gerçekleştiğini araştırınız.
Tahmini Süre:45s
Soru 78Soru

Bitkilerde fotosentez ürünlerinin (organik maddelerin) taşınması, "Basınç-Akış Teorisi" ile açıklanmaktadır. Bu teoriye göre, fotosentezin yoğun olarak yapıldığı kaynak hücrelerden (örneğin yaprak hücreleri) soymuk borularına (floem) şeker yüklemesi yapıldığında floem borusunda bazı fiziksel değişimler gerçekleşir.

Buna göre, kaynak hücreden floeme şeker yüklenmesi sonucunda, floem borusunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sıvı içeriğinin ozmotik basıncı artar ve komşu ksilem (odun borusu) hücrelerinden floeme su geçer.

Cevap

Şeker derişimi artan floem borularında ozmotik basınç yükselir ve bu durum ksilemden floeme su geçişini tetikler.
Basınç-Akış Teorisi'ne göre kaynak hücreden floeme şeker yüklendiğinde, floemdeki sükroz yoğunluğu artar. Bu yoğunluk artışı ozmotik basıncı yükseltir ve komşu doku olan ksilemden floeme su geçmesine neden olur. Giren su, floem içinde hidrostatik (turgor) basıncı artırarak sıvının kaynak organdan havuz organa doğru akmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Kaynak hücreden floeme şeker yüklenmesini analiz etme.
Floem (kalburlu boru) içindeki sükroz derişimi artar.
Aktif taşıma ile şekerlerin arkadaş hücrelerinden floeme geçmesi sağlanır.
2
Derişim artışının ozmotik etkisini belirleme.
Floem borusunun ozmotik basıncı (su çekme isteği) yükselir.
Çözünen madde miktarı arttığında ozmotik basınç doğru orantılı olarak artar.
3
Su hareketinin yönünü tespit etme.
Ksilemden floeme ozmos kurallarına göre su girişi olur.
Su, ozmotik basıncın düşük olduğu yerden yüksek olduğu yere (floeme) doğru hareket eder.

Anahtar Kavram

Basınç-Akış Teorisi ve Ozmotik Basınç İlişkisi

Daha Fazla Pratik

Havuz hücrelerde şekerlerin floemden boşaltılması durumunda suyun ve turgor basıncının nasıl değişeceğini düşünerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 79Soru

Bitkilerde madde iletimi, desteklik ve gaz alışverişi gibi yaşamsal fonksiyonlar, özelleşmiş bitkisel dokular ve farklı özelliklere sahip hücre tipleri tarafından gerçekleştirilir.

Bitkisel dokular ve bu dokuları oluşturan hücre tipleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Odun borularını (ksilem) oluşturan hücreler, gelişimleri sırasında çekirdek ve sitoplazmalarını kaybederek cansızlaşır ve suyun pasif taşınmasını sağlayan borulara dönüşür.

Cevap

Odun borularını (ksilem) oluşturan hücrelerin gelişim sürecinde cansızlaşarak suyun pasif taşınmasını sağlayan yapılara dönüştüğü ifadesi doğrudur.
Odun borularının (ksilem) temel yapı taşları olan trake ve trakeid hücreleri, gelişimlerinin sonunda çekirdek ve sitoplazmalarını kaybederek içi boş, ölü borular haline gelirler. Bu yapı, köklerden alınan su ve minerallerin terleme-çekim gibi pasif mekanizmalarla bitkinin üst kısımlarına taşınması için direnci minimize eder.

Adım Adım Çözüm

1
İletim doku elemanlarını analiz et.
Odun boruları (ksilem) su ve mineral taşır, hücreleri cansızdır. Soymuk boruları (floem) organik besin taşır, hücreleri canlıdır.
Ksilem ve floemin canlılık durumlarını ayırt etmek temel biyolojik farktır.
2
Destek doku ve örtü doku türevlerini karşılaştır.
Kollenkima canlı ve esnek (pektin), sklerenkima cansız ve serttir (lignin). Stomalar epidermis türevi ve kontrollü açılırken, lentiseller periderm türevi ve daima açıktır.
Bitkisel dokuların spesifik fonksiyonel ve yapısal farklarını belirlemek gerekir.
3
Meristem doku türlerini kökenlerine göre değerlendir.
Primer meristem boyuna uzamayı, sekonder meristem (kambiyum) enine kalınlaşmayı sağlar.
Büyüme bölgelerinin işlevsel farklarını doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Bitkisel Dokuların Yapısal ve İşlevsel Özellikleri

Daha Fazla Pratik

Bitkisel dokuların ardından, bu dokuların kök, gövde ve yaprak anatomisindeki yerleşim düzenini (primer ve sekonder yapı) incelemek konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 80Soru

Bitkisel dokular ve bu dokuları oluşturan hücre tiplerinin özellikleri ile ilgili;

I. Kollenkima (pek doku) hücreleri, hücre çeperlerinde selüloz ve pektin birikmesiyle kalınlaşmış olup bitkiye esneklik sağlayan canlı hücrelerdir.
II. Sklerenkima (sert doku) hücreleri, lignin birikimi ile kalınlaşmış çeperlere sahiptir ve işlevsel olgunluğa ulaştıklarında canlılıklarını yitirirler.
III. Ksilem (odun borusu) elemanları, su ve minerallerin köklerden üst kısımlara taşınmasında görev alan ve aktif taşıma yapabilen canlı hücrelerdir.
IV. Arkadaş hücreleri, floemde kalburlu boru hücrelerinin yanında bulunan ve onların metabolik faaliyetlerini destekleyen canlı hücrelerdir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve IV

Cevap

I, II ve IV ifadeleri bitki hücrelerinin canlılık ve yapısal özellikleri ile ilgili doğru bilgiler içermektedir.
Kollenkima hücreleri çeperlerinde pektin birikimi olan canlı hücrelerdir. Sklerenkima hücreleri ise lignin birikimi nedeniyle olgunlukta ölüdür. Floemdeki arkadaş hücreleri ise metabolik olarak aktif ve canlıdır. Bu üç bilgi de bitki anatomisi kurallarına uygundur.

Adım Adım Çözüm

1
Temel doku hücrelerinin (Kollenkima ve Sklerenkima) özelliklerini değerlendirme.
Kollenkima (pek doku) canlıdır ve pektin biriktirir; Sklerenkima (sert doku) ölüdür ve lignin biriktirir. I ve II doğru.
Destek doku elemanlarının canlılık ve çeper yapısı bitkinin büyüme dönemlerine göre farklılaşır.
2
İletim doku elemanlarının (Ksilem ve Floem) hücre yapılarını inceleme.
Ksilem (odun borusu) hücreleri olgunlaştığında ölür ve taşıma pasif gerçekleşir; Floemdeki arkadaş hücreleri ise canlıdır. III yanlış, IV doğru.
Ksilemde su taşınması kök basıncı, terleme-kohezyon gibi pasif kuvvetlerle sağlanırken, hücreler canlılığını kaybederek içi boş borulara dönüşür.
3
Doğru ifadeleri birleştirme.
I, II ve IV ifadeleri doğru olarak kabul edilir.
Bitkisel dokulardaki hücre tipi-canlılık eşleşmesi AYT müfredatının temel kazanımlarındandır.

Anahtar Kavram

Bitkisel dokularda hücrelerin canlılık durumu ve çeper farklılaşmaları.

Daha Fazla Pratik

Epidermis ve peridermis arasındaki canlılık ve gaz alışverişi sağlayan yapılar (stoma vs lentisel) konusuna çalışılması önerilir.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 4 / 6Sonraki
Bitki Biyolojisi Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Sayfa 4 | Examkin