Ahlak Felsefesi

Felsefe tarihinde evrensel bir ahlak yasasının varlığını reddeden filozoflar, bu reddedişlerini farklı insan doğası ve özgürlük anlayışlarına dayandırmışlardır. Aşağıda sol sütunda yer alan ahlaki yaklaşımları, sağ sütundaki kendilerine özgü ahlak yasasını reddetme gerekçeleriyle eşleştiriniz.

Birey, kendi eylemlerinin yegane belirleyicisi olmalıdır. Dışarıdan dayatılan her kural, yasa veya otorite, insanın özgür iradesini ve doğal ahlaki gelişimini engeller. Devletin, hukukun ve dinin ahlak adı altında sunduğu kurallar, aslında insanı denetim altında tutma mekanizmalarıdır. Bu nedenle, tüm insanlar için geçerli, onları tek bir kalıba sokmaya çalışan evrensel bir ahlak yasasından söz edilemez; ahlak ancak bireyin hiçbir otoriteye boyun eğmediği tam bir özgürlük ortamında var olabilir.

Bu parçada dile getirilen görüşler, ahlak felsefesinde evrensel ahlak yasasını reddeden aşağıdaki yaklaşımlardan hangisiyle ilişkilendirilebilir?

Aşağıda ahlak felsefesinin temel kavramları ve bu kavramların felsefe tarihindeki farklı filozoflarca ele alınış biçimlerine dair açıklamalar verilmiştir. Kavramları uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Bir kimse için haz verici ve dolayısıyla 'iyi' olan bir durum, bir başkası için acı verici ve 'kötü' olabilir. Ahlaki değerlerin merkezine bireysel duyumları ve bu duyumların sağladığı anlık doyumları yerleştirdiğimizde, herkesin üzerinde uzlaşabileceği ortak bir ahlaki ölçütten bahsetmek imkânsız hale gelir. Çünkü duyularımız bizi yanıltabileceği gibi, haz arayışımız da tamamen kişisel deneyimlerimizin sınırları içinde kalır. Bu nedenle, ahlaki eylemin amacı yalnızca bireyin kendi sınırları içindeki doyumu olmalıdır.

Bu parçada dile getirilen görüşleri savunan bir filozofun, aşağıdakilerden hangisini öne sürmesi beklenir?

Evrensel ahlak yasasını öznel temelde kabul eden filozofların temel görüşleri ile bu görüşleri savunan filozofları doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda verilen ahlak felsefesi kavramlarını en uygun tanımlarıyla eşleştiriniz.

Birey, kendi kararlarını verirken dışsal bir zorlama veya baskı altında kalmadığı sürece ahlaki açıdan anlamlı bir eylemde bulunabilir. Ancak bu seçme özgürlüğü, yapılan eylemin doğuracağı sonuçları üstlenmekten bağımsız düşünülemez. Eylemlerinin sonuçlarını kabul etmeyen bir bireyin seçme özgürlüğünden bahsetmek ahlaki açıdan geçersizdir.

Bu parçada ahlak felsefesinin aşağıdaki hangi iki temel kavramı arasındaki ilişki vurgulanmaktadır?

Aşağıda evrensel ahlak yasasının varlığını öznel temelde temellendiren düşünürler ve bu düşünürlerin ahlaki yaklaşımlarının temel açıklamaları verilmiştir. Bu düşünürleri, savundukları ahlaki yaklaşımlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Bir eylemin ahlaki değeri, onun arkasındaki niyetten ziyade, doğurduğu somut sonuçların getirdiği toplam faydaya göre ölçülmelidir. İnsanın doğası gereği acıdan kaçıp hazza yönelmesi kaçınılmazdır; ahlak yasası da bu öznel temeli göz ardı edemez. Dolayısıyla ahlaki bir yasa, tek tek bireylerin duyusal deneyimlerinden yola çıkarak 'olabildiğince çok insanın en yüksek mutluluğu' ilkesine dayanmalıdır.

Bu parçada belirtilen ahlaki görüşü savunan bir filozofun, ahlak felsefesinin temel sorularına yönelik aşağıdaki yargılardan hangisini benimsemesi beklenir?

Evrensel ahlak yasasının varlığını nesnel (objektif) bir temele dayandıran filozoflar, ahlaki eylemin ölçütünü insanın öznel arzularından bağımsız bir alanda aramı��lardır. Buna göre, sol sütundaki filozofları sağ sütunda verilen ve evrensel ahlak yasasını nesnel olarak temellendirdikleri temel ilkelerle eşleştiriniz.

Platon'a göre duyusal dünya sürekli bir değişim içindedir ve bu dünyada mutlak, kalıcı değerlerden söz edilemez. Gerçek ahlaki değerler ancak akılla kavranabilen aşkın İdealar dünyasında, tüm ideaların kaynağı olan 'İyi İdeası'nda yer alır. İnsanın kişisel istekleri, hazları veya toplumsal beklentileri ahlakın ölçütü olamaz. Ahlaki eylem, insanın kendi öznel arzularından sıyrılarak bu nesnel İyi İdeası'na yönelmesiyle gerçekleşir.

Bu parçaya göre Platon'un ahlak felsefesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Ahlak felsefesinde evrensel ahlak yasasının varlığını nesnel (objektif) temelde kabul eden filozoflar, bu yasanın temelini ve ölçütünü insanın öznel duygu, arzu ve çıkarlarından bağımsız olan mutlak bir alanda aramışlardır.

Buna göre, sol sütundaki temel ahlaki ilkeler ile sağ sütundaki felsefi yaklaşımların doğru eşleştirmesi nasıl olmalıd��r?

Aşağıda verilen güncel ahlaki sorun senaryoları ile bu sorunların doğrudan ilişkili olduğu uygulamalı etik alt alanlarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Ahlak ve etik kavramlarının felsefi analizini yapmak isteyen bir araştırmacı, bu kavramların ayırt edici özelliklerini sınıflandırmaktadır. Aşağıdaki sol sütunda verilen açıklamaları, sağ sütundaki uygun ahlak felsefesi boyutlarıyla eşleştiriniz.

Kant'a göre, bir eylemin ahlaki değeri onun sonucunda ortaya çıkan fayda veya zararla ölçülemez. Bir eylem, yalnızca ahlak yasasına duyulan saygıdan ötürü ve hiçbir çıkar gözetmeksizin sırf görev bilinciyle yapılmışsa ahlaki bir nitelik kazanır. İnsanın kendi içinde taşıdığı ve ahlak yasasının sesini duyurarak eylemlerini yargılamasını sağlayan içsel mahkeme ise ahlaki hayatın merkezinde yer alır.

Bu parçada ahlaki eylemin değerini belirleyen temel koşul ve insanın kendi eylemlerini sorguladığı içsel yargılama gücü sırasıyla aşağıdaki kavram çiftlerinden hangisinde doğru verilmiştir?

Ahlak felsefesinde ahlaki eylemin niteliğini, koşullarını ve amacını belirlemek amacıyla çeşitli temel kavramlar kullanılır. Bu kavramların doğru anlaşılması, ahlak felsefesinin diğer problemlerinin çözümü için de temel teşkil eder. Buna göre, solda yer alan ahlaki durum tanımlarını sağda verilen ilgili ahlak felsefesi kavramlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Sartre’a göre insan, dünyada hazır bulduğu hiçbir hazır kurala veya değere sığınamaz; o, kendi değerlerini kendisi yaratmak zorundadır. Birey, eylemlerini belirlerken herhangi bir dışsal etkenin veya önceden belirlenmiş bir kaderin boyunduruğu altında değildir. Ancak bu durum, bireyin omuzlarına ağır bir yük yükler: Yapılan her eylemin, seçilen her yolun sonuçları doğrudan o eylemi gerçekleştirene aittir. Birey, 'Beni bu eyleme başkası sürükledi' diyerek kendini temize çıkaramaz.

Bu parçada vurgulanan durum, ahlak felsefesinin aşağıdaki kavram çiftlerinden hangisi arasındaki doğrudan ilişkiyi örneklendirir?