Examkin

Solstisler ve Ekinokslar (Özel Günler)

6 soru

Tüm türler6Çoktan seçmeli4Eşleştirme1Sıralama1
Soru 1Soru →

Türkiye'de yer alan K, L, M ve N merkezlerinin coğrafi özellikleri ile ilgili şu bilgiler verilmiştir:

* K merkezi: Yıl boyunca gece ile gündüz süreleri arasındaki farkın en az olduğu ilimizin enlemindedir.
* L merkezi: Yıl boyunca gurup ve şafak (alacakaranlık) sürelerinin en uzun yaşandığı ilimizin enlemindedir.
* M merkezi: Ekinoks tarihlerinde yerel saeti başlangıç boylamından 120120 dakika ileri olan ve çizgisel hızı L merkezinden fazla, K merkezinden az olan bir merkezdir.
* N merkezi: 21 Haziran günü güneş ışınlarını M merkezine göre daha büyük açıyla almakta, ancak K merkezine göre yatay düzlemde daha uzun gölge oluşturmaktadır.

Buna göre, bu merkezlerin 21 Aralık günü yaşayacakları gündüz sürelerinin en uzundan en kısaya doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: K - N - M - L

Cevap

K - N - M - L
Merkezlerin enlem dereceleri güneyden kuzeye doğru K (36∘36^\circ K) < N < M < L (42∘42^\circ K) şeklinde sıralanır. 21 Aralık kış solstisinde Türkiye'de güneye gidildikçe gündüz süresi uzadığı için en güneydeki K merkezinde gündüz süresi en uzun, en kuzeydeki L merkezinde ise en kısadır. Bu durum gündüz sürelerinin en uzundan en kısaya doğru sıralamasının K - N - M - L olmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
K merkezinin enlemini belirleme
K merkezi 36∘36^\circ Kuzey enlemindedir (Hatay enlemi).
Gece ile gündüz arasındaki süre farkı Ekvator'dan kutuplara gidildikçe artar. Türkiye'de bu farkın en az olduğu yer Ekvator'a en yakın olan en güney noktadır.
2
L merkezinin enlemini belirleme
L merkezi 42∘42^\circ Kuzey enlemindedir (Sinop enlemi).
Çizgisel hız kutuplara doğru azaldığı için gurup ve şafak (alacakaranlık) süreleri kutuplara doğru uzar. Türkiye sınırları içinde bu sürenin en uzun olduğu yer en kuzey enlemdir.
3
M merkezinin enlem aralığını belirleme
M merkezinin enlemi K (36∘36^\circ K) ile L (42∘42^\circ K) arasındadır.
Çizgisel hız Ekvator'dan kutuplara gidildikçe azalır. M'nin çizgisel hızının L'den fazla olması onun daha güneyde, K'den az olması ise daha kuzeyde olduğunu gösterir.
4
N merkezinin konumunu belirleme ve enlem sıralamasını yapma
N merkezinin enlemi K ile M arasındadır. Güneyden kuzeye doğru enlem sıralaması: K < N < M < L.
21 Haziran günü Türkiye'de güneye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı büyür ve gölge boyu kısalır. N'nin güneş ışınlarını M'den büyük açıyla alması M'den güneyde olduğunu; K'ye göre daha uzun gölge oluşturması ise K'den kuzeyde olduğunu gösterir.
5
21 Aralık tarihindeki gündüz süresi değişimini uygulama
Gündüz sürelerinin en uzundan en kısaya sıralanışı K - N - M - L şeklindedir.
21 Aralık tarihinde Kuzey Yarım Küre'de (ve Türkiye'de) güneye gidildikçe gündüz süresi uzar, kuzeye gidildikçe kısalır. Bu nedenle en güneydeki K'de gündüz en uzun, en kuzeydeki L'de en kısadır.

Anahtar Kavram

Solstislerde enleme göre gece-gündüz süre değişimi ve güneş ışınlarının geliş açısı ilişkisi
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 2Soru →

Türkiye'de yer alan dört farklı alana ait coğrafi özellikler şu şekildedir:

* Merkez A: Türkiye'nin en kuzey ucunda yer alan ve 2121 Aralık tarihinde en uzun geceyi yaşayan il sınırları içerisindedir.
* Merkez B: Türkiye sınırları içinde çizgisel hızın en fazla olduğu ve yıl boyunca gece ile gündüz süreleri arasındaki farkın en az yaşandığı il sınırları içerisindedir.
* Merkez C: Ekinoks tarihlerinde yerel saati Merkez B'ye göre daha geri olan ve enlem derecesi Merkez A ile Merkez B'nin enlemleri farkının tam ortasına yakın olan bir alandır.
* Merkez D: 2121 Haziran günü öğle vaktinde Güneş ışınlarını Merkez B'den daha eğik, Merkez C'den ise daha dik açıyla alan ve yerel saati Merkez C'den daha ileri olan bir alandır.

Buna göre; Merkez A, B, C ve D'nin 2121 Haziran tarihindeki gündüz sürelerinin en uzundan en kısaya doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: A - C - D - B

Cevap

A - C - D - B
21 Haziran tarihinde Kuzey Yarım Küre'de yer alan Türkiye'de, kuzeye doğru gidildikçe gündüz süreleri uzar. Belirlenen enlem sıralamasına göre merkezler kuzeyden güneye doğru A, C, D ve B şeklinde sıralanmaktadır. Bu nedenle en uzun gündüz en kuzeydeki A merkezinde, en kısa gündüz ise en güneydeki B merkezinde yaşanır. Doğru sıralama A - C - D - B şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Merkez A'nın enlemini belirleme
Merkez A, yaklaşık 42∘ K42^\circ\text{ K} enlemindedir.
Türkiye'nin en kuzey ucunda yer alması ve 21 Aralık'ta en uzun geceyi yaşaması, bu merkezin enleminin en yüksek (42∘ K42^\circ\text{ K}) olduğunu gösterir.
2
Merkez B'nin enlemini belirleme
Merkez B, yaklaşık 36∘ K36^\circ\text{ K} enlemindedir.
Çizgisel hızın en fazla ve gece-gündüz süre farkının en az olduğu yer Ekvator'a en yakın olan güney ucudur.
3
Merkez C'nin enlemini belirleme
Merkez C, yaklaşık 39∘ K39^\circ\text{ K} enlemindedir.
Enlem derecesinin A (42∘ K42^\circ\text{ K}) ile B (36∘ K36^\circ\text{ K}) enlemleri farkının tam ortasında yer alması 42+362=39∘\frac{42 + 36}{2} = 39^\circ enlemine karşılık gelir.
4
Merkez D'nin enlemini belirleme
Merkez D, 36∘ K36^\circ\text{ K} ile 39∘ K39^\circ\text{ K} enlemleri arasındadır.
21 Haziran'da Güneş ışınlarının düşme açısı enleme göre değişir. Güneş ışınlarını B'den (36∘ K36^\circ\text{ K}) daha eğik alması enleminin B'den büyük olduğunu; C'den (39∘ K39^\circ\text{ K}) daha dik alması ise enleminin C'den küçük olduğunu gösterir.
5
21 Haziran tarihindeki gündüz sürelerini karşılaştırma
Gündüz süreleri sıralaması: A > C > D > B
21 Haziran solstisinde Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe enlem derecesi arttığı için gündüz süresi de uzar.

Anahtar Kavram

21 Haziran solstisinde enlem derecesine bağlı olarak gündüz sürelerinin değişimi ve Güneş ışınlarının düşme açısı ilişkisi
Soru 3Soru →

Aşağıda verilen enlem dereceleri ile bu enlemlerde solstis (gün dönümü) ve ekinoks (gece-gündüz eşitliği) tarihlerinde gerçekleşen aydınlanma ve gölge özelliklerini doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kuzey Kutup Dairesi (66∘33′ K66^\circ 33'\text{ K})
Yengeç Dönencesi (23∘27′ K23^\circ 27'\text{ K})
Ekvator (0∘0^\circ)
Oğlak Dönencesi (23∘27′ G23^\circ 27'\text{ G})

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kuzey Kutup Dairesi ile 21 Haziran'da 24 saat gündüz yaşanması; Yengeç Dönencesi ile 21 Haziran'da Güneş ışınlarının 90 dereceyle düşmesi; Ekvator ile ekinokslarda Güneş'in dik gelmesi; Oğlak Dönencesi ile 21 Aralık'ta gölgenin oluşmaması eşleşmektedir.
Eşleştirmede yer alan enlemlerin solstis ve ekinoks tarihlerindeki Güneş ışınlarının geliş açıları, gölge boyları, gölge yönleri ve aydınlanma süreleri coğrafi kurallarla tam bir uyum içindedir. Kuzey Kutup Dairesi yaz solstisinde 24 saat gündüz yaşarken, Yengeç Dönencesi bu tarihte Güneş'i dik alır. Ekvator ekinokslarda Güneş'i dik alır ve solstislerde gölge yönü değişir. Oğlak Dönencesi ise kış solstisinde Güneş'i dik alır ve yıl boyu gölgesi güneye düşer.

Adım Adım Çözüm

1
Kuzey Kutup Dairesi'nin (66∘33′ K66^\circ 33'\text{ K}) aydınlanma ve gece-gündüz değişim özelliklerinin belirlenmesi.
Bu enlemde 21 Haziran21\text{ Haziran}'da 2424 saat gündüz yaşanır. 21 Aralık21\text{ Aralık}'tan sonra ise Kuzey Yarım Küre genelinde olduğu gibi gündüz süreleri uzamaya başlar. Dolayısıyla birinci ifadeyle eşleşir.
Solstis tarihlerinde kutup dairelerindeki aydınlanma sürelerini ve yarım kürelerdeki gün uzunluğu değişim yönünü saptamak.
2
Yengeç Dönencesi'nin (23∘27′ K23^\circ 27'\text{ K}) Güneş ışınlarının düşme açısı ve gün uzunluğu özelliklerinin incelenmesi.
21 Haziran21\text{ Haziran}'da Güneş ışınları bu enleme 90∘90^\circ açıyla düşer. Bu tarihten sonra gündüzler kısalmaya başlasa da 23 Eylu¨l23\text{ Eylül} ekinoksuna kadar gündüzler gecelerden uzundur. Dolayısıyla ikinci ifadeyle eşleşir.
Kuzey Yarım Küre'deki yaz solstisi sonrası gün uzunluğu eğilimlerini ve dönence özelliğini analiz etmek.
3
Ekvator (0∘0^\circ) enleminin ekinoks ve solstis gölge özelliklerinin değerlendirilmesi.
Güneş ışınları ekinokslarda (21 Mart21\text{ Mart} ve 23 Eylu¨l23\text{ Eylül}) buraya dik gelir. 21 Haziran21\text{ Haziran}'da Güneş kuzeyde olduğundan gölge güneye, 21 Aralık21\text{ Aralık}'ta Güneş güneyde olduğundan gölge kuzeye düşer. Dolayısıyla üçüncü ifadeyle eşleşir.
Ekvator'un yıl boyunca Güneş'in konumuna göre değişen gölge yönlerini belirlemek.
4
Oğlak Dönencesi'nin (23∘27′ G23^\circ 27'\text{ G}) dik açı tarihi ve gölge yönü kararlılığının incelenmesi.
21 Aralık21\text{ Aralık}'ta Güneş ışınları buraya 90∘90^\circ açıyla düştüğü için gölge oluşmaz. Yıl boyu Güneş her zaman bu enlemin kuzeyinde kaldığı için öğle vakti gölgeler daima güneyi gösterir. Dolayısıyla dördüncü ifadeyle eşleşir.
Güney Yarım Küre dönencesinin solstis gölge davranışını saptamak.

