Çevre ve Toplum

Küresel iklim değişiminde rol oynayan sera etkisinin kuvvetlenmesi ve bunun sonucunda ortaya çıkan pozitif geri besleme (olumlu geri bildirim) mekanizmasının aşamaları aşağıda karışık olarak verilmiştir.

Bu olayların neden-sonuç ilişkisine göre ilkten sona doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Aşağıda, küresel ve bölgesel çevre sorunlarının önlenmesi amacıyla yürürlüğe konan bazı uluslararası sözleşme ve protokollerin temel hedefleri verilmiştir:

I. Özellikle su kuşlarının yaşama ortamı olarak uluslararası öneme sahip sulak alanların korunmasını ve akılcı kullanımını amaçlayan sözleşme
II. Avrupa'nın yaban hayatını ve doğal yaşama ortamlarını korumayı, özellikle birden fazla devletin iş birliğini gerektiren türlere öncelik vermeyi hedefleyen sözleşme
III. Ozon tabakasını incelten maddelerin üretimini ve tüketimini küresel ölçekte aşamalı olarak azaltarak ortadan kaldırmayı amaçlayan protokol
IV. Sera gazı salınımlarını sınırlandırmayı amaçlayan ve gelişmiş ülkelere yasal olarak bağlayıcı emisyon azaltım hedefleri getiren protokol
V. Küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme kıyasla $2^\circ\text{C}$'nin oldukça altında tutmayı ve mümkünse $1{}5^\circ\text{C}$ seviyesinde sınırlandırmayı hedefleyen iklim anlaşması

Bu uluslararası belgelerin küresel ölçekte kabul edilme (imzalanma) yıllarına göre geçmişten günümüze doğru kronolojik sıralaması nasıl olmalıdır?

Akdeniz havzasında yer alan bir ülkenin kıyı şeridinde; hem göçmen kuşların göç rotası üzerinde bulunan bir lagün ekosistemini barındıran hem de nesli tehlike altındaki endemik bitki türlerine ev sahipliği yapan bir sahada, yüksek karbon ve kükürt salınımına yol açacak kömür yakıtlı yeni bir termik santral kurulması planlanmaktadır.

Bu projenin çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) raporu hazırlanırken;

I. Bern Sözleşmesi
II. Ramsar Sözleşmesi
III. Barselona Sözleşmesi
IV. Montreal Protokolü

uluslararası çevre sözleşmelerinden hangilerinin getirdiği yükümlülükler ve koruma esasları doğrudan dikkate alınmak zorundadır?

Bir akarsu havzasında kurulması planlanan hidroelektrik santralinin (HES) çevresel planlama ve sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda tabi tutulacağı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecinin aşamaları aşağıda karmaş��k bir sırayla verilmiştir:

Buna göre, bu çevresel planlama sürecinin aşamalarının ilk adımdan son adıma doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda verilen doğal kaynak kullanım türlerini, bu kullanım faaliyetlerinin doğrudan yol açtığı çevresel etkilerle eşleştiriniz.

Yer kabuğunu oluşturan levhaların sınırları; deprem, volkanizma ve tsunami gibi tektonik kökenli doğal afetlerin yeryüzünde en yoğun görüldüğü alanlardır.

Buna göre, levha hareketleri ve jeolojik yapılar göz önüne alındığında, aşağıdaki ülkelerin hangisinde tektonik kökenli doğal afetlerin görülme riski diğerlerine göre daha düşüktür?

Aşağıdaki doğal afetler ile bu afetlerin olası zararlarını azaltmaya yönelik uygulanan en uygun korunma yöntemlerini eşleştiriniz.

İnsanların eğimli yamaçlardaki bitki örtüsünü tahrip etmesi ve meralarda aşırı otlatma yapması, dış kuvvetlerin toprağın verimli üst kısmını süpürmesini kolaylaştırmaktadır.

Bu durum, aşağıdaki çevre sorunlarından hangisinin doğrudan hızlanmasına yol açar?

Küresel ölçekte doğal afetlerin coğrafi dağılışı ve bu afetlere karşı alınabilecek önlemler hakkında araştırma yapan bir afet yönetim kuruluşu, hazırladığı raporda bazı bölgelerdeki baskın doğal afet riskini ve bu riski azaltmaya yönelik en öncelikli tedbiri şu şekilde açıklamıştır:

* I. Bölge (Kuzey Amerika'nın güneydoğu kıyıları): Tropikal siklon (kasırga) riskine karşı sığınakların inşa edilmesi ve meteorolojik erken uyarı sistemlerinin entegre edilmesi.
* II. Bölge (Kuzey Afrika'da Sahel kuşağı): Kuraklık ve çölleşme riskine karşı yeşil kuşak projeleri ile kuraklığa dayanıklı bitki türlerinin ekiminin yaygınlaştırılması.
* III. Bölge (İskandinav Yarımadası'nın doğusu): Şiddetli deprem ve tsunami riskine karşı binaların sismik izolatörlerle güçlendirilmesi ve kıyı koruma duvarlarının yapılması.
* IV. Bölge (Güney Asya'da Ganj Havzası): Muson yağmurlarının neden olduğu sel ve taşkın riskine karşı akarsu yataklarının ıslah edilmesi ve taşkın ovalarının yerleşime kapatılması.
* V. Bölge (Güney Amerika'da And Dağları kuşağı): Eğimli ve engebeli yamaçlarda çığ ve kütle hareketleri (heyelan) riskine karşı yamaçların taraçalandırılması ve koruyucu bariyerlerin kurulması.

