Sıralı Cümle

4 soru

Tüm türler4 Çoktan seçmeli1 Eşleştirme2 Boşluk doldurma1

Aşağıdaki sıralı cümleleri, içerdikleri öge ortaklığı durumlarına göre sağda verilen uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sınav salonuna sessizce giren ve sıralara oturan öğrencileri anlatan cümle özne ortaklığı bulunan bağımlı sıralı cümleyle; postacının getirdiği mektubun babası tarafından okunmasını anlatan cümle nesne ortaklığı bulunan bağımlı sıralı cümleyle; zilin çalması ve öğrencilerin sınıftan çıkmasını anlatan cümle ise herhangi bir öge ortaklığı bulunmayan bağımsız sıralı cümleyle eşleşmelidir.

Birinci cümlede 'öğrenciler' öznesi her iki yüklem için de ortaktır. İkinci cümlede 'mektubu' belirtili nesnesi her iki yüklem için de ortaktır. Üçüncü cümlede ise ögeler tamamen ayrı olup hiçbir öge ortaklığı yoktur.

Adım Adım Çözüm

İlk cümlenin yüklemlerini ve ögelerini incelemek

'girdiler' ve 'oturdular' yüklemlerinin her ikisinin de 'Öğrenciler' öznesiyle doğrudan ilişkili olduğunu belirlemek

Sıralı cümlede ortak olarak kullanılan ögeyi tespit ederek bağımlı sıralı cümlenin türünü belirlemek

İkinci cümlenin yüklemlerini ve ögelerini incelemek

'getirdi' (öznesi: postacı) ve 'okudu' (öznesi: babam) yüklemlerinin öznelerinin farklı olduğunu, ancak her iki eylemin de ortak olarak 'Mektubu' nesnesiyle gerçekleştiğini saptamak

Cümleler arasındaki nesne ortaklığını belirleyip bağımlı sıralı cümle yapısını doğrulamak

Üçüncü cümlenin yüklemlerini ve ögelerini incelemek

'çaldı' (öznesi: zil) ve 'çıktı' (öznesi: öğrenciler) cümleleri arasında hiçbir öge ortaklığı bulunmadığını görmek

Cümlelerin bağımsız sıralı cümle yapısında olduğunu doğrulamak

Anahtar Kavram

Sıralı cümlelerde öge ortaklığına göre bağımlı ve bağımsız sıralı cümle ayrımı

Soru 2Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen sıralı cümleleri, sağ sütunda yer alan öge ortaklığı sınıflandırmalarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda fırtına ile başlayan cümle özne ortaklığıyla, çocuklar ile başlayan cümle nesne ortaklığıyla, tarihî konak ile başlayan cümle yer tamlayıcısı ortaklığıyla ve güneş ile başlayan cümle ise öge ortaklığı bulunmayan bağımsız sıralı cümle sınıfıyla eşleşmektedir.

Sıralı cümleler, birden fazla yüklemin birbirine virgül veya noktalı virgülle bağlanmasıyla oluşur. Bu cümleler arasında herhangi bir öge ortaklığı varsa bağımlı sıralı cümle, öge ortaklığı yoksa bağımsız sıralı cümle adını alır. Eşleştirmede yer alan ilk üç cümle sırasıyla özne, nesne ve yer tamlayıcısı ortaklığına sahip bağımlı sıralı cümleler iken, son cümle hiçbir öge ortaklığı barındırmayan bağımsız sıralı bir cümledir.

Adım Adım Çözüm

İlk cümlenin yüklemlerini bularak öznelerini belirlemek.

'Artırdı' ve 'sürükledi' yüklemlerinin her ikisinin de öznesinin 'fırtına' olduğu saptanır.

Özne ortaklığının varlığını kontrol etmek amacıyla bu işlem gerçekleştirilir.

İkinci cümlenin öge dizilişini ve yüklemlerin nesneyle olan ilişkisini incelemek.

'Topladı' ve 'yıkadı' yüklemlerinin farklı özneleri (çocuklar / anneleri) olsa da her ikisinin de etkilediği ortak ögenin 'bahçedeki elmaları' (nesne) olduğu görülür.

Cümledeki nesne ortaklığını doğrulamak için nesne ögesi tespit edilir.

Üçüncü cümledeki dolaylı tümleçlerin ortaklığını analiz etmek.

'Tarihî konağa' dolaylı tümlecinin hem 'uğramamıştı' hem de 'girdi' eylemlerine bağlandığı saptanır.

Yer tamlayıcısı ortaklığını netleştirmek için yönelme durumu eki almış öge incelenir.

Dördüncü cümleyi bağımsız iki yargı olarak ögelerine ayırmak.

İlk cümlenin ögeleri 'Güneş' (özne), 'dağların arkasında' (yer tamlayıcısı), 'kayboldu' (yüklem); ikinci cümlenin ögeleri 'köyün sokaklarına' (yer tamlayıcısı), 'derin bir sessizlik' (özne), 'çöktü' (yüklem) şeklindedir ve hiçbir öge ortak değildir.

Cümlenin bağımsız sıralı yapıda olduğunu kanıtlamak için tüm ögeler ayrıştırılır.

Anahtar Kavram

Sıralı cümlelerde öge ortaklığının (bağımlı sıralı cümle) ve bağımsız sıralı cümle yapısının ayırt edilmesi

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3Soru →

Aşağıdaki metinde boş bırakılan yerleri dil bilgisi kurallarına uygun olan terimlerle doldurunuz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

'Sanatçı eserlerinde toplumsal gerçekliği yansıtır; okuyucu ise bu gerçekliği kendi penceresinden yorumlar.' cümlesi, ögeleri arasında herhangi bir ortaklık bulunmadığı için sıralı bir cümledir. 'Kitapları titizlikle tasnif etti, kütüphanedeki raflara yerleştirdi.' cümlesi ise öge ortaklığı içerdiği için sıralı bir cümledir ve bu cümlede ortak olan öge ögesidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci boşluğa 'bağ��msız', ikinci boşluğa 'bağımlı', üçüncü boşluğa ise 'nesne' (veya 'belirtili nesne') getirilmelidir.

İlk cümlede yüklemler bağımsız olup öge ortaklığı yoktur (bağımsız sıralı cümle). İkinci cümlede 'Kitapları' belirtili nesnesi her iki yükleme de ortak bağlandığı için bağımlı sıralı cümledir.

Adım Adım Çözüm

İlk cümleyi ögelerine ayırıp öge ortaklığı durumunu analiz etmek.

'Sanatçı eserlerinde toplumsal gerçekliği yansıtır' ve 'okuyucu ise bu gerçekliği kendi penceresinden yorumlar' cümleleri arasında hiçbir öge ortaklığı yoktur.

Cümleler arasında öge ortaklığı olup olmadığını belirlemek sıralı cümlenin alt türünü bulmak için gereklidir.

İkinci cümleyi ögelerine ayırıp ortak kullanılan ögeyi tespit etmek.

'Kitapları titizlikle tasnif etti' ve 'kütüphanedeki raflara yerleştirdi' cümlelerinde 'Kitapları' (belirtili nesne) ögesi her iki yüklem için de ortaktır.

Ortak ögenin bulunması, sıralı cümlenin bağımlı sıralı olarak sınıflandırılmasını ve ortak ögenin adlandırılmasını sağlar.

Tespit edilen bulgular doğrultusunda metindeki boşlukları dil bilgisi terimleriyle tamamlamak.

Birinci boşluğa 'bağımsız', ikinci boşluğa 'bağımlı', üçüncü boşluğa ise 'nesne' (veya 'belirtili nesne') terimleri getirilir.

Sıralı cümlelerin öge ortaklığı kurallarına göre doğru terimlerle eşleştirilmesi hedeflenmiştir.

Anahtar Kavram

Sıralı cümlelerde öge ortaklığı bulunuyorsa bağımlı sıralı cümle, öge ortaklığı bulunmuyorsa bağımsız sıralı cümle oluşur. Ortak kullanılan öge cümlenin ögeleri kurallarına göre belirlenir.

Soru 4Soru →

Sıralı cümleler; bağımsız yüklemleri olan, birbirine virgül veya noktalı virgülle bağlanan cümlelerdir. Bu cümlelerde ögelerden en az birinin ortak olması durumunda "bağımlı sıralı cümle", hiçbir öge ortaklığının bulunmaması durumunda ise "bağımsız sıralı cümle" oluşur.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerden hangisi bağımsız sıralı bir cümledir?

Güneş yavaş yavaş tepelerin arkasında kayboldu, köyün üzerine derin bir sessizlik çöktü.

Tarihî köprü nihayet tamamlandı, haftaya trafiğe açılacak.

Küçük çocuk cebindeki son parayla bir kutu süt aldı, onu sokaktaki yavru kediye içirdi.

Kütüphanedeki eski el yazması eserleri büyük bir titizlikle inceleyen araştırmacılar, saatlerce not aldılar.

Usta aşçı, hazırladığı özel sosu önce yavaşça tattı; sonra makarnanın üzerine gezdirdi.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Güneş yavaş yavaş tepelerin arkasında kayboldu, köyün üzerine derin bir sessizlik çöktü.

Cevap

Güneş yavaş yavaş tepelerin arkasında kayboldu, köyün üzerine derin bir sessizlik çöktü.

Güneş'in kaybolmasını ve sessizliğin çökmesini anlatan cümlede iki ayrı yüklem ("kayboldu" ve "çöktü") bulunmaktadır. İlk cümlenin öznesi "Güneş", zarf tümleci "yavaş yavaş", dolaylı tümleci "tepelerin arkasında"dır. İkinci cümlenin öznesi "derin bir sessizlik", dolaylı tümleci ise "köyün üzerine"dir. Bu iki cümle arasında hiçbir ortak öge bulunmadığı için bağımsız sıralı cümledir.

Adım Adım Çözüm

Seçeneklerdeki cümlelerin yüklem sayılarını ve yapılarını inceleme.

Girişik birleşik yapıda olan tek yüklemli cümle elenir; diğer dört seçeneğin birden fazla yüklemi olduğu ve virgül/noktalı virgülle bağlandığı belirlenir.

Sıralı cümle tespiti için öncelikle birden fazla yüklem içeren yapıların bulunması gerekir.

Yüklemlerin ögelerini (özne, nesne, tümleçler) bularak karşılaştırma.

Sıralı cümlelerin yüklemleri arasında herhangi bir öge paylaşımı olup olmadığı kontrol edilir.

Öge ortaklığı bulunan sıralı cümleler bağımlı, bulunmayanlar bağımsız sıralı cümledir.

Doğru seçeneği teyit etme.

Yüklemleri arasında hiçbir öge ortaklığı bulunmayan cümle doğru cevap olarak seçilir.

Güneş'in kaybolması ve sessizliğin çökmesiyle ilgili cümlede her iki yüklemin de tüm ögeleri kendine özgüdür.

Anahtar Kavram

Sıralı cümlelerde öge ortaklığına göre bağımlı ve bağımsız sıralı cümle ayrımı.

Tahmini Süre:2m 0s

Sıralı Cümle

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar