Soru

Zorluk: OrtaÖzne (Gerçek, Gizli, Sözde Özne)

Sözde özne; yüklemi edilgen çatılı olan cümlelerde bulunur. Bu cümlelerde yüklemin bildirdiği işi doğrudan gerçekleştiren varlık (gerçek özne) belirtilmez; işten etkilenen unsur, özne görevini üstlenir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemin bildirdiği işi doğrudan gerçekleştirmeyen, eylemden etkilenen bir özne (sözde özne) kullanılmıştır?

  1. A
    Okul müdürü, tören sırasında başarılı öğrencilere birer başarı belgesi verdi.
  2. B
    Kütüphane görevlisi, rafları düzenlerken yıllar önce kaybolan eski bir elyazması buldu.
  3. Geniş caddedeki asırlık çınarlar, fırtınaya karşı önlem amacıyla geçen hafta budandı.Cevap
  4. D
    Uzun süren kuraklığın ardından nihayet dün gece sabaha karşı bardaktan boşalırcasına yağmur ya��dı.
  5. E
    Sanatçı, albümünün tanıtım konseri için aylardır üzerinde çalıştığı şarkıları seslendirdi.

Cevap

Geniş caddedeki asırlık çınarlar, fırtınaya karşı önlem amacıyla geçen hafta budandı.
Asırlık çınarların budanmasıyla ilgili cümlede yüklem olan 'budandı' fiili edilgen çatılıdır. Budama işini yapan kişi veya kişiler cümlede belirtilmemiştir. Eylemden etkilenen 'Geniş caddedeki asırlık çınarlar' söz öbeği cümle içinde sözde özne görevindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki yüklemleri bulup çatı özelliklerini belirleme
'budandı' yüklemi '-n' edilgenlik ekini alarak edilgen çatılı olmuştur; diğer seçeneklerdeki 'verdi', 'buldu', 'yağdı', 'seslendirdi' yüklemleri ise etken çatılıdır.
Sözde özne yalnızca edilgen çatılı yüklemlere sahip cümlelerde bulunabilir.
2
Edilgen yükleme özneyi bulmak için soru yöneltme
'budandı' yüklemine 'Budanan ne?' sorusu sorulduğunda 'Geniş caddedeki asırlık çınarlar' yanıtı alınır.
Özne, yükleme sorulan 'ne/kim' sorularıyla tespit edilir.
3
Öznenin eylemi kendi yapıp yapmadığını denetleme
Asırlık çınarlar budama eylemini kendi kendine gerçekleştiremez; bu iş başkası tarafından yapılmıştır ve çınarlar bu eylemden etkilenmektedir. Bu nedenle bu öge sözde öznedir.
Edilgen cümlelerde işi yapan belli olmadığından, işten etkilenen öge sözde özne görevini üstlenir.

Anahtar Kavram

Edilgen çatılı fiillerin yüklem olduğu cümlelerde, işi yapan gizli veya gerçek bir özne bulunmaz; işten etkilenen nesne durumundaki öge sözde özne adını alır.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla