Examkin

Cümle Türleri

27 soru

Tüm türler27Çoktan seçmeli14Doğru / Yanlış1Eşleştirme9Boşluk doldurma3
Soru 1Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fırtına birden şiddetini artırdı, sokaktaki herkes evine doğru koştu.

Cevap

Fırtına birden şiddetini artırdı, sokaktaki herkes evine doğru koştu.
'Fırtına birden şiddetini artırdı, sokaktaki herkes evine doğru koştu.' cümlesi, bünyesinde iki ayrı yüklem barındıran ve bu yüklemlerin birbirine virgülle bağlandığı bir sıralı cümledir. Bu cümle içinde herhangi bir fiilimsi (yan cümle) yer almamaktadır. Diğer tüm cümleler ise tek yüklemli olup içlerindeki fiilimsiler nedeniyle girişik birleşik cümle özelliği taşırlar. Bu bakımdan bu cümle yapısı yönüyle diğerlerinden farklıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini ve yargı sayılarını tespit etmek.
Kendine has iki ayrı yüklemi olan ('artırdı' ve 'koştu') tek bir cümle belirlenirken, diğer tüm seçeneklerde sadece birer yüklem olduğu saptanmıştır.
Cümlelerin basit, birleşik veya sıralı/bağlı olduğunu belirlemek için ilk olarak yüklem sayısına bakılır.
2
Cümlelerde yer alan fiilimsileri (yan cümlecikleri) aramak.
Tek yüklemli cümlelerin tamamında en az bir fiilimsi ('gizlenen', 'i��lerken', 'kullanmaya', 'çeken', 'çökerken', 'oynamaya') bulunurken, iki yüklemli cümlede hiçbir fiilimsi bulunmadığı görülmüştür.
Yüklem dışında fiilimsi barındıran tek yüklemli cümleler yapıca birleşiktir.
3
Elde edilen veriler doğrultusunda cümlelerin yapısal türlerini belirlemek.
Tek yüklemli ve fiilimsi içeren cümleler girişik birleşik cümle sınıfına girerken; iki yüklemin virgülle bağlandığı fiilimsiz cümle sıralı cümle olarak sınıflandırılmıştır.
Seçenekler arasındaki yapısal farkı netleştirmek için sınıflandırma tamamlanır.

Anahtar Kavram

Birleşik cümle ile sıralı cümlenin ayırt edilmesi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 2Soru →

Aşağıda yer alan cümlelerin hangisi, yapıca 'girişik birleşik cümle' sınıfına girmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akşamın alacakaranlığında sessizce süzülen martılar, denizin yüzeyinde küçük halkalar oluşturuyordu.

Cevap

Akşamın alacakaranlığında sessizce süzülen martılar, denizin yüzeyinde küçük halkalar oluşturuyordu.
Doğru seçenekteki cümle tek bir yükleme sahiptir ve içinde sıfat-fiil eki almış olan 'süzülen' sözcüğü yan cümleyi kurmaktadır. Bu özellikleriyle cümle girişik birleşik cümle tanımına uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklem sayılarını belirleme
Seçeneklerdeki cümlelerden bazılarının tek yüklemli, bazılarının ise birden fazla yüklemli olduğu tespit edilir.
Cümle yapısını belirlemek için öncelikle cümlenin tek yüklemli mi (basit/birleşik) yoksa birden fazla yüklemli mi (sıralı/bağlı) olduğunu anlamak gerekir.
2
Tek yüklemli cümlelerin içinde fiilimsi arama
Tek yüklemli cümlelerden birinde kalıcı adların olduğu fakat fiilimsi bulunmadığı, diğerinde ise sıfat-fiil olduğu görülür.
Tek yüklemli bir cümlenin girişik birleşik olabilmesi için içinde en az bir fiilimsi barındırması gerekir.
3
Girişik birleşik cümleyi saptama
Sıfat-fiil barındıran ve tek yüklemli olan cümlenin girişik birleşik cümle olduğu kesinleşir.
İçinde fiilimsi barındıran tek yüklemli cümleler yapıca girişik birleşik cümledir.

Anahtar Kavram

Girişik Birleşik Cümle
Soru 3Soru →

"Kütüphanecinin en büyük amacı, okurlara huzurlu bir okuma ortamı sunmaktır." cümlesi, yükleminin türüne göre bir fiil (eylem) cümlesidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: False

Cevap

Yanlış
Cümlenin yüklemi olan 'sunmaktır' kelimesi isim-fiil eki (-mak) almıştır. Yüklemi fiilimsi olan cümleler isim cümlesi sayıldığından, bu cümlenin fiil cümlesi olduğunu belirten ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin yüklemini bulmak.
Cümlenin yüklemi 'sunmaktır' sözcüğüdür.
Cümlenin türünü belirlemek için öncelikle yargıyı üstlenen yüklemin tespit edilmesi gerekir.
2
Yüklemin kökünü ve aldığı ekleri inceleyerek sözcük türünü belirlemek.
'sunmaktır' sözcüğü 'sun-' fiil köküne gelen '-mak' isim-fiil (fiilimsi) eki ve '-tır' ek-fiiliyle oluşmuştur.
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyerek isim soylu sözcük grubu oluşturan sözcüklerdir.
3
Yüklemin türüne göre cümlenin çeşidini belirlemek.
Yüklemi fiilimsi olan cümleler isim cümlesi kabul edildiğinden bu cümle bir isim cümlesidir.
Yüklemin fiil cümlesi sayılabilmesi için çekimli bir fiil (kip ve şahıs eki almış bir eylem) olması gerekir.

Anahtar Kavram

Yüklemi fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) olan cümleler, yüklemin türüne göre isim cümlesi kabul edilir; fiil cümlesi olabilmesi için yüklemin çekimli bir fiil olması gerekir.
Soru 4Soru →

(I) Kış aylarında bu dağ köyünün yolları tamamen kardan kapanır. (II) Köy halkı için en büyük uğraş, yaz boyu biriktirilen odunların taşınmasıdır. (III) Geceleri penceremize vuran rüzgârın uğultusunu dinlerdik yatağımızda uzanırken. (IV) Köyün tek geçim kaynağı olan tarım, son yıllarda oldukça verimsizdi. (V) Bu yüzden gençlerin büyük bir kısmı şehirlere göç etmeye başladı.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi öge dizilişine göre devrik bir cümledir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III. cümle

Cevap

III. cümle
III. cümlede yüklem olan 'dinlerdik' çekimli fiili sonda yer almamaktadır. Yüklemden sonra 'yatağımızda uzanırken' zarf tümleci kullanılmıştır. Türkçede yüklemi cümlenin sonunda bulunmayan cümleler devrik cümle olduğundan bu seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki her bir cümlenin yüklemini belirleyin.
I. cümlenin yüklemi 'kapanır', II. cümlenin yüklemi 'taşınmasıdır', III. cümlenin yüklemi 'dinlerdik', IV. cümlenin yüklemi 'verimsizdi', V. cümlenin yüklemi 'göç etmeye başladı' olarak tespit edilir.
Cümlelerin öge dizilişine göre kurallı mı yoksa devrik mi olduğunu belirlemek için ��ncelikle yüklemlerinin doğru tespit edilmesi gerekir.
2
Yüklemlerin cümle içindeki konumlarını kontrol edin.
I, II, IV ve V. cümlelerin yüklemleri cümlenin en sonunda yer alırken; III. cümlenin yüklemi olan 'dinlerdik' sözcüğünden sonra 'yatağımızda uzanırken' ögesi gelmektedir.
Türkçe dil bilgisinde yüklemi sonda olan cümleler kurallı (düz), yüklemi sonda olmayan (başta veya ortada olan) cümleler ise devrik olarak adlandırılır.
3
Devrik olan cümleyi seçin.
Yüklemi sonda yer almayan III. cümle devrik bir cümledir.
Yüklemin sonda olmaması devrik cümlelerin temel ayırt edici özelliğidir.

Anahtar Kavram

Öge dizilişine (yüklemin yerine) göre cümleler kurallı ve devrik olmak üzere ikiye ayrılır. Yüklemi cümlenin en sonunda bulunan cümleler kurallı, yüklemi sonda bulunmayan (başta veya ortada olan) cümleler ise devriktir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru →

Aşağıda verilen cümleleri, biçim (yapı) ve anlam özellikleri yönünden doğru olan dil bilgisi kategorileriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bu zor günlerde bizi arayan ne soran vardı.
Böyle yetenekli bir gencin başarısını takdir etmiyor değiliz.
Uzun bir aradan sonra memleketine dönmenin mutluluğunu yaşıyordu.
Yapılan uyarılara rağmen kimse kurallara uymadı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümle biçimce olumlu-anlamca olumsuz olan birinci kategoriyle, ikinci cümle biçimce olumsuz-anlamca olumlu olan ikinci kategoriyle, üçüncü cümle biçimce olumlu-anlamca olumlu olan üçüncü kategoriyle, dördüncü cümle ise biçimce olumsuz-anlamca olumsuz olan dördüncü kategoriyle eşleşir.
Eşleştirme, cümlelerin yüklemindeki biçimsel olumsuzluk unsurlarının varlığına ve cümlenin taşıdığı genel yargının gerçekleşip gerçekleşmediğine göre yapılmıştır. 'Arayan ne soran vardı' cümlesi biçimsel olumsuzluk taşımadığı halde olumsuz anlam bildirir; 'takdir etmiyor değiliz' cümlesi çift olumsuzlukla olumlu anlam bildirir; 'mutluluğunu yaşıyordu' cümlesinde olumsuzluk yoktur ve anlamı olumludur; 'kimse uymadı' cümlesi hem olumsuzluk eki taşır hem de olumsuz anlam bildirir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerinde yer alan olumsuzluk unsurlarını (ek ve kelimeleri) incelemek.
Birinci ve üçüncü cümlelerin yüklemlerinde olumsuzluk eki (-ma/-me, -maz/-mez) ya da olumsuzluk sözcükleri (yok, değil) bulunmadığı için bunlar biçimce olumludur. İkinci ve dördüncü cümlelerde ise olumsuzluk ekleri ve sözcükleri yer aldığı için biçimce olumsuzdur.
Cümlelerin biçimsel (yapısal) durumunu belirlemek amacıyla yüklemlerin şekilsel özellikleri kontrol edilir.
2
Cümlelerin ifade ettiği yargıların gerçekleşme durumunu (anlamını) yorumlamak.
Birinci cümlede 'arayan ve soran yoktu' anlamı vardır (eylem gerçekleşmemiş, anlamca olumsuz). İkinci cümlede 'takdir ediyoruz' anlamı vardır (eylem gerçekleşiyor, anlamca olumlu). Üçüncü cümlede 'mutluluk yaşanıyor' anlamı vardır (eylem gerçekleşiyor, anlamca olumlu). Dördüncü cümlede 'uyma eylemi yapılmadı' anlamı vardır (eylem gerçekleşmemiş, anlamca olumsuz).
Cümlelerin anlamca olumlu mu yoksa olumsuz mu olduğunu saptamak için yargının gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılır.
3
Bulunan biçim ve anlam özelliklerini sağlanan kategorilerle eşleştirmek.
Birinci cümle biçimce olumlu-anlamca olumsuz; ikinci cümle biçimce olumsuz-anlamca olumlu; üçüncü cümle biçimce olumlu-anlamca olumlu; dördüncü cümle biçimce olumsuz-anlamca olumsuz kategorileriyle eşleştirilir.
Saptanan dil bilgisi özelliklerinin seçeneklerdeki tanımlarla doğru eşleşmesini tamamlamak.

Anahtar Kavram

Cümle türlerinde biçimce ve anlamca olumluluk/olumsuzluk farkı.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 6Soru →

Yapı bakımından basit cümleler; içinde tek bir yüklem barındıran ve fiilimsi, koşul eki, "ki" bağlacı ya da doğrudan aktarılan bir söz gibi yan cümlecik kuran hiçbir unsur içermeyen cümlelerdir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerden hangisi yapısı bakımından basittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sanatçı, son eserinde Anadolu'nun çorak topraklarını büyük bir içtenlikle anlatmış.

Cevap

Sanatçı, son eserinde Anadolu'nun çorak topraklarını büyük bir içtenlikle anlatmış cümlesi yapısı bakımından basittir.
Yalnızca tek bir yükleme sahip olan ve içinde fiilimsi, koşul eki ya da ki bağlacı gibi yan cümlecik oluşturan herhangi bir unsur barındırmayan cümleler yapısı bakımından basittir. Anadolu'nun çorak topraklarının anlatıldığı cümlede sadece 'anlatmış' yüklemi bulunmaktadır ve yan cümle kuracak hiçbir unsur yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklem sayısını belirleyin.
Tüm cümlelerde yüklemler belirlenir. 'anlatmış', 'engebeliydi', 'elde edersin', 'değişmiş' yüklemleri tekil yargı bildirirken; sıralı cümlede hem 'açtı' hem de 'süzüldü' yüklemdir.
Basit cümlede yalnızca tek bir yüklem bulunmalıdır. Birden fazla yüklemi olan cümleler sıralı veya bağlı cümle olur.
2
Tek yüklemli cümlelerde yan cümlecik kuran unsurları (fiilimsi, koşul eki, ki bağlacı) kontrol edin.
Diğer seçeneklerde sırasıyla sıfat-fiil ('çıkan'), koşul eki ('çalışırsan') ve 'ki' bağlacı tespit edilir. Doğru cümlede ise hiçbir yan cümlecik kuran unsur yoktur.
Tek yüklemli olmasına rağmen yan cümlecik barındıran cümleler birleşik cümledir; basit cümle olamazlar.
3
Yan cümleciği olmayan tek yüklemli cümleyi basit cümle olarak seçin.
Sanatçının anlatımını bildiren cümlede yan cümlecik bulunmadığı için cümle basit yapılı olarak belirlenir.
Tanım gereği, tek yüklemli ve yan cümlesiz cümleler basit cümledir.

Anahtar Kavram

Basit Cümle Yapısı ve Özellikleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 7Soru →

Aşağıda verilen cümleleri, yapılarına göre ait oldukları birleşik cümle türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ders çalışırken müzik dinlemeyi çok severim.
Yarın kar yağarsa okullar tatil edilir.
Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini.
Öğretmen, 'Bu soruyu herkes çözecek,' dedi.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

"Ders çalışırken müzik dinlemeyi çok severim" cümlesi girişik birleşik cümleyle; "Yarın kar yağarsa okullar tatil edilir" cümlesi koşullu birleşik cümleyle; "Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini" cümlesi ki'li birleşik cümleyle; "Öğretmen, 'Bu soruyu herkes çözecek,' dedi" cümlesi ise iç içe birleşik cümleyle eşleşir.
Verilen cümlelerdeki yan cümleciklerin kuruluş özellikleri (fiilimsi, şart kipi, ki bağlacı, doğrudan aktarma) sırasıyla girişik birleşik, koşullu birleşik, ki'li birleşik ve iç içe birleşik cümle türleriyle tam olarak uyuşmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümlede fiilimsi olup olmadığını kontrol etme
"çalışırken" (zarf-fiil) ve "dinlemeyi" (isim-fiil) kelimelerinin fiilimsi olduğu ve cümleyi girişik birleşik yaptığı belirlenir.
Girişik birleşik cümlelerin en belirgin özelliği yan cümleciğin fiilimsiyle kurulmasıdır.
2
İkinci cümlede şart eki (-se/-sa) olup olmadığını inceleme
"yağarsa" kelimesinde yer alan şart ekinin cümleye koşul anlamı kattığı ve cümleyi koşullu birleşik yaptığı belirlenir.
Şartlı birleşik cümlelerde yan cümlecik dilek-şart kipiyle çekimlenir.
3
Üçüncü cümlede "ki" bağlacının işlevini analiz etme
"ki" bağlacının yan cümleciği temel cümleye bağladığı ve ki'li birleşik cümle kurduğu belirlenir.
Ki'li birleşik cümlelerde temel cümle ile yan cümle "ki" bağlacıyla bağlanır.
4
Dördüncü cümlede aktarma/alıntı söz olup olmadığını tespit etme
"'Bu soruyu herkes çözecek'" alıntı cümlesinin temel cümlenin içinde nesne görevinde kullanıldığı ve iç içe birleşik cümle oluşturduğu belirlenir.
İç içe birleşik cümlelerde bir cümle, diğer bir cümlenin ögesi durumundadır.

Anahtar Kavram

Birleşik cümle türlerinin (girişik, koşullu, ki'li, iç içe) yapısal özelliklerine göre ayırt edilmesi
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 8Soru →

Aşağıdaki cümlelerden hangisi yapısı bakımından birleşik bir cümledir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dışarıdaki gürültüden rahatsız olan öğrenciler, sessizce kütüphaneye yöneldi.

Cevap

Dışarıdaki gürültüden rahatsız olan öğrenciler, sessizce kütüphaneye yöneldi.
Doğru cevap olan cümlede tek bir yüklem bulunmakta ve özne öbeğinin içinde yer alan sıfat-fiil bir yan cümlecik oluşturmaktadır. Tek yüklemli ve fiilimsili bu yapı, girişik birleşik cümle örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklem sayılarını belirleyin.
Yöneldi ve inceledi kelimeleri tek yüklemliyken; girdi-oturdu, dinlendi-döndü, esiyor-dökülüyordu kelimeleri ikişer yüklemlidir.
Birleşik cümleler tek yükleme sahip olmalıdır. Birden fazla yüklemi olan cümleler sıralı veya bağlı cümle sınıfına girer.
2
Tek yüklemli cümlelerde fiilimsi olup olmadığını kontrol edin.
'Dışarıdaki gürültüden rahatsız olan öğrenciler, sessizce kütüphaneye yöneldi.' cümlesinde 'olan' sözcüğü sıfat-fiildir.
Tek yüklemli bir cümlede fiilimsi bulunması, o cümleyi girişik birleşik cümle yapar.

Anahtar Kavram

Birleşik cümleler, tek bir yüklemi olan ve içinde en az bir fiilimsi (veya şart eki, ki bağlacı, iç cümle) barındırarak yan cümle kuran cümlelerdir.
Soru 9Soru →

Aşağıdaki cümlelerin yapısal özelliklerini dikkate alarak parçada boş bırakılan yerleri uygun ifadelerle doldurunuz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

I. Sanatın evrensel dilini kavramak her insanın harcı değildir.
II. Gerçek sanatçı, çağının tanıklığını yaparken kendi sesini de korur.
III. Klasik eserler, zamanın büyük rüzgârları karşısında asla değerini kaybetmez.
IV. Şiir yazmak, sözcüklerin kuytularında gizlenen anlamları aramaktır.

Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin yapısal analizi yapıldığında:

- I numaralı cümle, yükleminin dışında fiilimsi barındırdığı için yapıca bir cümledir.
- III numaralı cümle, içinde tek bir yüklem barındırdığı ve yan cümlecik oluşturacak hiçbir unsur içermediği için yapıca bir cümledir.
- Bu incelemeye göre, numaralanmış cümlelerden sadece numaralı cümle basit yapılıdır.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Boşluklar sırasıyla 'birleşik', 'basit' ve 'III' (veya '3') sözcükleriyle doldurulmalıdır.
I numaralı cümlede 'kavramak' fiilimsisi bulunduğundan cümle birleşiktir. III numaralı cümlede ise herhangi bir fiilimsi veya yan cümlecik kuran başka bir unsur bulunmayıp tek bir yüklem yer aldığından cümle yapısı bakımından basittir. Bu nedenle basit yapılı olan tek cümle III numaralı cümledir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki cümlelerin yüklemlerini ve yan cümlecik (fiilimsi, koşul eki vb.) durumlarını belirleyin.
I. cümlede 'kavramak' (isim-fiil), II. cümlede 'yaparken' (zarf-fiil), IV. cümlede 'yazmak', 'gizlenen', 'aramaktır' (fiilimsiler) bulunurken; III. cümlede fiilimsi veya başka bir yan cümle kurucu unsur yoktur. Her cümlede tek yüklem vardır.
Cümlelerin yapısını belirlemek için yüklem ve yan cümlecik ilişkisini incelemek gerekir.
2
Belirlenen özelliklere göre boşlukları doldurun.
I. cümle fiilimsi barındırdığı için 'birleşik', III. cümle fiilimsi barındırmadığı için 'basit' yapılıdır. Dolayısıyla sadece III numaralı cümle basit yapılıdır.
Boşlukların sırasıyla cümlenin birleşiklik durumunu, basitlik durumunu ve basit olan cümlenin numarasını ifade etmesi gerekmektedir.

Anahtar Kavram

Basit Cümle
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 10Soru →

Aşağıdaki sıralı cümleleri, içerdikleri öge ortaklığı durumlarına göre sağda verilen uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Öğrenciler sınav salonuna sessizce girdiler, kendilerine ayrılan sıralara oturdular.
Mektubu postacı getirdi, babam sessizce okudu.
Zil çaldı, öğrenciler sınıftan hızlıca çıktı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sınav salonuna sessizce giren ve sıralara oturan öğrencileri anlatan cümle özne ortaklığı bulunan bağımlı sıralı cümleyle; postacının getirdiği mektubun babası tarafından okunmasını anlatan cümle nesne ortaklığı bulunan bağımlı sıralı cümleyle; zilin çalması ve öğrencilerin sınıftan çıkmasını anlatan cümle ise herhangi bir öge ortaklığı bulunmayan bağımsız sıralı cümleyle eşleşmelidir.
Birinci cümlede 'öğrenciler' öznesi her iki yüklem için de ortaktır. İkinci cümlede 'mektubu' belirtili nesnesi her iki yüklem için de ortaktır. Üçüncü cümlede ise ögeler tamamen ayrı olup hiçbir öge ortaklığı yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümlenin yüklemlerini ve ögelerini incelemek
'girdiler' ve 'oturdular' yüklemlerinin her ikisinin de 'Öğrenciler' öznesiyle doğrudan ilişkili olduğunu belirlemek
Sıralı cümlede ortak olarak kullanılan ögeyi tespit ederek bağımlı sıralı cümlenin türünü belirlemek
2
İkinci cümlenin yüklemlerini ve ögelerini incelemek
'getirdi' (öznesi: postacı) ve 'okudu' (öznesi: babam) yüklemlerinin öznelerinin farklı olduğunu, ancak her iki eylemin de ortak olarak 'Mektubu' nesnesiyle gerçekleştiğini saptamak
Cümleler arasındaki nesne ortaklığını belirleyip bağımlı sıralı cümle yapısını doğrulamak
3
Üçüncü cümlenin yüklemlerini ve ögelerini incelemek
'çaldı' (öznesi: zil) ve 'çıktı' (öznesi: öğrenciler) cümleleri arasında hiçbir öge ortaklığı bulunmadığını görmek
Cümlelerin bağımsız sıralı cümle yapısında olduğunu doğrulamak

Anahtar Kavram

Sıralı cümlelerde öge ortaklığına göre bağımlı ve bağımsız sıralı cümle ayrımı
Soru 11Soru →

Aşağıda verilen isim cümlelerini, yüklemlerinin sözcük türü veya söz öbeği yapısı bakımından doğru olan sınıflandırmalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Çocukluğumuzun geçtiği o dar sokaklar, şimdi bile gözümde canlanan tatlı bir rüyaydı.
Yazarın son romanında anlatmak istediği asıl şey, insanın kendi yalnızlığıyla yüzleşmesidir.
Sabahtan beri aradığımız o tarihi binanın anahtarı meğer sendeymiş.
Fırtınadan sonra deniz kenarına vuran yosun kokusu, çocukluğumun geçtiği kasaba gibiydi.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Cümlelerin yüklemleri sırasıyla sıfat tamlaması, isim-fiil (eylemsi), zamir ve edat öbeğinden oluşmaktadır. Birinci cümle sıfat tamlamasıyla, ikinci cümle eylemsiyle, üçüncü cümle zamirle ve dördüncü cümle edat öbeğiyle eşleşmelidir.
Cümlelerin yüklemleri ve türleri doğru analiz edildiğinde: Birinci cümlede 'tatlı bir rüyaydı' (sıfat tamlaması), ikinci cümlede 'yüzleşmesidir' (isim-fiil/eylemsi), üçüncü cümlede 'sendeymiş' (kişi zamiri), dördüncü cümlede 'kasaba gibiydi' (edat öbeği) yüklem görevindedir. Bu eşleştirmeler kurallara tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümlenin yüklemini belirleme ve türünü inceleme.
Cümlenin yüklemi 'tatlı bir rüyaydı' grubudur. Bu grup bir sıfat tamlaması olduğundan yüklemi sıfat tamlaması olan isim cümlesi ile eşleşir.
Cümlenin yükleminin yapısını ve türünü doğru sınıflandırmak.
2
İkinci cümlenin yüklemini belirleme ve türünü inceleme.
Cümlenin yüklemi 'yüzleşmesidir' kelimesidir. Bu kelime isim-fiil eki (-me) almış bir eylemsidir. Eylemsiler ek eylem alarak yüklem olduğunda isim cümlesi kurar.
Fiilimsi yüklemlerin isim cümlesi sayıldığını doğrulamak.
3
Üçüncü cümlenin yüklemini belirleme ve türünü inceleme.
Cümlenin yüklemi 'sendeymiş' kelimesidir. Bu kelime bir kişi zamiridir ve ek eylem (-miş) alarak yüklem olmuştur.
Zamirlerin ek eylem alarak isim cümlesi kurabildiğini tespit etmek.
4
Dördüncü cümlenin yüklemini belirleme ve türünü inceleme.
Cümlenin yüklemi 'çocukluğumun geçtiği kasaba gibiydi' edat öbeğidir. 'Gibi' edatı kendinden önceki sözcüklerle öbekleşerek edat grubunu oluşturmuştur.
Edat gruplarının ek eylem alarak isim cümlesi kurabildiğini tespit etmek.

Anahtar Kavram

İsim cümlelerinde yüklemin farklı sözcük türlerinden veya söz öbeklerinden oluşabilmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 12Soru →

(I) Yolun sonuna geldiğimizde bizi karşılayan, çam ağaçlarının arasına gizlenmiş ahşap bir kulübeydi. (II) Çevrede ne insan sesi ne de bacadan tüten bir duman... (III) Kulübenin sağında derin bir vadi, solunda ise geçit vermez sarp kayalıklar yükseliyordu. (IV) Rüzgâr estikçe etrafa yayılan çam kokusu, insanın içine çektiği en güzel nefes. (V) Yıllarca yalnızlığa terk edilmiş bu yerde, doğanın kucağında kaybolmak içten bile değildi.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi "eksiltili cümle" özelliğindedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II

Cevap

İkinci cümle yüklemi söylenmediği için eksiltili cümle özelliğindedir.
İkinci cümlede 'ne insan sesi vardı ne de bacadan tüten bir duman vardı' anlamı bulunmasına rağmen yüklem söylenmemiştir. Yüklemi bulunmayan ve tamamlanmamış bu cümle eksiltili cümledir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki her bir cümlenin yüklemini belirleyin.
Birinci cümlede 'kulübeydi', üçüncü cümlede 'yükseliyordu', dördüncü cümlede 'nefes(tir)' ve beşinci cümlede 'değildi' yüklemleri bulunurken ikinci cümlede yüklem yazılmamıştır.
Eksiltili cümlelerin yüklemi bulunmaz, anlam okuyucu tarafından tamamlanır.
2
Ortak yüklem veya ek-fiil düşmesi gibi yanıltıcı durumları kontrol edin.
Üçüncü cümlede yüklem ortaktır, dördüncü cümlede ise ek-fiil eki (-dir) düşmüştür. Bu durumlar cümleyi eksiltili yapmaz.
YKS'de sıkça sorulan bu çeldiricileri eleyerek sadece yüklemi tamamen söylenmemiş olan cümleyi tespit etmek gerekir.
3
Yüklemi yazılmayan cümleyi doğru seçenek olarak işaretleyin.
Yüklemi bulunmayan ikinci cümle eksiltili cümledir.
Tamamlanmamış ve yüklemi verilmeyen tek cümle ikinci cümledir.

Anahtar Kavram

Eksiltili Cümle
Soru 13Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen sıralı cümleleri, sağ sütunda yer alan öge ortaklığı sınıflandırmalarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Fırtına sabaha karşı etkisini iyice artırdı, limandaki küçük tekneleri birer birer sürükledi.
Çocuklar bahçedeki elmaları hevesle topladı, anneleri mutfakta özenle yıkadı.
Tarihî konağa yıllardır kimse uğramamıştı, geçen hafta belediye ekipleri girdi.
Güneş dağların arkasında kayboldu, köyün sokaklarına derin bir sessizlik çöktü.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda fırtına ile başlayan cümle özne ortaklığıyla, çocuklar ile başlayan cümle nesne ortaklığıyla, tarihî konak ile başlayan cümle yer tamlayıcısı ortaklığıyla ve güneş ile başlayan cümle ise öge ortaklığı bulunmayan bağımsız sıralı cümle sınıfıyla eşleşmektedir.
Sıralı cümleler, birden fazla yüklemin birbirine virgül veya noktalı virgülle bağlanmasıyla oluşur. Bu cümleler arasında herhangi bir öge ortaklığı varsa bağımlı sıralı cümle, öge ortaklığı yoksa bağımsız sıralı cümle adını alır. Eşleştirmede yer alan ilk üç cümle sırasıyla özne, nesne ve yer tamlayıcısı ortaklığına sahip bağımlı sıralı cümleler iken, son cümle hiçbir öge ortaklığı barındırmayan bağımsız sıralı bir cümledir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümlenin yüklemlerini bularak öznelerini belirlemek.
'Artırdı' ve 'sürükledi' yüklemlerinin her ikisinin de öznesinin 'fırtına' olduğu saptanır.
Özne ortaklığının varlığını kontrol etmek amacıyla bu işlem gerçekleştirilir.
2
İkinci cümlenin öge dizilişini ve yüklemlerin nesneyle olan ilişkisini incelemek.
'Topladı' ve 'yıkadı' yüklemlerinin farklı özneleri (çocuklar / anneleri) olsa da her ikisinin de etkilediği ortak ögenin 'bahçedeki elmaları' (nesne) olduğu görülür.
Cümledeki nesne ortaklığını doğrulamak için nesne ögesi tespit edilir.
3
Üçüncü cümledeki dolaylı tümleçlerin ortaklığını analiz etmek.
'Tarihî konağa' dolaylı tümlecinin hem 'uğramamıştı' hem de 'girdi' eylemlerine bağlandığı saptanır.
Yer tamlayıcısı ortaklığını netleştirmek için yönelme durumu eki almış öge incelenir.
4
Dördüncü cümleyi bağımsız iki yargı olarak ögelerine ayırmak.
İlk cümlenin ögeleri 'Güneş' (özne), 'dağların arkasında' (yer tamlayıcısı), 'kayboldu' (yüklem); ikinci cümlenin ögeleri 'köyün sokaklarına' (yer tamlayıcısı), 'derin bir sessizlik' (özne), 'çöktü' (yüklem) şeklindedir ve hiçbir öge ortak değildir.
Cümlenin bağımsız sıralı yapıda olduğunu kanıtlamak için tüm ögeler ayrıştırılır.

Anahtar Kavram

Sıralı cümlelerde öge ortaklığının (bağımlı sıralı cümle) ve bağımsız sıralı cümle yapısının ayırt edilmesi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 14Soru →

Bağlı cümleler; aralarında anlam ilgisi bulunan, en az iki yüklemli cümlenin birbirine bir bağlaçla bağlandığı cümlelerdir. Eğer bağlaç yüklemleri değil de sözcükleri veya sözcük gruplarını bağlıyorsa o cümle bağlı cümle sayılamaz.

Buna göre aşağıdaki cümlelerden hangisi yapısı bakımından 'bağlı cümle'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genç müzisyen dün akşam ilk solo konserini verdi ama heyecanı yüzünden dinleyicilerle pek iletişim kuramadı.

Cevap

Genç müzisyenin konser vermesini ve dinleyicilerle iletişim kuramamasını anlatan cümle (Genç müzisyen dün akşam ilk solo konserini verdi ama heyecanı yüzünden dinleyicilerle pek iletişim kuramadı.)
Genç müzisyenin konser vermesini ve dinleyicilerle iletişim kuramamasını anlatan cümlede, 'verdi' ve 'kuramadı' olmak üzere iki ayrı yüklem (iki bağımsız cümle) bulunmaktadır. Bu iki cümle birbirine 'ama' bağlacıyla bağlanmıştır. Cümle içinde herhangi bir fiilimsi de bulunmadığından, bu cümle yapıca bağlı cümledir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde yer alan cümlelerin yüklem sayılarını belirleyin.
Tiyatro kulübü, müzisyen ve kütüphane konulu cümlelerde ikişer yüklem; şair ve proje konulu cümlelerde ise birer yüklem tespit edilmiştir.
Bağlı cümleler en az iki yüklemden (yani iki bağımsız cümleden) oluşmak zorundadır. Tek yüklemli cümleler doğrudan elenir.
2
İki yüklemi olan cümlelerin yüklemlerinin birbirine nasıl bağlandığını inceleyin.
Müzisyen konulu cümlede yüklemler 'ama' bağlacıyla; tiyatro ve kütüphane konulu cümlelerde ise yüklemler virgülle ayrılmıştır.
Yüklemleri birbirine bağlaçla bağlanan cümleler bağlı cümle, virgül veya noktalı virgülle bağlanan cümleler ise sıralı cümle olur.
3
Seçeneklerdeki bağlaçların görevlerini kontrol ederek kelimeleri mi yoksa cümleleri mi bağladığını tespit edin.
Müzisyen konulu cümlede 'ama' bağlacı iki cümleyi bağlamaktadır. Diğer cümlelerde geçen 've', 'hem... hem de...' gibi bağlaçlar ise sadece eş görevli sözcükleri veya söz öbeklerini bağlamıştır.
İçinde bağlaç olan her cümle bağlı cümle değildir; bağlı cümle olabilmesi için bağlacın doğrudan iki yüklemi (cümleyi) birbirine bağlaması gerekir.

Anahtar Kavram

Bağlı Cümle
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 15Soru →

Cümleler, yükleminin türüne göre isim (ad) ve fiil (eylem) cümleleri olmak üzere ikiye ayrılır. Yüklemi çekimli bir fiilden oluşan cümleler fiil cümlesidir; yüklemi isim, isim soylu bir sözcük ya da fiilimsi olan cümleler ise isim cümlesidir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerden hangisi yükleminin türüne göre diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uzun ve yorucu bir yolculuğun ardından nihayet o şirin kasabaya vardık.

Cevap

Uzun ve yorucu bir yolculuğun ardından nihayet o şirin kasabaya vardık.
Doğru yanıt olan 'o şirin kasabaya vardık' cümlesinin yüklemi 'varmak' (ulaşmak) fiilidir. Bu sözcük, haber kipi (görülen geçmiş zaman) ve şahıs eki alarak çekimlendiği için cümle yükleminin türüne göre fiil (eylem) cümlesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki tüm cümlelerin yüklemleri tespit edilir.
Belirlenen yüklemler: 'seslenmektir', 'yazdı', 'vardık', 'yoktu', 'düştü'.
Yüklemin türünü belirlemek için öncelikle cümlenin yüklemini doğru tespit etmek gerekir.
2
Yüklemlerin cümle içindeki anlamları ve ekleri analiz edilir.
'seslenmek' sözcüğünün fiilimsi; 'yaz', 'yok' ve 'düş' sözcüklerinin isim soylu; 'var' sözcüğünün ise eylem olduğu saptanır.
Sesteş köklerin ve fiilimsilerin cümledeki işlevini anlamak, sözcüğün türünü doğru belirlemek için şarttır.
3
Sözcük türlerine göre cümlelerin türü sınıflandırılır.
'vardık' kelimesi çekimli fiil olduğundan eylem cümlesidir, diğer tüm cümleler ise isim cümlesidir.
Yüklemi çekimli fiil olan tek cümlenin diğerlerinden ayrılan doğru cevap olduğunu teyit etmek için bu sınıflandırma yapılır.

Anahtar Kavram

Yüklemin türüne göre cümlelerin (isim ve fiil cümleleri) ayırt edilmesi
Soru 16Soru →

Aşağıda sol sütunda verilen isim cümlelerini, sağ sütundaki yüklemlerinin türü veya yapısı yönünden taşıdığı özelliklerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Zor günlerde bize her zaman destek olan o yardımsever insan, komşumuzun büyük oğluydu.
Bütün bu hazırlıkların tek amacı, misafirlerimize unutulmaz bir akşam yaşatmaktı.
Şiddetli fırtınada dev dalgalarla boğuşan gemidekilerin hepsi adeta birer mucize gibiydi.
Bu karanlık gecede yolumuzu aydınlatan yegane ışık kaynağı sendin.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki cümleler sırasıyla sağ sütundaki uygun yüklem türü veya yapısıyla eşleştirilmiştir: İlk cümle isim tamlamasıyla, ikinci cümle isim-fiille, üçüncü cümle edat öbeğiyle ve son cümle zamirle kurulmuş birer isim cümlesidir.
Verilen cümlelerin yüklemleri sırasıyla isim tamlaması ('komşumuzun büyük oğluydu'), isim-fiil ('yaşatmaktı'), edat öbeği ('birer mucize gibiydi') ve kişi zamiri ('sendin') olarak tespit edilmiştir. Yapılan eşleştirme bu dil bilgisel özelliklerin bire bir karşılığıdır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümlenin yüklemini bulup dil bilgisini incelemek.
'komşumuzun büyük oğluydu' ifadesinin yüklem olduğunu ve bu yapının arasına sıfat girmiş bir belirtili isim tamlaması olduğunu saptamak.
Ögeler belirlenirken isim tamlamaları gibi söz öbekleri bölünemez.
2
İkinci cümlenin yüklemini bulup kök ve ek tahlilini gerçekleştirmek.
'yaşatmaktı' sözcüğünün yüklem olduğunu ve bu sözcüğün isim-fiil eki aldığını belirlemek.
Fiilimsilerin ek eylem alarak yüklem olduğu cümleler dil bilgisinde isim cümlesi kabul edilir.
3
Üçüncü cümlenin yüklemini ve kelime gruplarını tespit etmek.
'birer mucize gibiydi' ifadesinin 'gibi' edatıyla kurulan bir edat öbeği (ilgeç grubu) olduğunu belirlemek.
Edatlar tek başlarına yüklem olamazlar, mutlaka önündeki sözcüklerle öbekleşerek bu görevi üstlenirler.
4
Dördüncü cümlenin yüklemini bulup türünü belirlemek.
'sendin' sözcüğünün yüklem olduğunu ve bu sözcüğün kişi zamiri olduğunu belirlemek.
Zamirler isim soylu sözcükler oldukları için ek eylem alarak yüklem olup isim cümlesi kurarlar.

Anahtar Kavram

İsim (Ad) Cümlesi
Soru 17Soru →

(I) İçimizdeki bitmek bilmeyen o çocuksu neşedir bizi hayata bağlayan. (II) Büyük bir sabırla nakşetmişti zihnine çocukluğunun geçtiği o dar sokakları. (III) Yazarın son romanında dile getirdiği ac��lar, aslında hepimizin ortak hikayesidir. (IV) Gözlerindeki o hüzünlü bakışta saklıydı geçmişin silinmeyen izleri. (V) Rüzgarın uğultusu eşliğinde yürüdük sabaha kadar sessizce.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi yükleminin yerine göre diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

III numaralı cümle, yüklemi cümlenin sonunda yer aldığı için kurallıdır; diğer tüm cümlelerin yüklemleri sonda yer almadığı için devriktir.
III numaralı cümlenin yüklemi, cümlenin en sonunda yer alan 'hepimizin ortak hikayesidir' isim tamlaması grubudur. Bu durum cümleyi kurallı yapmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki her bir cümlenin yüklemini ve yüklemin cümle içindeki konumunu belirleyin.
I. cümlede yüklem 'İçimizdeki bitmek bilmeyen o çocuksu neşedir' (başta), II. cümlede 'nakşetmişti' (ortada), III. cümlede 'hepimizin ortak hikayesidir' (sonda), IV. cümlede 'saklıydı' (ortada), V. cümlede 'yürüdük' (ortada) olarak saptanır.
Cümlelerin kurallı mı yoksa devrik mi olduğunu bulmak için yüklemlerinin sonda olup olmadığını kontrol etmek gerekir.
2
Bulunan yüklem konumlarına göre cümleleri kurallı ve devrik olarak sınıflandırın.
I, II, IV ve V. cümlelerin yüklemleri sonda yer almadığı için devriktir. III. cümlenin yüklemi sonda yer aldığı için kurallıdır.
Yüklemi sonda olan cümleler kurallı, yüklemi sonda olmayan (başta veya ortada olan) cümleler devriktir.
3
Farklı olan cümleyi tespit edip seçeneği belirleyin.
III numaralı cümle diğerlerinden farklı olarak kurallı bir cümledir.
Soruda yükleminin yerine göre diğerlerinden farklı olan cümle istenmiştir.

Anahtar Kavram

Cümle türlerinde yüklemin yerine (öğe dizilişine) göre cümleler; yüklemi sonda olan kurallı cümleler ve yüklemi sonda olmayan devrik cümleler olarak ikiye ayrılır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 18Soru →

Aşağıdaki parçada boş bırakılan yerlere, cümlelerin eksiltili ya da tamamlanmış olma durumlarına göre getirilmesi gereken uygun noktalama işaretlerini (nokta için '.' veya üç nokta için '...') yazınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Kafamızı kurcalayan binbir türlü soru Sonunda kendimizi doğanın kucağına bırakmaya karar verdik
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci boşluğa üç nokta (...), ikinci boşluğa ise nokta (.) getirilmelidir.
İlk ifade olan 'Kafamızı kurcalayan binbir türlü soru' herhangi bir yükleme sahip olmadığından eksiltili bir cümledir ve sonuna üç nokta getirilmelidir. İkinci ifade ise 'karar verdik' yüklemiyle tamamlandığı için bitmiş bir cümledir ve sonuna nokta konmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümleyi yüklem varlığı açısından incelemek
'Kafamızı kurcalayan binbir türlü soru' ifadesinin bir yüklemi bulunmamaktadır ve yargı tamamlanmamıştır.
Yüklemi bulunmayan eksiltili cümlelerin sonuna üç nokta (...) konması gerektiğini belirlemek.
2
İkinci cümleyi yüklem varlığı açısından incelemek
'Sonunda kendimizi doğanın kucağına bırakmaya karar verdik' ifadesinde 'karar verdik' söz grubu cümlenin yüklemidir.
Yüklemi olan ve yargısı tamamlanan bitmiş cümlelerin sonuna nokta (.) konması gerektiğini belirlemek.

Anahtar Kavram

Yüklemi söylenmemiş, yargısı tamamlanmamış cümlelere eksiltili cümle denir ve bu cümlelerin sonuna üç nokta (...) konur. Yüklemi bulunan ve yargısı tamamlanan cümlelerin sonuna ise nokta (.) konur.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 19Soru →

Türkçede bazı cümleler yapı (biçim) bakımından olumsuzluk bildiren ek veya sözcükleri (-me/-ma, -maz/-mez, -sız/-siz, değil, yok) barındırdığı hâlde, anlam bakımından olumlu yargı taşır.

Buna göre, aşağıdaki c��mlelerin hangisi biçimce olumsuz olduğu hâlde anlamca olumludur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Söylediğin bu etkileyici sözleri o da duymamış değil.

Cevap

Söylediğin bu etkileyici sözleri o da duymamış değil.
Cümle incelendiğinde yüklemde hem '-ma' olumsuzluk eki hem de 'değil' edatı kullanıldığı görülmektedir. Bu yapısal unsurlar cümleyi biçimce olumsuz yapar. Ancak anlam bakımından 'duymamış değil' ifadesi 'duymuş' anlamına geldiği için cümle anlamca olumludur.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerin yüklemlerinde olumsuzluk bildiren ek veya sözcüklerin (-me/-ma, -maz/-mez, -sız/-siz, değil, yok) varlığı kontrol edilir.
Doğru seçenekte yer alan yüklemde hem '-ma/-me' olumsuzluk eki hem de 'değil' edatı bulunmaktadır. Bu durum cümlenin biçimce olumsuz olduğunu gösterir.
Biçimce olumsuzluk tespiti, cümlede yapısal olarak olumsuzluk unsurlarının bulunup bulunmadığına dayanır.
2
Cümlenin kastettiği asıl anlam çözümlenir.
Cümledeki 'duymamış değil' ifadesi, iki olumsuz unsurun bir araya gelmesiyle 'duymuş / duydu' anlamına dönüşmektedir.
Türkçede iki olumsuz ifadenin birleşmesi, matematiksel olarak iki eksinin çarpımının artı etmesi gibi anlamı olumluya çevirir.

Anahtar Kavram

Cümle Türleri - Biçimce Olumsuz Anlamca Olumlu Cümleler
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 20Soru →

Aşağıdaki cümleleri, karşılarında verilen işlevsel/anlamsal açıklamalarla doğru bir biçimde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Onca emek verip hazırladığın bu kıymetli projeyi nihayete erdirmek için daha ne kadar bekleyeceksin?
Bunca yıl aynı çatı altında yaşayıp da bir kez olsun beni dinlemek istemeyişini nasıl izah edebilirsin!
Yazarın son romanında çizdiği o buğulu atmosferin, okuyucunun ruhunu nasıl sarıp sarmaladığını hepimiz gördük.
Göz alabildiğine uzanan bu yemyeşil vadide, gökyüzünün maviliğiyle birleşen o eşsiz manzara ne muazzam!

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümle gerçek soru cümlesiyle (Bilgi almayı amaçlayan gerçek bir soru cümlesidir), ikinci cümle sitem bildiren sözde soru cümlesiyle (Soru biçiminde kurulmuş fakat sitem/yakınma bildiren bir sözde soru cümlesidir), üçüncü cümle soru sözcüğü içeren ama soru cümlesi olmayan seçenekle (Soru sözcüğü içerdiği hâlde soru cümlesi niteliği taşımayan bir cümledir), dördüncü cümle ise beğeni bildiren ünlem cümlesiyle (Hayranlık ve beğenme duygusunu dile getiren bir ünlem cümlesidir) eşleşmelidir.
Verilen cümlelerden birincisi doğrudan cevap talep eden bir soru cümlesidir. İkincisi biçimce soru görünümlü olmasına rağmen sitem bildiren bir sözde soru cümlesidir. Üçüncüsü soru kelimesi barındırsa da soru anlamı taşımayan bir bildirme cümlesidir. Dördüncüsü ise hayranlık duygusunu dile getiren bir ünlem cümlesidir. Eşleştirmeler bu işlevlere dayanarak doğru şekilde yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümleyi analiz ederek cümlenin gerçek soru anlamı taşıyıp taşımadığını belirlemek.
İlk cümlede 'ne kadar' soru ifadesiyle doğrudan bilgi talep edilmektedir; bu yüzden gerçek bir soru cümlesidir.
Gerçek soru cümleleri cevap gerektiren bilgi edinme amaçlı yapılardır.
2
İkinci cümleyi okuyup soru yapısının altındaki duygu ve amacı incelemek.
İkinci cümlede 'nasıl izah edebilirsin' denilerek bir cevap istenmemekte, sitem edilmektedir; dolayısıyla bu bir sözde soru cümlesidir.
Sözde soru cümleleri, cevap alma amacının dışında sitem, onaylatma, şüphe gibi duygusal anlamları taşır.
3
Üçüncü cümledeki soru sözcüğünün görevi ve cümlenin genel anlamına katkısını değerlendirmek.
Üçüncü cümlede 'nasıl' sözcüğü bulunsa da bu kelime yan cümleyi niteleyen bir zarftır ve temel cümlenin yüklemi olan 'gördük' soru anlamı taşımamaktadır.
Soru sözcükleri yan cümlede görev alıp ana cümlede soru anlamı kurmayabilir.
4
Dördüncü cümlede duyguyu belirten ifadenin işlevini saptamak.
Dördüncü cümlede 'ne muazzam!' ifadesiyle coşku ve hayranlık hissi dışa vurulduğu için bu cümle bir ünlem cümlesidir.
Ünlem cümleleri; sevinç, hayranlık, korku, telaş gibi duyguları heyecanlı veya coşkun bir dille aktarır.

Anahtar Kavram

Cümle türlerinde soru ve ünlem cümlelerinin anlamsal, yapısal ve işlevsel farklılıklarının kavranması.
Sayfa 1 / 2Sonraki