Anahtar Kavram

Solstisler ve Ekinokslar (Özel Günler)
Soru 4Soru →

Aydınlanma çemberinin kutup noktalarından teğet geçtiği ekinoks tarihlerinde, yeryüzündeki tüm merkezler için ortak olarak gerçekleşen durum aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gece ve gündüz sürelerinin yeryüzünün her yerinde eşitlenmesi

Cevap

Gece ve gündüz sürelerinin yeryüzünün her yerinde eşitlenmesi
Ekinoks tarihlerinde (21 Mart ve 23 Eylül) aydınlanma çemberi kutup noktalarından teğet geçer. Bu geometrik konum nedeniyle Dünya üzerindeki tüm paralel daireleri tam ortadan ikiye bölünür. Sonuç olarak, Dünya üzerindeki tüm merkezlerde gece ve gündüz süreleri 12'şer saat olarak eşitlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Aydınlanma çemberinin kutup noktalarından teğet geçmesinin geometrik anlamını belirlemek.
Aydınlanma sınırının kutup noktalarından geçmesi, Dünya üzerindeki tüm paralel dairelerinin tam ortadan ikiye bölünmesi anlamına gelir.
Gece ve gündüz sürelerinin uzunluğu, enlemlerin aydınlık ve karanlık tarafta kalan yaylarının oranına bağlıdır.
2
Paralellerin eşit bölünmesinin süreye etkisini hesaplamak.
Tüm enlemler iki eşit parçaya bölündüğü için yeryüzündeki her noktada 12 saat gece ve 12 saat gündüz yaşanır.
Bir paralelin yarısı aydınlık yarısı karanlık olduğunda günlük dönüş süresi eşit olarak paylaşılır.
3
Diğer seçeneklerdeki durumların neden ortak olamayacağını doğrulamak.
Mevsimlerin zıt olması, Güneş'e olan uzaklığın günberi tarihiyle (3 Ocak) sınırlı kalması, enlem derecesine göre açının değişmesi ve kutuplardaki 6 aylık süreçlerin tarihe göre farklılık göstermesi nedeniyle diğer seçenekler elenir.
Soruda her iki ekinoks tarihi için de Dünya genelinde geçerli olan ortak ve genel kural aranmaktadır.

Anahtar Kavram

Ekinoks tarihlerinde aydınlanma çemberinin konumu ve gece-gündüz eşitliği
Soru 5Soru →

Türkiye'de yer alan aşağıdaki merkezleri, 2121 Haziran tarihinde yaşanan gündüz sürelerinin en uzundan en kısaya doğru sıralanışına göre düzenleyiniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Türkiye'nin en kuzey ucundaki topraklarında yer alan il merkezi, İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve ülkenin başkenti konumundaki il merkezi, Ege Bölgesi'nin güney kesiminde yer alan turistik kıyı kenti Muğla il merkezi, Türkiye'nin en güney sınır kuşağında yer alan Hatay il merkezi
Kuzey Yarım Küre'de yer alan Türkiye'de 2121 Haziran tarihinde kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar. Bu doğrultuda, verilen merkezler en kuzeyden en güneye doğru sırasıyla; en kuzey uçtaki il merkezi, Ankara, Muğla ve Hatay şeklinde yer alır. Dolayısıyla gündüz süreleri en uzundan en kısaya doğru bu sıralamayı takip eder.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin enlem derecelerine göre kuzeyden güneye doğru konumlarını belirlemek.
Merkezlerin kuzeyden güneye enlem sıralaması: En kuzeydeki uç nokta (yaklaşık 42∘ Kuzey42^\circ\text{ Kuzey}) > Ankara (yaklaşık 40∘ Kuzey40^\circ\text{ Kuzey}) > Muğla (yaklaşık 37∘ Kuzey37^\circ\text{ Kuzey}) > Hatay (yaklaşık 36∘ Kuzey36^\circ\text{ Kuzey}) şeklindedir.
Gündüz süresi değişimi enleme bağlı olduğu için öncelikle merkezlerin enlem ilişkisi tespit edilmelidir.
2
Güneş ışınlarının geliş açısı ve aydınlanma sınırına bağlı olarak gündüz süresi değişim kuralını uygulamak.
2121 Haziran solstisinde Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar.
Yaz gün dönümünde güneş ışınlarının Yengeç Dönencesi'ne dik gelmesiyle aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer ve kuzeye doğru gidildikçe gündüz süresi artar.
3
Kuzeye doğru gündüz süresinin uzaması kuralına göre merkezleri en uzundan en kısaya doğru sıralamak.
Gündüz süresi en uzun olandan en kısa olana sıralama: En kuzeydeki il merkezi > Ankara > Muğla > Hatay şeklinde gerçekleşir.
2121 Haziran'da daha kuzeydeki merkezlerde gündüz süresi daha uzun olacağı için kuzeyden güneye sıralama aynı zamanda gündüz süresi sıralamasını verir.

Anahtar Kavram

2121 Haziran solstisinde Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz süresinin uzaması ve Türkiye'nin enlem değerlerine göre merkezlerin konum analizi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru →

2121 Aralık tarihinde Dünya genelinde ve Türkiye'de gece ile gündüz sürelerinde belirgin değişimler yaşanır. Türkiye'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe bu tarihte gündüz sürelerinin kısaldığı, gece sürelerinin ise uzadığı bilinmektedir.

Aşağıdaki tabloda, Türkiye sınırları içerisinde yer alan K, L, M ve N merkezlerinin 2121 Aralık günü ölçülen gündüz süreleri verilmiştir:

MerkezGündüz Süresi
K99 saat 3535 dakika
L99 saat 1414 dakika
M99 saat 2727 dakika
N99 saat 2121 dakika

Bu bilgilere göre, K, L, M ve N merkezlerinin Ekvator'a en yakın olandan en uzak olana doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: K - M - N - L

Cevap

K - M - N - L
Türkiye, Kuzey Yarım Küre'nin orta kuşağında yer almaktadır. 21 Aralık tarihinde (kış solstisi) Kuzey Yarım Küre'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe gündüz süreleri kısalır, gece süreleri ise uzar. Bu durum, Ekvator'a yakın olan (güneydeki) merkezlerin gündüz süresinin daha uzun, Ekvator'a uzak olan (kuzeydeki) merkezlerin gündüz süresinin ise daha kısa olmasına neden olur. Tablodaki gündüz süreleri incelendiğinde; gündüz süresi en uzun olan K merkezi (99 saat 3535 dakika) en güneyde (Ekvator'a en yakın), gündüz süresi en kısa olan L merkezi (99 saat 1414 dakika) ise en kuzeydedir (Ekvator'a en uzak). Bu doğrultuda merkezler gündüz sürelerinin uzunluğuna göre büyükten küçüğe doğru sıralandığında Ekvator'a en yakın olandan en uzak olana doğru 'K - M - N - L' sırası elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
21 Aralık tarihinde Türkiye'de enlemlere göre gündüz süresi değişim kuralı hatırlanır.
21 Aralık'ta Kuzey Yarım Küre'de (dolayısıyla Türkiye'de) güneyden kuzeye gidildikçe gündüz süreleri kısalır.
Verilen gündüz sürelerini coğrafi konumla (enlem) doğru şekilde ilişkilendirmek için temel coğrafi kuralın belirlenmesi gerekir.
2
Verilen merkezlerin gündüz süreleri uzunluklarına göre büyükten küçüğe doğru sıralanır.
K (99 saat 3535 dakika) > M (99 saat 2727 dakika) > N (99 saat 2121 dakika) > L (99 saat 1414 dakika) şeklinde bir sıralama elde edilir.
Gündüz süresi en uzun olan merkezin en güneyde (Ekvator'a en yakın), en kısa olan merkezin ise en kuzeyde (Ekvator'a en uzak) olduğunu tespit etmek amacıyla süreler karşılaştırılır.
3
Sıralama Ekvator'a en yakın olandan en uzak olana doğru düzenlenir.
Ekvator'a en yakın olan merkez K, ardından sırasıyla M, N ve en uzak olan L merkezidir. Sıralama K - M - N - L şeklindedir.
Soru kökündeki yönelim talebine (yakından uzağa) uygun olarak doğru dizilim tamamlanır.

Anahtar Kavram

Solstislerde (gün dönümlerinde) enlem derecesine göre gece ve gündüz sürelerinin değişimi.
Tahmini Süre:2m 0s