Soru

Zorluk: KolayÖzne (Gerçek, Gizli, Sözde Özne)

Yüklemi edilgen fiil olan cümlelerde, işi gerçekleştiren gerçek bir özne bulunmaz; onun yerine işten etkilenen öge özne görevini üstlenir. Bu tür öznelere sözde özne denir.

Bu açıklamaya göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde işi yapan değil, yapılan işten etkilenen öge özne durumundadır?

  1. A
    Genç yazar, son romanında yalnız yaşayan insanların günlük mücadelelerini başarıyla kaleme almıştı.
  2. B
    Firma, yeni dönemde tüm çalışanlarına motivasyonu artırmak amacıyla ekstra prim dağıttı.
  3. C
    Soğuk kış günlerinde sokaktaki kediler için pencerenin önüne her sabah taze yiyecek bırakırdı.
  4. Yarışmada dereceye giren öğrencilerin ödülleri okul müdürlüğünde büyük bir titizlikle hazırlandı.Cevap
  5. E
    Küçük çocuk, vitrinde parıldayan rengârenk oyuncakları büyük bir hayranlıkla izliyordu.

Cevap

Yarışmada dereceye giren öğrencilerin ödülleri okul müdürlüğünde büyük bir titizlikle hazırlandı cümlesi
Doğru seçenekte yer alan cümlede yüklem edilgen çatılı bir eylemdir. İşi gerçekleştiren belli olmadığından, eylemden etkilenen unsur cümlenin öznesi yani sözde öznesi olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Yüklemlerin çatı özelliklerini ve edilgenlik eklerini incelemek
Seçeneklerdeki eylemler incelendiğinde 'hazırlandı' fiilinin edilgenlik eki (-n) aldığı, diğer fiillerin ise etken çatılı olduğu görülür.
Sözde özne, yalnızca edilgen çatılı fiillerin yüklem olduğu cümlelerde bulunur.
2
Edilgen yükleme sahip cümledeki özneyi belirlemek ve işi yapanla ilişkisini kurmak
'Hazırlandı' yüklemine 'Hazırlanan ne?' sorusu yöneltildiğinde 'Yarışmada dereceye giren öğrencilerin ödülleri' cevabı alınır.
Bu öge, hazırlama işini kendisi yapmadığı, başkası tarafından yapılan bu işten etkilendiği için sözde özne görevi üstlenmiştir.

Anahtar Kavram

Sözde özne, yüklemi edilgen çatılı olan cümlelerde işi yapanın belli olmaması durumunda işten etkilenen ögenin özne görevini üstlenmesiyle oluşur.
Bu soruyu puanla