Soru

Zorluk: ZorSıralı Cümle

Aşağıdaki sol sütunda verilen sıralı cümleleri, sağ sütunda yer alan öge ortaklığı sınıflandırmalarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

  • Fırtına sabaha karşı etkisini iyice artırdı, limandaki küçük tekneleri birer birer sürükledi.Özne ortaklığı bulunan bağımlı sıralı cümle
  • Çocuklar bahçedeki elmaları hevesle topladı, anneleri mutfakta özenle yıkadı.Nesne ortaklığı bulunan bağımlı sıralı cümle
  • Tarihî konağa yıllardır kimse uğramamıştı, geçen hafta belediye ekipleri girdi.Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) ortaklığı bulunan bağımlı sıralı cümle
  • Güneş dağların arkasında kayboldu, köyün sokaklarına derin bir sessizlik çöktü.Herhangi bir öge ortaklığı bulunmayan bağımsız sıralı cümle

Cevap

Eşleştirme sonucunda fırtına ile başlayan cümle özne ortaklığıyla, çocuklar ile başlayan cümle nesne ortaklığıyla, tarihî konak ile başlayan cümle yer tamlayıcısı ortaklığıyla ve güneş ile başlayan cümle ise öge ortaklığı bulunmayan bağımsız sıralı cümle sınıfıyla eşleşmektedir.
Sıralı cümleler, birden fazla yüklemin birbirine virgül veya noktalı virgülle bağlanmasıyla oluşur. Bu cümleler arasında herhangi bir öge ortaklığı varsa bağımlı sıralı cümle, öge ortaklığı yoksa bağımsız sıralı cümle adını alır. Eşleştirmede yer alan ilk üç cümle sırasıyla özne, nesne ve yer tamlayıcısı ortaklığına sahip bağımlı sıralı cümleler iken, son cümle hiçbir öge ortaklığı barındırmayan bağımsız sıralı bir cümledir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümlenin yüklemlerini bularak öznelerini belirlemek.
'Artırdı' ve 'sürükledi' yüklemlerinin her ikisinin de öznesinin 'fırtına' olduğu saptanır.
Özne ortaklığının varlığını kontrol etmek amacıyla bu işlem gerçekleştirilir.
2
İkinci cümlenin öge dizilişini ve yüklemlerin nesneyle olan ilişkisini incelemek.
'Topladı' ve 'yıkadı' yüklemlerinin farklı özneleri (çocuklar / anneleri) olsa da her ikisinin de etkilediği ortak ögenin 'bahçedeki elmaları' (nesne) olduğu görülür.
Cümledeki nesne ortaklığını doğrulamak için nesne ögesi tespit edilir.
3
Üçüncü cümledeki dolaylı tümleçlerin ortaklığını analiz etmek.
'Tarihî konağa' dolaylı tümlecinin hem 'uğramamıştı' hem de 'girdi' eylemlerine bağlandığı saptanır.
Yer tamlayıcısı ortaklığını netleştirmek için yönelme durumu eki almış öge incelenir.
4
Dördüncü cümleyi bağımsız iki yargı olarak ögelerine ayırmak.
İlk cümlenin ögeleri 'Güneş' (özne), 'dağların arkasında' (yer tamlayıcısı), 'kayboldu' (yüklem); ikinci cümlenin ögeleri 'köyün sokaklarına' (yer tamlayıcısı), 'derin bir sessizlik' (özne), 'çöktü' (yüklem) şeklindedir ve hiçbir öge ortak değildir.
Cümlenin bağımsız sıralı yapıda olduğunu kanıtlamak için tüm ögeler ayrıştırılır.

Anahtar Kavram

Sıralı cümlelerde öge ortaklığının (bağımlı sıralı cümle) ve bağımsız sıralı cümle yapısının ayırt edilmesi
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla