Ahlak, Değerler ve Toplum

İslam ahlak felsefesinde insan ruhundaki temel güçlerin (kuvvelerin) dengelenmesiyle erdemlerin ortaya çıktığı kabul edilir. Bu bağlamda, doğruyu yanlıştan ayırt etme yetisi olan 'kuvve-i akliyye'nin (düşünme gücü) itidal (denge) noktası 'hikmet' erdemini oluşturur. Ancak bu gücün dengesini kaybederek ifrat (aşırılık) boyutuna ulaşması; zekanın kötüye kullanılmasına, hilekarlığa ve demagojiye yol açar.

Buna göre, bir kimsenin zihinsel kapasitesini ve hitabet becerilerini, hakikati bulmak yerine insanları yanıltmak, haksız olduğu durumlarda haklı görünmek ve kelime oyunlarıyla muhataplarını aldatmak için kullanması İslam ahlakında aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

İslam ahlak dü��üncesinde erdemler, insan davranışlarının ahlaki açıdan olgunlaşmasını sağlayan temel niteliklerdir. Klasik dönem İslam ahlakçılarının üzerinde uzlaştığı dört temel erdem (ümmehâtü'l-fazâil) bulunmaktadır.

Buna göre, sol sütunda yer alan ahlaki durum açıklamalarını sağ sütundaki ilgili temel erdemlerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Salih, mahallelerine yeni taşınan bir kişinin evine kimlerin girip çıktığını gözetlemiş, bu kişinin mahremiyetini ve gizli durumlarını araştırmıştır (I). Ardından, elinde hiçbir somut kanıt olmamasına rağmen bu kişinin yasa dışı işler peşinde olduğuna dair olumsuz bir yargıya varmıştır (II). Son olarak, bu asılsız iddiasını mahalle sakinleriyle paylaşarak komşusunun hırsızlık yaptığını yaymıştır (III).

Buna göre, Salih'in gerçekleştirdiği bu eylemler İslam ahlakında yerilen aşağıdaki davranışlardan sırasıyla hangileriyle ilişkilendirilmelidir?

Bir Anadolu köyünde hasat mevsimi sonrasında köylülerin bir araya gelerek imece usulüyle yardımlaşması, düğünlerde takı takılması ve bayramlarda büyüklerin ellerinin öpülmesi gibi uygulamalar nesilden nesile aktarılarak yaşatılmaktadır. Öte yandan, yalan söylememek, emanete hıyanet etmemek ve adaleti gözetmek gibi ilkeler ise vahyin belirlediği sınırlar çerçevesinde her koşulda uyulması gereken mutlak kurallar olarak kabul edilir.

Buna göre, dinî değerler ile örfi değerlerin (örf ve âdetler) karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Bireysel ve toplumsal yaşamı düzenleyen kurallar bütünü içinde yer alan ahlak ve değer kavramlarının doğru kavranması, bu kavramların kuramsal sınırlarının iyi çizilmesini gerektirir. Aşağıda verilen ahlak ve değer alanına ait temel kavramlar��, karşılarında yer alan tanımlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Değerler, kaynağı ve toplumsal kabulü bakımından dinî değerler ile örfi değerler (örf ve âdetler) olarak sınıflandırılabilir. Dinî değerler kaynağını doğrudan ilahi vahiyden alırken, örfi değerler toplumun tarihsel süreçte ürettiği ve kuşaktan kuşağa aktardığı alışkanlıklardır. İslam dini, toplumda var olan ve inanç esaslarına aykırı olmayan iyi örf ve âdetleri benimseyip desteklemiştir.

Buna göre, aşağıdaki toplumsal davranışlardan hangisi kaynağı bakımından doğrudan İslam'ın vahiyle belirlenmiş dinî/ahlaki ilkelerine dayanmayıp, toplumun kültürel süreçte ürettiği örf ve âdetlerin (örfi değerlerin) bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır?

Aşağıda sol sütunda verilen toplumsal değer ve uygulamaları, sağ sütunda verilen ve dinin bu değerlerin oluşumundaki rolünü veya örf-âdet ile ilişkisini gösteren açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Osmanlı toplumunda Ramazan ayında zenginler, esnafları dolaşarak 'Zemem Defteri' adı verilen borç defterlerindeki rastgele sayfaları satın alarak fakirlerin borçlarını öderlerdi. Bu uygulamada ne borcu ödeyen kimin borcunu ödediğini bilir ne de borçlu borcunu kimin ödediğini öğrenirdi. Bu gelenek, toplumsal dayanışmayı ve kaynaşmayı sağlayan köklü bir örf haline gelmiştir.

Bu parçada anlatılan gelenek ve bunun arkasındaki toplumsal dinamik dikkate alındığında, değerlerin oluşumunda dinin rolü ve örf ile ilişkisine dair aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Aşağıda İslam ahlakının kaynaklarına dair verilen ifadeleri, bu kaynakların ahlaki değerlerin oluşumundaki temel işlevleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam ahlakında ahlaki ilkelerin nihai kaynağı vahiydir (Kur’an ve Sünnet). İlahî iradeyle belirlenen bu ilkeler, insanlığa doğru ve yanlışın evrensel ölçütlerini sunar. İnsanın sahip olduğu akıl ise bu evrensel ilkeleri anlamak, kavramak ve değişen hayat şartlarında pratik çözümlere dön��ştürmekle görevlidir. Bunun yanı sıra İslam, toplumların tarihsel süreçte ürettiği örf ve adetleri de dinin inanç ve ahlak esaslarına aykırı düşmediği sürece ahlakın yardımcı kaynakları arasında kabul etmiştir.

Bu parçadan hareketle İslam ahlakının kaynakları ve işleyişi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

"Rahmân’ın kulları, yeryüzünde vakar ve alçakgönüllülükle yürüyen kimselerdir. Kendini bilmez kimseler onlara sataştığı zaman ise 'Selam!' (barış ve esenlik sözü) derler." (Furkan suresi, 63. ayet)

Bu ayette özellikleri belirtilen müminlerin, İslam ahlakındaki hangi iki temel erdemi öncelikle davranış haline getirdikleri söylenebilir?

"Sadakalar; kendilerini Allah yoluna adayan, yeryüzünde dolaşmaya güç yetiremeyen, iffetlerinden dolayı kendilerini bilmeyenlerin zengin sandığı yoksullar içindir. Sen onları simalarından tanırsın; yüzsüzlük ederek insanlardan bir şey istemezler." (Bakara suresi, 273. ayet)

Bu ayette işaret edilen, kişinin maddi zorluk yaşasa dahi onurunu koruyarak başkalarına el açmaktan sakınmasını ve nefsi arzularını dizginlemesini ifade eden temel ahlaki erdem aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik İslam ahlak düşüncesinde insan ruhundaki kuvvelerin dengelenmesiyle ortaya çıkan dört temel erdem sol sütunda, bu erdemlerin tanımları ise sağ sütunda karışık olarak verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki erdemleri sağ sütundaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

İslam ahlak düşüncesinde insanın ruhsal güçlerinin dengelenmesiyle ortaya çıkan dört temel erdem vardır. Aşağıda verilen temel erdemler ile bu erdemlerin ahlak felsefesindeki tanımlarını doğru biçimde eşleştiriniz.

Bir Müslümanın, karşılaştığı haksızlıklar ve kışkırtmalar karşısında soğukkanlılığını koruması, intikam alma gücüne sahip olduğu hâlde nefsine hâkim olup bağışlayıcı ve yapıcı bir tavır takınması İslam ahlakında övgüyle karşılanmıştır. Kur’an-ı Kerim’de bu tavrı gösterenler, "Onlar öfkelerini yutarlar ve insanları affederler..." (Âl-i İmrân, 134) ayetiyle övülmüştür.

Buna göre, sözü edilen ahlaki tutumu ve olgunluğu ifade eden temel erdem aşağıdakilerden hangisidir?

İslam ahlakında yerilen bazı davranışlar, hem bireyin ruh dünyasını hem de toplumsal barış ve güven ortamını zedeleyen tutumları ifade etmektedir.

Aşağıdaki yerilen davranış kavramlarını, bu kavramlara kar��ılık gelen ahlaki tanımlarıyla eşleştiriniz.

İslam ahlak düşüncesinde insanın manevi gelişimini engelleyen kalp hastalıkları üzerinde önemle durulmuştur. Gazzâlî, İhyâu Ulûmi'd-Dîn adlı eserinde bu hastalıklardan birini tanımlarken: "Başkasının elindeki nimetin ve güzelliğin yok olmasını istemek, o kişinin elinden çıkıp kendisine veya bir başkasına geçmesini arzulamaktır." der. Bununla birlikte, başkasının elindeki nimete göz dikmeksizin ve onun yok olmasını istemeksizin, aynı nimetin benzerine sahip olmayı dilemek ise ahlaki bir olgunluk işareti olarak değerlendirilir.

Buna göre, parçada tanımlanan olumsuz ahlaki tutum ile onun karşısında yer alan ve dinen sakıncası bulunmayan olumlu yönelim sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda toplumsal ahlak ve kul hakkı kapsamında yer alan bazı kavramlar ile bu kavramların uygulama alanı bulduğu ahlaki ihlallere dair tanımlar verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki kavramlar ile sağ sütundaki tanımların doğru eşleştirmesi nasıl olmalıdır?