Buna göre, raporda belirtilen bölgelerin coğrafi özellikleri dikkate alındığında, hangi bölge için öngörülen doğal afet riski ve buna yönelik geliştirilen koruyucu önlem coğrafi gerçeklerle uyuşmaz?

İnsanlar, yaşamlarını sürdürmek ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla doğal çevre üzerinde çeşitli değişiklikler yaparlar. Bu değişikliklerin bir kısmı doğal sistemlerin işleyişine zarar vererek çevre kirliliğine ve çeşitli çevre sorunlarına yol açar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan insan faaliyetlerinin doğal çevre üzerindeki olumsuz etkilerine örnek gösterilemez?

Yeryüzünde meydana gelen doğal afetlerin türleri, şiddetleri ve dağılışları coğrafi ��zelliklere bağlı olarak büyük değişiklik gösterir. Afetlerin olumsuz etkilerini en aza indirebilmek için her bölgenin kendi doğal koşullarına uygun korunma yöntemleri geliştirmesi gerekmektedir.

Aşağıdaki dünya haritasında beş farklı bölge işaretlenerek gösterilmiştir.

[Harita üzerinde işaretlenen bölgeler şunlardır:
- Bölge I: Kuzey Amerika'nın batı kıyıları
- Bölge II: Kuzey Afrika (Sahra Çölü)
- Bölge III: Güneydoğu Asya (Musonlar bölgesi)
- Bölge IV: Orta Asya'nın iç kesimleri
- Bölge V: Güney Amerika'nın batı kıyıları]

Bu bölgelerde yaygın görülen afet türleri ve alınması gereken korunma önlemleriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi coğrafi gerçeklerle bağdaşmaz?

Atmosferde bulunan su buharı ($H_2O$), karbondioksit ($CO_2$), metan ($CH_4$) ve azot oksit ($N_2O$) gibi gazlar Güneş'ten gelen enerjiyi tutarak yeryüzünün sıcaklık dengesini korur. Bu duruma doğal sera etkisi denir. Ancak beşerî faaliyetler sonucu atmosferdeki sera gazı miktarının aşırı artması, sera etkisinin kuvvetlenmesine ve küresel iklim değişimine yol açar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yeryüzünde sera etkisinin kuvvetlenerek küresel iklim değişiminin yaşanmasına yol açan doğrudan faktörlerden biridir?

Aşağıdaki haritada bir alan koyu renkle gösterilmiştir.

[Görsel: Dünya Haritası]

Haritada koyu renkle gösterilen bu alanda, kereste üretimi ve tarım arazisi açma gibi amaçlarla orman kaynaklarının aşırı ve bilinçsizce tüketilmesi öncelikle aşağıdaki çevresel sorunlardan hangisine yol açar?

Küresel iklim değişimi konusuna ait bazı temel kavramlar ile bu kavramların açıklamaları aşağıda verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki kavramları sağ sütundaki doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Türkiye'de Manyas Kuş Cenneti, Burdur Gölü ve Göksu Deltası gibi göçmen kuşların uğrak yeri olan sulak alanların ekolojik dengesinin korunması ve sürdürülebilir kullanımı amacıyla taraf olunan uluslararası çevre sözleşmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası çevre politikalarının gelişmesinde önemli kilometre taşları olan aşağıdaki çevre sözleşmelerini, kabul ediliş yıllarına göre en eskiden en yeniye doğru sıralayınız.

Geri dönüşüm; cam, metal, plastik ve kâğıt gibi atıkların çeşitli fiziksel veya kimyasal işlemlerden geçirilerek ikincil ham maddeye dönüştürülmesi sürecidir. Bir ülkede sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde, katı atık yönetiminde geri dönüşüm faaliyetlerine öncelik verilmesi kararlaştırılmıştır.

Buna göre, bu ülkede yürütülen geri dönüşüm çalışmalarının öncelikli olarak aşağıdakilerden hangisine katkı sağlaması beklenir?

Aşağıda verilen doğal afetler ile bu afetlerin yeryüzünde en yoğun etki gösterdiği coğrafi alanları doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda verilen arazi kullanım hataları ile bu hataların doğrudan neden olduğu çevresel sorunları eşleştiriniz.

Eğimli yamaçlardaki gevşek ��rtünün, tabakaların ve kaya bloklarının yer çekimi, aşırı yağışlar ya da kar erimeleri sonucunda kütle hâlinde aniden aşağıya doğru kayması jeomorfolojik kökenli bir doğal afettir. Bu özellikleri taşıyan ve ülkemizde özellikle Karadeniz Bölgesi'nde sıklıkla görülen doğal afet aşağıdakilerden hangisidir?